سردبیر روزنامه دنیای خودرو در این باره نوشت :
از امروز عرضه خودروهای وارداتی در سامانه جامع عرضه خودروهای وارداتی آغاز میشود؛ اقدامی که در ظاهر با هدف شفافسازی، مدیریت تقاضا و ایجاد نظم در بازار صورت میگیرد. با این حال، بخشی از فعالان بازار خودرو و واردکنندگان معتقدند تداوم فروش از مسیر سامانه، نهتنها به تنظیمگری موثر منجر نمیشود، بلکه خود به عاملی برای پیچیدهتر شدن فرآیند کشف قیمت و تعمیق فاصله میان عرضه و تقاضا بدل شده است.
پرسش اصلی اینجاست: آیا بازگشت یا تداوم عرضه در قالب سامانه میتواند بازار خودرو را به تعادل برساند؟ در نظریههای اقتصادی، تنظیم بازار زمانی رخ میدهد که سه مولفه بهطور همزمان فعال باشند: عرضه کافی، ثبات در سیاستگزاری و کشف قیمت مبتنی بر سازوکار رقابتی؛ اگر هر یک از این اضلاع دچار اختلال باشد، حتی افزایش مقطعی عرضه نیز الزاما به کاهش پایدار قیمتها یا آرامش بازار منجر نخواهد شد. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که بازار خودرو بیش از آنکه به «شیوه فروش» واکنش نشان دهد، به «حجم واقعی عرضه» و «اطمینان از تداوم سیاستها» حساس است.
سامانه فروش، در ذات خود میتواند ابزاری برای ثبت تقاضا و توزیع عادلانه باشد؛ بهویژه در شرایطی که بازار با مازاد تقاضای سرمایهای و رفتارهای سفتهبازانه مواجه است. اما اگر عرضه محدود باشد یا فاصله زمانی میان ثبتنام تا تحویل طولانی شود، سامانه بهجای آنکه نقش تنظیمگر ایفا کند، صرفا به محلی برای صفکشی تقاضا تبدیل میشود. در چنین وضعیتی، بازار آزاد همچنان بهعنوان مرجع کشف قیمت عمل خواهد کرد.
از سوی دیگر، برخی فعالان حوزه واردات بر این باورند که تمرکز فروش در یک بستر واحد، انعطافپذیری بازار را کاهش میدهد. استدلال آنان این است که در یک بازار رقابتی، تنوع کانالهای فروش و آزادی عمل عرضهکنندگان میتواند به افزایش رقابت قیمتی و بهبود خدمات پس از فروش منجر شود.
البته این دیدگاه در برابر استدلال موافقان سامانه قرار میگیرد که معتقدند در شرایط خاص اقتصادی، نظارت متمرکز برای جلوگیری از رانت و توزیع غیرشفاف ضروری است. نکته کلیدی آن است که تنظیمگری پایدار از مسیر افزایش مستمر عرضه و کاهش عدماطمینان حاصل میشود، نه صرفا از طریق تغییر قالب فروش.
اگر واردات خودرو در حجم قابل توجه و با برنامهریزی مستمر انجام شود، حتی بدون سامانه نیز بازار به سمت تعادل حرکت خواهد کرد. در مقابل، اگر عرضه محدود و مقطعی باشد، حتی پیشرفتهترین سازوکارهای فروش نیز نمیتوانند مانع از شکلگیری انتظارات تورمی و رشد قیمت در بازار آزاد شوند.
همچنین باید به این واقعیت توجه داشت که بازار خودرو در ایران، تنها بازاری مصرفی نیست؛ بلکه در سالهای اخیر کارکردی سرمایهای نیز یافته است. در چنین شرایطی، هرگونه سیاست تنظیمی باید همزمان به مدیریت انتظارات تورمی، ثبات نرخ ارز و پیشبینیپذیری مقررات نیز توجه داشته باشد.
بدون این پیشنیازها، سامانه فروش بیشتر شبیه یک «درگاه توزیع» خواهد بود تا یک ابزار تنظیمگر، از منظر سیاستگزاری، شاید راهحل میانه آن باشد که سامانه بهعنوان ابزار ثبت و نظارت باقی بماند، اما در کنار آن، سازوکار رقابتی و امکان عرضه منعطف نیز تقویت شود. شفافیت در اعلام تعداد خودروهای قابل عرضه، زمان تحویل و برنامه واردات ماههای آینده میتواند نقش مهمی در کاهش التهاب بازار ایفا کند.
بازار بیش از هر چیز به «اطمینان» نیاز دارد؛ اطمینان از اینکه عرضه ادامهدار است و تصمیمات، ناگهانی و مقطعی نخواهد بود. در نهایت، آغاز عرضه خودروهای وارداتی در سامانه را باید نه پایان مسیر تنظیمگری، بلکه شروع آزمونی تازه برای سیاستگزار دانست.
اگر این عرضه با افزایش واقعی حجم واردات، ثبات مقررات و پرهیز از تصمیمات متغیر همراه شود، میتواند به تعدیل انتظارات و کاهش فاصله قیمتها کمک کند. در غیر این صورت، سامانه صرفا صورت مساله را تغییر خواهد داد، نه خود مساله را، تنظیم بازار خودرو، بیش از هر چیز، نیازمند «سیاست پایدار» است؛ سامانه میتواند ابزار باشد، اما جایگزین عرضه کافی و رقابت واقعی نخواهد شد.
