علی دماوندی کناری - ناترازی انرژی یکی از چالشهای اصلی اقتصاد ایران در سالهای اخیر بوده است. بر اساس آمارهای رسمی، مصرف روزانه بنزین در سال ۱۴۰۴ به طور میانگین بین ۱۲۴ تا ۱۳۴ میلیون لیتر و در پیکهای فصلی حتی تا ۱۴۲ میلیون لیتر رسیده، در حالی که تولید داخلی حدود ۱۲۰ میلیون لیتر است و مابقی از طریق واردات تامین میشود.
گازوئیل نیز مصرفی حدود ۱۱۶ تا ۱۲۰ میلیون لیتر روزانه دارد که بخش عمده آن در حملونقل جادهای مصرف میشود. بخش حملونقل مسئول حدود ۲۵ درصد کل مصرف انرژی کشور است و بیش از ۶۰ درصد مصرف بنزین و گازوئیل را به خود اختصاص میدهد.
این ناترازی نه تنها هزینههای ارزی سنگینی (حدود چند میلیارد دلار واردات سالانه) تحمیل میکند، بلکه به آلودگی هوا، کاهش صادرات سوخت و فشار بر بودجه عمومی منجر شده است.
در این میان، صنعت خودرو به عنوان یکی از بازیگران کلیدی از دو مسیر اسقاط خودروهای فرسوده و توسعه فناوریهای نوین مانند خودروهای هیبریدی و برقی میتواند به کاهش مصرف سوخت و کمک به تعادل انرژی کمک کند.
اسقاط فرسودهها: راهکاری فوری و موثر
ناوگان حملونقل ایران یکی از پیرترین ناوگانهای جهان است. خودروهای فرسوده (با سن بیش از ۱۵-۲۰ سال) مصرف سوختی دو تا سه برابر خودروهای نو دارند و مسئول بخش قابل توجهی از هدررفت انرژی هستند. آمارها نشان میدهد تا 10 آبان سال ۱۴۰۴، حدود 130 هزار دستگاه خودرو فرسوده اسقاط شده و پیشبینی میشود تا پایان سال به حدود ۲۵۰ هزار دستگاه برسد. این روند مثبت، اما همچنان ناکافی است، زیرا میلیونها خودرو و موتورسیکلت فرسوده همچنان در جادهها تردد میکنند.
اسقاط هر خودرو فرسوده سواری میتواند سالانه هزاران لیتر سوخت صرفهجویی کند. گفته میشود هر خودرو فرسوده سالانه حدود2 تا 3 هزار لیتر سوخت اضافی مصرف میکند.
بنا بر اعلام رسمی از محل نوسازی ناوگان حمل و نقل در سال گذشته ، ۱.۱ میلیارد لیتر و در هفت ماه امسال ۳۲۲ میلیون لیتر، صرفه جویی سوخت را بهدنبال داشته است و اگر برنامه اسقاط به طور جدی پیگیری شود (مانند هدف ۵۰۰ هزار دستگاه سالانه در برنامه هفتم توسعه)، میتواند بخش مهمی از ناترازی بنزین را پوشش دهد.
این اقدام بدون نیاز به سرمایهگذاری سنگین در زیرساختهای جدید ، نه تنها مصرف انرژی را کاهش میدهد، بلکه ایمنی جادهها را افزایش میدهد و آلودگی هوا را کم میکند .
هیبریدی، پلی به سوی آینده
در بلندمدت، گذار به خودروهای کممصرف ضروری است. فناوریهای نوین مانند هیبرید (HEV/PHEV) و برقی (BEV) مصرف سوخت را به طور چشمگیری کاهش میدهند. خودروهای هیبریدی (HEV و PHEV) مصرف سوخت را ۳۰ تا ۴۵ درصد کاهش میدهند و بدون نیاز گسترده به ایستگاه شارژ مناسب شرایط فعلی ایران هستند .
هیبرید پلی منطقی بین بنزینی فعلی و برقی آینده است و میتواند مصرف بنزین ناوگان را سریع کاهش دهد. واردات خودروهای هیبریدی و برقی در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته و تعرفههای پایین (۱۵ درصد برای هیبریدی و پایینتر برای برقی) مشوق خوبی بوده است. خودروهای تمام برقی پتانسیل صفر کردن مصرف سوخت فسیلی را دارند، اما نیاز به توسعه شبکه شارژ و رفع ناترازی برق دارند. هیبریدی به عنوان گام میانی، عملیتر است و میتواند سریعتر تاثیرگذار باشد.
برای بهرهبرداری حداکثری از ظرفیت صنعت خودرو در کمک به رفع ناترازی انرژی پیشنهادهای سیاستی مانند استقلال طرح اسقاط از واردات خودرو و افزایش مشوقهای مالی ، حمایت از تولید و واردات هیبریدی با اولویت بر مدلهای کممصرف ، سرمایهگذاری در زیرساخت شارژ برقی و توسعه حملونقل عمومی و اصلاح قیمتگذاری سوخت به صورت پلکانی برای تشویق مصرف بهینه را میتوان مطرح کرد .
همچنین صنعت خودرو میتواند ۲۰ تا ۵۰ درصد ناترازی سوختهای فسیلی را کاهش دهد. ترکیب اسقاط فوری با هیبریدسازی تدریجی، نه تنها بحران انرژی را مهار میکند، بلکه به رشد اقتصادی، کاهش آلودگی و حفظ منابع ملی کمک خواهد کرد.
