بهرهبرداری از هفتمین ایستگاه شارژ برقی در تهران، نهتنها یک افتتاح عمرانی، بلکه نشانهای از شکلگیری یک شبکه منسجم برای پشتیبانی از ناوگان حملونقل عمومی برقی است؛ شبکهای که اگر بهدرستی توسعه یابد، میتواند یکی از ستونهای اصلی مدیریت آلودگی هوا و کاهش هزینههای عملیاتی شهر باشد. بر اساس اعلام اکبر اختیاری، مدیرعامل شرکت کنترل ترافیک شهرداری تهران، این ایستگاه در زمینی به مساحت ۱۳ هزار متر مربع احداث شده و با نصب ۴۰ دستگاه شارژر ۱۲۰ کیلوواتی، ظرفیت شارژ روزانه ۱۲۰ دستگاه اتوبوس برقی و ۹۶۰ خودروی برقی را فراهم کرده است. این ارقام، در مقیاس یک کلانشهر، صرفا عدد نیستند؛ بلکه بیانگر عبور از مرحله آزمایشی و ورود به فاز عملیاتی گستردهاند.
عبور از مرحله آزمایشی
تهران طی سالهای گذشته تجربههای پراکندهای در حوزه خودروهای برقی داشته است؛ اما آنچه امروز در حال شکلگیری است، تفاوت ماهوی با اقدامات محدود پیشین دارد. اکنون ۱۳۰ دستگاه شارژر ۱۲۰ کیلوواتی در سطح شهر فعال است که امکان شارژ ۳۸۰ دستگاه اتوبوس برقی در چرخه ۲۴ ساعته را فراهم میکند. علاوه بر این، زیرساخت موجود پاسخگوی شارژ حدود هزار دستگاه تاکسی برقی نیز هست. این سطح از ظرفیتسازی به معنای آن است که سیاستگزار شهری، موضوع برقیسازی را نه بهعنوان یک پروژه نمایشی، بلکه بهعنوان بخشی از راهبرد میانمدت مدیریت حملونقل دنبال میکند. تجربه جهانی نشان داده است که موفقیت ناوگان برقی، بیش از آنکه به تعداد خودرو وابسته باشد، به قابلیت اطمینان شبکه شارژ بستگی دارد. اگر راننده یا بهرهبردار از دسترسی پایدار به شارژ مطمئن نباشد، انگیزهای برای استفاده از ناوگان برقی شکل نمیگیرد.
همگامسازی زیرساخت با واردات ناوگان
یکی از نکات مهم در رویکرد اعلامشده از سوی مدیریت شهری، برنامهریزی توسعه ایستگاههای شارژ متناسب با میزان واردات اتوبوسها و تاکسیهای برقی است. به بیان دیگر، توسعه سختافزار شهری قرار است همزمان با ورود ناوگان انجام شود تا از بروز ناترازی جلوگیری شود. در برخی کشورها، ورود شتابزده خودروهای برقی بدون پیشبینی زیرساخت کافی، موجب شکلگیری صفهای طولانی شارژ و کاهش رضایت عمومی شد. تهران تلاش کرده است از این تجربهها درس بگیرد و مسیر معکوس را طی نکند. به همین دلیل اعلام شده که هفت ایستگاه جدید دیگر نیز در دست بهرهبرداری قرار دارد و دو ایستگاه تا پایان سال جاری افتتاح خواهند شد. با تکمیل این پروژهها، ۲۳۴ دستگاه شارژر دیگر به شبکه موجود افزوده میشود. در نتیجه ظرفیت شارژ ۵۲۸ دستگاه اتوبوس برقی در شبانهروز و بیش از ۵۱۰۰ دستگاه تاکسی برقی فراهم خواهد شد. این جهش ظرفیتی، میتواند بستر لازم برای نوسازی گسترده ناوگان شهری را مهیا کند.
اثرات اقتصادی توسعه شارژرهای برقی
برقیسازی ناوگان تنها یک اقدام زیستمحیطی نیست؛ بلکه پیامدهای اقتصادی قابلتوجهی نیز دارد. نخست آنکه کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی در ناوگان عمومی، به معنای کاهش هزینههای مستقیم سوخت و کاهش فشار بر منابع انرژی است. هر اتوبوس برقی که جایگزین اتوبوس دیزلی میشود، علاوه بر کاهش آلایندگی، هزینههای سوخت و بخشی از هزینههای نگهداری را نیز کاهش میدهد. دوم آنکه توسعه شبکه شارژ، خود به یک بازار خدماتی جدید منجر میشود. نگهداری تجهیزات، مدیریت انرژی، نرمافزارهای پایش و کنترل و خدمات فنی مرتبط، زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی را فعال میکند. در صورت تداوم این روند، میتوان انتظار داشت بخش خصوصی نیز با اطمینان بیشتری وارد حوزه سرمایهگذاری در زیرساختهای مرتبط شود. سوم آنکه کاهش هزینههای درمانی و خسارات ناشی از آلودگی هوا، گرچه در کوتاهمدت در ترازنامه شهرداری منعکس نمیشود، اما در مقیاس کلان اقتصادی، اثری معنادار دارد. بهبود کیفیت هوا، بهرهوری نیروی کار را افزایش میدهد و هزینههای اجتماعی را کاهش میدهد.
پیوند برقیسازی با مدیریت آلودگی هوا
تهران سالهاست با معضل آلودگی هوا دستوپنجه نرم میکند و سهم منابع متحرک در این آلودگی قابل توجه است. در چنین شرایطی، توسعه ناوگان برقی بهویژه در بخش اتوبوس و تاکسی، میتواند نقش کلیدی ایفا کند. ناوگان عمومی به دلیل پیمایش بالا، سهم بیشتری در تولید آلایندهها دارد؛ بنابراین برقیسازی آن، اثر ضربتیتری نسبت به خودروهای شخصی خواهد داشت. اگر ظرفیت اعلامشده برای شارژ بیش از ۵۰۰ اتوبوس برقی بهطور کامل مورد استفاده قرار گیرد، میتوان انتظار داشت بخشی از فشار آلایندگی در کریدورهای پرتردد شهری کاهش یابد. این اقدام البته بهتنهایی کافی نیست، اما میتواند بهعنوان یکی از ارکان سیاست جامع کاهش آلودگی هوا عمل کند.
نگاه زیرساختی به آینده حملونقل
تحولات اخیر نشان میدهد مدیریت شهری در حال حرکت به سمت نگاه زیرساختمحور به آینده حملونقل است. در این رویکرد، توسعه فناوریهای نوین پیش از آنکه بهصورت گسترده وارد چرخه بهرهبرداری شوند، با ایجاد بسترهای لازم همراه میشوند. ایجاد ایستگاههای شارژ در مقیاسهای بزرگ، پیام روشنی برای سرمایهگذاران و تولیدکنندگان نیز دارد: بازار حملونقل شهری بهسمت برقیشدن حرکت میکند. چنین پیامی میتواند در تصمیمگیری فعالان اقتصادی، از واردکنندگان ناوگان گرفته تا شرکتهای خدمات انرژی، اثرگذار باشد.
تکمیل زنجیره هوشمندسازی شهری
در کنار توسعه ایستگاههای شارژ، موضوع نگهداری و نوسازی دوربینهای نظارتی سطح شهر نیز مورد تاکید قرار گرفته است. اعلام فعال بودن بیش از ۸۵ درصد دوربینها و برنامهریزی برای نزدیک شدن به سطح فعالیت ۱۰۰ درصدی، نشان میدهد که مدیریت شهری توسعه زیرساخت را صرفا به حوزه انرژی محدود نکرده و به ارتقای سامانههای کنترلی نیز توجه دارد. ترکیب ناوگان برقی با سامانههای هوشمند پایش ترافیک، میتواند به شکلگیری یک شبکه حملونقل پاک و کارآمد منجر شود؛ شبکهای که در آن مصرف انرژی، جریان تردد و میزان آلایندگی بهصورت یکپارچه مدیریت میشود.
گامهای بعدی
با وجود پیشرفتهای اعلامشده، استمرار این مسیر نیازمند چند پیششرط است: تامین پایدار برق، نگهداری منظم تجهیزات، آموزش نیروی انسانی و ایجاد مشوقهای اقتصادی برای بهرهبرداران ناوگان. اگر این حلقهها بهدرستی تکمیل شود، تهران میتواند در میان کلانشهرهای منطقه به یکی از پیشگامان حملونقل برقی تبدیل شود. در مجموع، توسعه زیرساختهای شارژ برقی در پایتخت را میتوان نشانهای از بلوغ تدریجی سیاستگزاری شهری در حوزه انرژی و حملونقل دانست. اعداد اعلامشده، صرفا ظرفیت فنی نیستند؛ بلکه بیانگر شکلگیری ارادهای مدیریتی برای عبور از الگوی سنتی حملونقل و حرکت به سمت مدلی پایدارترند. اگر این روند با ثبات و برنامهریزی ادامه یابد، تهران میتواند در سالهای پیشرو، تصویر متفاوتی از حملونقل عمومی خود ارائه دهد؛ تصویری که در آن سهم انرژی پاک بهطور محسوس افزایش یافته و زیرساخت، پیشاپیش آماده پاسخگویی به آینده است.
