این چرخش تقاضا هم‌زمان با اعلام برنامه واردات ۸۰ هزار دستگاه خودرو تا پایان سال و همچنین نوسان قیمت محصولات داخلی، مونتاژی و وارداتی رخ داده و فضای تصمیم‌گیری را برای خریداران محتاط‌تر از گذشته کرده است. فعالان بازار می‌گویند در شرایط فعلی، خریدار بیش از هر زمان دیگری به‌دنبال کاهش ریسک است. نگرانی از افت احتمالی قیمت خودروهای صفر در صورت افزایش عرضه و همچنین محدودیت منابع مالی خانوارها موجب شده است بازار دست‌دوم به‌گزینه‌ای قابل اتکاتر تبدیل شود. به این ترتیب، بازار خودرو که در ماه‌های گذشته بیشتر تحت‌تاثیر انتظارات تورمی حرکت می‌کرد، اکنون در فاز انتظار و احتیاط قرار گرفته است.

کاهش قدرت خرید؛ محرک اصلی تغییر رفتار

نخستین عامل اثرگذار بر این تغییر مسیر، کاهش محسوس قدرت خرید است. رشد سطح عمومی قیمت‌ها و فاصله گرفتن بهای خودرو از درآمد خانوارها باعث شده است خرید خودرو صفر برای بخش قابل توجهی از متقاضیان دشوارتر شود. در چنین شرایطی، خودروهای کارکرده به‌دلیل قیمت پایین‌تر، امکان ورود به بازار را با سرمایه محدودتر فراهم می‌کنند. بررسی‌ها نشان می‌دهد در بسیاری از مدل‌ها، اختلاف قیمت میان نسخه صفر و نمونه یک تا سه سال کارکرده به‌حدی رسیده که خریدار ترجیح می‌دهد با پذیرش میزان محدودی کارکرد، از پرداخت هزینه بالاتر برای صفرکیلومتر صرف‌نظر کند. این موضوع به‌ویژه در خودروهای پرتیراژ داخلی و برخی مونتاژی‌ها مشهود است.

سایه واردات بر تصمیم خریداران

اعلام خبر واردات ۸۰ هزار دستگاه خودرو تا پایان سال از سوی وزارت صمت، اگرچه هنوز به‌طور کامل در بازار عینیت نیافته، اما از منظر روانی بر رفتار خریداران اثر گذاشته است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده هرگونه سیگنال افزایشی در سمت عرضه می‌تواند انتظارات قیمتی را تعدیل کند. درنتیجه، بخشی از متقاضیان خرید خودرو صفر، با این تصور که احتمال افت قیمت در ماه‌های آینده وجود دارد، تصمیم خود را به تعویق انداخته یا به بازار کارکرده منتقل کرده‌اند. خودرو صفرکیلومتر که در مقاطعی کارکردی سرمایه‌ای پیدا کرده بود، اکنون با تردید بیشتری مواجه است. خریدار دیگر اطمینان سابق نسبت به حفظ یا رشد قیمت کوتاه‌مدت ندارد و همین عدم قطعیت، جذابیت بازار صفر را کاهش داده است.

بازار دست‌دوم؛ کم‌ریسک‌تر در نگاه خریدار

در مقابل، بازار خودروهای کارکرده از نگاه بسیاری از متقاضیان کم‌ریسک‌تر ارزیابی می‌شود. بخش قابل توجهی از افت ارزش خودرو در سال نخست استفاده اتفاق می‌افتد؛ بنابراین خریدار تصور می‌کند دامنه کاهش قیمت در این بخش محدودتر است. از سوی دیگر، نقدشوندگی نسبتا مناسب خودروهای پرتقاضای کارکرده، اطمینان بیشتری برای خروج از بازار در صورت نیاز فراهم می‌کند. البته این روند به معنای رونق کامل بازار دست‌دوم نیست. فعالان صنفی می‌گویند حجم معاملات نسبت به دوره‌های اوج بازار همچنان پایین است، اما سهم خودروهای کارکرده از معاملات انجام‌شده افزایش یافته است. به بیان دیگر، بازار در رکود معاملاتی قرار دارد، اما در همین سطح محدود نیز کفه تقاضا به سمت دست‌دوم سنگینی می‌کند.

چشم‌انداز بازار در ماه‌های پیش‌ رو

تداوم این روند تا حد زیادی به میزان تحقق وعده‌های وارداتی و ثبات متغیرهای کلان اقتصادی وابسته است. اگر عرضه خودروهای وارداتی به‌طور ملموس افزایش یابد، احتمال تشدید فضای انتظار در بازار صفرکیلومتر وجود دارد. در مقابل، در صورت کندی واردات یا بازگشت انتظارات تورمی، ممکن است بخشی از تقاضا بار دیگر به بازار صفر بازگردد. درمجموع، تغییر جهت تقاضا به سمت خودروهای کارکرده را می‌توان نشانه‌ای از احتیاط مصرف‌کنندگان در مواجهه با آینده نامطمئن بازار دانست؛ بازاری که بیش از آن‌که تحت‌تاثیر نیاز مصرفی صرف باشد، از انتظارات، سیاست‌های عرضه و قدرت خرید خانوارها اثر می‌پذیرد. تا زمانی که این متغیرها به ثبات نرسند، به‌نظر می‌رسد خودروهای کارکرده همچنان مقصد اصلی بخش مهمی از خریداران باقی بمانند.