بازار خودرو درگیر چرخه‌ای از انتظار و تردید

بازار خودرو در وضعیت غیرتعادلی

بازار خودرو ایران این روزها نه در وضعیت تعادل قرار دارد و نه می‌توان از شکل‌گیری یک روند پایدار در آن سخن گفت. به اعتقاد بابک صدرایی، کارشناس صنعت‌خودرو بازار خودرو در یک رکود عمیق قرار گرفته و هم‌زمان با هر تحول سیاسی یا اقتصادی، اختلاف قیمت میان کارخانه و بازار آزاد دچار نوسان می‌شود. او معتقد است آن‌چه امروز در بازار خودرو مشاهده می‌شود، بیش از آن‌که نتیجه واقعیت‌های اقتصادی باشد، حاصل انتظارات فعالان بازار نسبت به آینده اقتصاد و سیاست خارجی است. در این شرایط، بازار خودرو بیش از هر زمان دیگری آینده‌محور و انتظاری شده است.

بازار خودرو در رکود؛ حبابی که کوچک و بزرگ می‌شود

صدرایی با توصیف وضعیت فعلی بازار خودرو می‌گوید بازار اکنون در یک حرکت سینوسی قرار دارد؛ به این معنا که هر تحول سیاسی، چه مثبت و چه منفی، باعث کوچک یا بزرگ شدن حباب قیمتی میان کارخانه و بازار می‌شود. به گفته او، طی هفته‌های اخیر نیز این روند به‌وضوح دیده شده است؛ به‌گونه‌ای که در مقاطعی حباب بازار بزرگ‌تر شده، سپس تحت‌تاثیر برخی اخبار سیاسی کاهش یافته و دوباره افزایش پیدا کرده است. از نگاه این کارشناس، بازار خودرو فعلا در فاز رکود قرار دارد و حتی اگر قیمت‌ها نوسان داشته باشند، این رکود همچنان ادامه خواهد داشت. او تاکید می‌کند بخشی از قیمت‌های فعلی بر پایه واقعیت‌هایی مانند افزایش نرخ ارز، محدودیت منابع ارزی و کمبود عرضه خودرو شکل گرفته است؛ اما بخش عمده قیمت‌ها تحت‌تاثیر فضای روانی و انتظارات فعالان بازار قرار دارد. بنابراین، بازار خودرو ترکیبی از واقعیت اقتصادی و هیجان روانی است.

قیمت‌های بازار خودرو واقعی نیستند

این کارشناس صنعت‌خودرو معتقد است بخش مهمی از قیمت‌های امروز بازار خودرو «ساخته انتظارات» است. به گفته او، اکنون همه منتظر مشخص شدن آینده مذاکرات، وضعیت روابط خارجی و ثبات اقتصادی هستند و همین انتظار، بازار را در وضعیت بلاتکلیفی قرار داده است. صدرایی توضیح می‌دهد که بخشی از فعالان بازار تصور می‌کنند قیمت‌ها آن‌قدر افزایش یافته که کاهش قدرت خرید، بازار را ناچار به اصلاح قیمت خواهد کرد. در مقابل، گروه دیگری معتقدند اگر تحولات سیاسی به سمت عدم توافق حرکت کند، بازار بار دیگر شاهد رشد قیمت‌ها خواهد بود. او تاکید می‌کند حتی در صورت عدم‌توافق نیز نباید انتظار جهش‌های بسیار بزرگ و مداوم قیمتی را داشت؛ بلکه بازار همچنان به‌شکل سینوسی میان رشد و افت محدود حرکت خواهد کرد. بازار خودرو درگیر چرخه‌ای از انتظار و تردید است.

تعرفه و واردات در بازار خودرو

صدرایی درباره نقش سیاست‌های وارداتی و تعرفه‌ای نیز معتقد است این سیاست‌ها در اصلاح بازار خودرو اثرگذار هستند؛ اما نقش آن‌ها در مقایسه با شرایط کلان اقتصادی و سیاسی کشور کمتر است. به‌گفته او، تا زمانی که اقتصاد کشور به ثبات نرسد و فضای سیاسی قابل پیش‌بینی نشود، اصلاح تعرفه‌ها یا تغییر سیاست واردات به‌تنهایی نمی‌تواند بازار خودرو را متعادل کند. از نگاه او، سیاست‌های وارداتی شرط لازم برای اصلاح بازار هستند، اما شرط کافی محسوب نمی‌شوند. درنتیجه، بازار خودرو بیش از سیاست‌های جزئی، به ثبات کلان وابسته است.

عوامل گرانی در بازار خودرو

این کارشناس صنعت‌خودرو، گرانی خودرو را حاصل مجموعه‌ای از عوامل می‌داند و معتقد است نمی‌توان تنها یک عامل را مقصر دانست. به گفته صدرایی، رشد محسوس نرخ ارز باعث بالا رفتن قیمت کارخانه‌ای خودرو شده است. در کنار آن، محدودیت منابع ارزی، کاهش تولید، آثار جنگ و مجموعه‌ای از عوامل مدیریتی نیز در شرایط فعلی بازار خودرو نقش دارند. او اضافه می‌کند هر زمان سیگنال‌هایی مبنی بر عدم توافق منتشر می‌شود، بازار بلافاصله واکنش نشان داده و قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کند. در مقابل، اگر اخبار مثبتی درباره توافق منتشر شود، همان فضای روانی موجب تخلیه حباب قیمتی بازار خواهد شد. بازار خودرو به‌شدت به سیگنال‌های سیاسی حساس است.

چرا قیمت در بازار خودرو پایین نمی‌آید؟

صدرایی معتقد است بازار خودرو بیش از هر چیز تحت‌تاثیر روان‌شناسی بازار قرار دارد. او می‌گوید وقتی قیمت‌ها یک بار افزایش پیدا می‌کنند، کاهش آن‌ها بسیار دشوار است. تا زمانی که هر روز اخبار متفاوتی درباره نرخ ارز، مذاکرات یا تحولات سیاسی منتشر می‌شود، بازار فرصت رسیدن به ثبات را پیدا نمی‌کند و قیمت‌ها نیز دائما میان کاهش و افزایش در نوسان خواهند بود. به اعتقاد او، تنها در صورتی می‌توان انتظار کاهش قیمت را داشت که ثبات اقتصادی و سیاسی برای مدت قابل قبولی برقرار شود. بدون ثبات، بازار خودرو امکان اصلاح ندارد. همین چرخه روانی باعث شده «قیمت خودرو» به‌جای عدد، تبدیل به واکنش لحظه‌ای به خبرها شود و هر سیگنال سیاسی مستقیما روی نمودار قیمت اثر بگذارد.

چسبندگی قیمت در بازار خودرو

صدرایی درباره چسبندگی قیمت‌ها نیز معتقد است هم چسبندگی قیمت وجود دارد و هم نوعی حمایت پنهان از قیمت‌ها. او می‌گوید بخشی از بازار در اختیار سرمایه‌گذارانی است که تمایلی به‌کاهش قیمت ندارند و تلاش می‌کنند از افت شدید بازار جلوگیری کنند. از سوی دیگر، کاهش ناگهانی قیمت نیز برای بسیاری از فعالان بازار زیان‌آور است و همین موضوع مانع اصلاح سریع قیمت‌ها می‌شود. به‌گفته این کارشناس، حتی اگر بهترین سناریوی ممکن یعنی یک توافق جامع نیز محقق شود، انتظار کاهش شدید قیمت‌ها واقع‌بینانه نیست و در بهترین حالت، بازار می‌تواند به قیمت‌های پیش از زمستان گذشته بازگردد؛ زیرا متغیرهای تورمی همچنان بر قیمت خودرو اثرگذار خواهند بود. بازار خودرو حتی در بهترین سناریو هم مقاوم به کاهش شدید است

آینده بازار خودرو و توافق

صدرایی پیش‌بینی 6 ‌ماهه بازار خودرو را بسیار دشوار می‌داند و معتقد است حتی دولت نیز در شرایط فعلی نمی‌تواند تصویری دقیق از آینده ارائه کند. او تاکید می‌کند تا زمانی که ثبات سیاسی و اقتصادی ایجاد نشود، نرخ ارز تثبیت نشود و روابط خارجی به‌وضعیت عادی بازنگردد، بازار خودرو همچنان نوسانی خواهد بود. به‌گفته او، اگر توافقی حاصل نشود، احتمال جهش دوباره قیمت‌ها وجود دارد؛ هرچند میزان آن به عرضه خودرو، مدیریت بازار و شرایط اقتصادی بستگی خواهد داشت. در مقابل، اگر توافق شکل بگیرد، ابتدا حباب بازار تخلیه می‌شود، فروشندگان افزایش پیدا می‌کنند، خریداران دست نگه می‌دارند و بازار وارد رکود خواهد شد. هر دو مسیر درنهایت به رکود بازار خودرو ختم می‌شوند.

دو سناریو برای بازار خودرو

صدرایی در پایان تاکید می‌کند چه توافق انجام شود و چه مذاکرات به نتیجه نرسد، بازار خودرو درنهایت وارد یک دوره رکود خواهد شد. به‌گفته او، در سناریوی عدم‌توافق، ابتدا هیجان خرید شکل می‌گیرد، اما با افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید، بازار دوباره قفل می‌شود. از سوی دیگر، در صورت توافق نیز بسیاری از خریداران خرید خود را به تعویق می‌اندازند تا کاهش بیشتر قیمت‌ها یا ورود خودروهای جدید را مشاهده کنند. او معتقد است در هر دو حالت، بازار خودرو ابتدا یک دوره بی‌ثباتی را پشت سر می‌گذارد و پس از آن، با کاهش هیجانات، به‌سمت یک تعادل جدید حرکت خواهد کرد؛ تعادلی که بیش از هر چیز به ثبات اقتصاد، مدیریت بازار ارز و سیاست‌های کلان کشور وابسته خواهد بود. درنهایت، بازار خودرو در هر دو سناریو به‌سمت تعادل جدید اما شکننده حرکت می‌کند.

جمع‌بندی پایانی

درنهایت، آن‌چه از مجموع اظهارات این کارشناس و واقعیت‌های امروز بازار خودرو برمی‌آید، این است که خودرو پیش از آن‌که یک موضوع صرفا سیاسی باشد، یک کالاست؛ کالایی که در بستر یک صنعت و یک بازار تعریف می‌شود و ناگزیر از قواعد اقتصاد، تولید و سازوکارهای بازار تبعیت می‌کند. به‌همین دلیل، نرخ ارز، سیاست خارجی، تعرفه‌های وارداتی، میزان تولید، قدرت خرید، انتظارات تورمی و حتی فضای روانی بازار، همگی بر آن اثرگذارند، اما هیچ‌یک به‌تنهایی تعیین‌کننده سرنوشت بازار خودرو نیستند. آن‌چه می‌تواند این چرخه فرسایشی را متوقف کند، نه اتکا به یک متغیر مقطعی، بلکه شکل‌گیری یک نظام حکمرانی کارآمد، مقتدر، باثبات و چابک در صنعت و بازار خودرو است؛ سیستمی که با تصمیم‌گیری‌های قابل پیش‌بینی، سیاستگزاری منسجم، تنظیم‌گری هوشمند و ایجاد فضای رقابتی، بتواند اثر شوک‌های سیاسی و اقتصادی را به‌حداقل برساند. تا زمانی که چنین ساختاری اصلاح نشود، هر عاملی؛ از توافق و نرخ ارز گرفته تا واردات، تعرفه، افزایش تولید یا حتی تزریق مقطعی خودرو به بازار، تنها می‌تواند اثری موقت، مقطعی و کوتاه‌مدت بر بازار بگذارد. به‌بیان دیگر، بدون اصلاح نظام حکمرانی و سازوکارهای بازار، هیچ‌یک از این عوامل به‌تنهایی قادر نخواهند بود ثباتی پایدار در بازار خودرو ایجاد کنند.