برآوردهای منتشرشده از سوی موسسات مختلف تحقیقاتی نشان میدهد این بازار بسته به دامنه تعریف و شیوه محاسبه، بین ۳۲ تا نزدیک به ۵۰ میلیارد دلار ارزشگذاری میشود. این اختلاف آماری، نه نشانه ابهام، بلکه بازتاب تفاوت در گستره تحلیلهاست؛ برخی تنها روغن موتور خودروهای سبک و سنگین را محاسبه میکنند و برخی دیگر روانکارهای ویژه، صنعتی و محصولات پریمیوم را نیز در برآورد خود میگنجانند.
آنچه مسلم است، صنعت روغن موتور همچنان یکی از ارکان پایدار زنجیره ارزش حملونقل و تولید در جهان به شمار میرود. بر اساس میانگین گزارشهای معتبر، ارزش بازار جهانی روغن موتور در سال ۲۰۲۶ در محدوده ۳۲ تا ۳۴ میلیارد دلار برای بازار اصلی برآورد میشود؛ با این حال، در صورت لحاظکردن بخشهای تکمیلی و محصولات تخصصی، این عدد میتواند تا نزدیکی ۵۰ میلیارد دلار نیز افزایش یابد.
این ارقام در حالی ثبت شده که صنعت خودرو در حال تجربه گذار به سمت برقیسازی است و بسیاری پیشبینی میکردند بازار روانکارها با کاهش تقاضا مواجه شود. اما واقعیتهای میدانی حکایت از پایداری و حتی رشد ملایم این بازار دارد.
رشد آهسته اما باثبات
بازار روغن موتور در سالهای اخیر رشدی ملایم و پیوسته را تجربه کرده است؛ رشدی که عموما در محدوده یک تا دو درصد سالانه قرار دارد.
این رشد آهسته، بیش از آنکه ناشی از جهش تقاضا باشد، حاصل تداوم مصرف در ناوگان عظیم خودروهای درونسوز، ماشینآلات صنعتی، ناوگان حملونقل سنگین و بخش کشاورزی در جهان است. هنوز میلیاردها دستگاه خودرو با موتور احتراق داخلی در جادههای جهان تردد میکنند و حتی با افزایش سهم خودروهای برقی، جایگزینی کامل این ناوگان دههها زمان خواهد برد.
در همین حال، توسعه بازارهای نوظهور نیز به تثبیت تقاضا کمک کرده است. کشورهایی که با رشد شهرنشینی و افزایش مالکیت خودرو مواجهاند، مصرف روغن موتور را در سطحی قابل توجه حفظ کردهاند. به بیان دیگر، هرچند برخی اقتصادهای توسعهیافته با کاهش نسبی مصرف مواجه شدهاند، اما رشد بازارهای آسیایی، آفریقایی و بخشی از آمریکای لاتین این کاهش را جبران کرده است.
تغییر الگوی مصرف؛ از کمیت به کیفیت
یکی از تحولات مهم بازار جهانی روغن موتور در سالهای اخیر، حرکت از تمرکز بر حجم فروش به سمت ارزش افزوده بالاتر است. تولیدکنندگان بزرگ جهانی با سرمایهگذاری در فناوریهای نوین، روغنهای تمامسنتتیک و محصولات با عمر کارکرد طولانیتر را روانه بازار کردهاند.
این محصولات اگرچه از نظر حجمی ممکن است مصرف کمتری ایجاد کنند، اما به دلیل قیمت بالاتر، ارزش بازار را افزایش میدهند. افزایش استانداردهای زیستمحیطی نیز در این مسیر بیتاثیر نبوده است.
مقررات سختگیرانه در زمینه آلایندگی، خودروسازان را به استفاده از روغنهایی با ویسکوزیته پایینتر و ترکیبات پیشرفتهتر سوق داده است. در نتیجه، سهم روغنهای پریمیوم در سبد مصرف جهانی رو به افزایش است و همین موضوع به ارتقای ارزش مالی بازار کمک میکند.
تاثیر خودروهای برقی؛ تهدید یا فرصت؟
گسترش خودروهای برقی بیتردید چشمانداز بلندمدت بازار روغن موتور را تحت تاثیر قرار خواهد داد. خودروهای تمامبرقی نیازی به روغن موتور ندارند و این موضوع در نگاه نخست تهدیدی برای تولیدکنندگان روانکار به نظر میرسد.
اما واقعیت آن است که سهم خودروهای درونسوز همچنان در ناوگان جهانی غالب است و گذار کامل به حملونقل برقی فرآیندی زمانبر خواهد بود. از سوی دیگر، صنعت روانکارها در حال تطبیق با شرایط جدید است.
توسعه سیالات تخصصی برای سیستمهای خنککننده خودروهای برقی، روغنهای ویژه برای گیربکسهای پیشرفته و روانکارهای صنعتی مرتبط با تولید تجهیزات برقی، افقهای تازهای پیشروی این صنعت گشوده است. بنابراین، اگرچه در بلندمدت ترکیب بازار تغییر خواهد کرد، اما صنعت روانکار بهطور کلی با حذف کامل مواجه نخواهد شد، بلکه شکل آن دگرگون میشود.
نقش ناوگان سنگین و صنعت
بخش قابل توجهی از ارزش بازار روغن موتور به ناوگان حملونقل سنگین، کامیونها، اتوبوسها و ماشینآلات معدنی و صنعتی اختصاص دارد. این بخشها به دلیل شرایط کاری سخت، مصرف بالاتری نسبت به خودروهای سواری دارند و چرخه تعویض روغن در آنها اهمیت حیاتی دارد. در بسیاری از کشورها، توسعه زیرساختهای حملونقل و پروژههای عمرانی به معنای تداوم تقاضا برای روانکارهای سنگین است. همچنین صنایع تولیدی، نیروگاهها و تجهیزات کشاورزی نیز سهمی پایدار از این بازار دارند. در نتیجه، حتی اگر بازار خودروهای سواری با نوسان مواجه شود، بخش صنعتی میتواند تا حدی تعادل را حفظ کند.
رقابت فشرده و حاشیه سود
بازار روغن موتور اگرچه بازاری بزرگ و جهانی است، اما از رقابت شدیدی میان برندهای بینالمللی و تولیدکنندگان منطقهای رنج میبرد. افزایش هزینههای مواد اولیه، نوسانات قیمت نفت خام و هزینههای حملونقل، فشار مضاعفی بر حاشیه سود تولیدکنندگان وارد کرده است. در چنین شرایطی، تمایز محصول، توسعه شبکه توزیع و سرمایهگذاری در برندینگ اهمیت بیشتری یافته است. از سوی دیگر، بازار خدمات پس از فروش و شبکههای تعویض روغن نیز در تعیین سهم بازار نقش کلیدی دارند. در بسیاری از کشورها، کانالهای توزیع آنلاین و فروش مستقیم به مصرفکننده در حال گسترش است و این موضوع ساختار رقابت را دستخوش تغییر کرده است.
سایه خودروهای برقی بر روانکارها
برآوردها نشان میدهد بازار جهانی روغن موتور در سال ۲۰۲۶ همچنان در مسیر رشد ملایم حرکت میکند. اگرچه نرخ رشد بالا و جهشی برای این صنعت متصور نیست، اما ثبات تقاضا، توسعه فناوریهای جدید و رشد بازارهای نوظهور، پایههای آن را مستحکم نگه داشته است. در افق میانمدت، روند برقیسازی و سیاستهای زیستمحیطی تعیینکنندهترین عوامل خواهند بود. هرچه سرعت جایگزینی خودروهای درونسوز افزایش یابد، ترکیب تقاضا نیز تغییر خواهد کرد. با این حال، حتی در سناریوهای خوشبینانه برای خودروهای برقی، سهم موتورهای احتراق داخلی در دهه آینده همچنان قابل توجه خواهد بود.
بازار جهانی روغن موتور در سال ۲۰۲۶ بازاری با ارزشی بیش از ۳۰ میلیارد دلار است که اگرچه با چالشهای ساختاری مواجه است، اما هنوز از پویایی و اهمیت اقتصادی بالایی برخوردار است. این صنعت شاید در هیاهوی تحولهای فناورانه کمتر دیده شود، اما همچنان یکی از چرخدندههای اصلی ماشین اقتصاد جهانی است؛ چرخدندهای که بیصدا میچرخد، اما توقف آن میتواند حرکت بسیاری از صنایع را مختل کند.
