فصل نخست سال ۲۰۲۶ میلادی برای تولیدکنندگان اتوبوس در اروپا فصلی بیسابقه از نظر حجم سفارشها و ثبتنام خودروهای پاک بوده است. براساس تازهترین گزارش انجمن خودروسازان اروپا (ACEA)، مجموع اتوبوسهای ثبتشده جدید در ۲۷ کشور اتحادیهاروپا در سه ماهه ژانویه تا مارس ۲۰۲۶ به ۱۰ هزار و ۹۶۴ دستگاه رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۴.۵ درصد رشد را نشان میدهد.
این رکوردشکنی درحالی رقم میخورد که بازار سنگینوزنهای جادهای اروپا سالها درگیر رکود ناشی از تورم، اختلال زنجیرهتامین و بلاتکلیفی مقررات زیستمحیطی بود. آنچه این جهش را از رشدهای قبلی متمایز میکند، تغییر جدی در سهم پیشرانههای پاک است. اتوبوسهای تمامالکتریکی برای نخستین بار توانستند سهمی ۲۱.۸ درصدی از کل بازار جدید را تصاحب کنند.
اگر اتوبوسهای هیدروژنی و پیلسوختی را نیز به این آمار اضافه کنیم، سهم ناوگان بدون آلایندگی محلی به بیش از ۲۷ درصد میرسد. در مقابل، اتوبوسهای دیزلی با سقوط ۱۲ واحد درصدی نسبت به سهماهه اول ۲۰۲۵، برای نخستینبار به کمتر از ۵۵ درصد کل فروش سقوط کردهاند.
ایتالیا؛ پیشران غیرمنتظره بازار
جالبترین تحول را شاید بتوان در آمار کشور ایتالیا جستوجو کرد. جایی که ثبت سفارش اتوبوسهای جدید با رشد خیرهکننده ۱۳۷ درصدی نسبت به بهار ۲۰۲۵ به یکهزار و 927 دستگاه رسید. دولت رم در پاییز ۲۰۲۵ بسته حمایتی ۵.۲ میلیارد یورویی نوسازی ناوگان حملونقل عمومی را تصویب کرد که اثر آن با فاصله یک فصل به آمار فروش جهشی تبدیل شده است. سهم مدلهای برقی در ایتالیا نزدیک به ۳۴ درصد گزارش شده که عمدتا توسط دو شرکت چینی بیوایدی (BYD) و یوتانگ (Yutong) تامین میشود. این برای تولیدکنندگان سنتی اروپایی مانند دایملر (Mercedes-Benz) و مان (MAN) که سالها بازار ایتالیا را در اختیار داشتند، یک زنگ هشدار جدی محسوب میشود.
اسپانیا با رشد ۵۲ درصدی (به یکهزار و 844 دستگاه) و فرانسه با رشد ۳۹ درصدی (به یک هزار و ۳۱۲ دستگاه) دیگر نقاط قوت بازار قارهای بودند. پاریس که خود را برای میزبانی المپیک ۲۰۲۸ آماده میکند، طی این سه ماه ۴۱۲ دستگاه اتوبوس برقی تحویل گرفته که بیشتر آن از شرکت فرانسوی-چینی ایکوسیتی (Iveco Bus–Yutong) خریداری شده است.
ترمز آلمان در سبزترین جاده
اما در میان این خوشخبریها، یک نقطه نگرانکننده نیز وجود دارد: آلمان. اقتصاد اول اروپا درحالی که وعده داده بود تا ۲۰۲۷ ناوگان اتوبوسرانی شهری را کاملا برقی کند، در سهماهه اول ۲۰۲۶ تنها ۱۳۴ دستگاه اتوبوس برقی جدید به ناوگان خود اضافه کرده که نسبت به زمستان ۲۰۲۵ افت ۱۸ درصدی داشته است. مجموع کل اتوبوسهای جدید ثبتشده در آلمان (شامل دیزلی، گازسوز و هیبریدی) با کاهش ۳ درصدی به یکهزار و ۳۸۲ دستگاه رسید. کارشناسان دلیل اصلی را کاهش ناگهانی یارانههای فدرال برای ایالتها در ژانویه ۲۰۲۶ و همچنین کمبود ایستگاههای شارژ سریع در شهرهایی مانند هامبورگ و مونیخ عنوان میکنند. اتحادیه صنعت حملونقل آلمان (VDV) هشدار داده که بدون اصلاح سریع سیاست مالی، احتمالا هدف ۲۰۲۷ دستنیافتنی خواهد بود.
رقابت اروپا با چین؛ نبرد درون کارخانهها
قسمت دیگر داستان رشد بازار، به ورود تهاجمی تولیدکنندگان چینی بازمیگردد. برآورد موسسه مشاوره «حملونقل و محیطزیست اروپا» (Transport & Environment) نشان میدهد در سهماهه اول ۲۰۲۶، از هر چهار دستگاه اتوبوس برقی فروختهشده در اتحادیه اروپا، یک دستگاه متعلق به یک برند چینی یا تولید مستقیم در چین یا مونتاژ در کارخانههای اروپاست. بیوایدی با کارخانه جدید خود در مجارستان (که از اکتبر ۲۰۲۵ بهرهبرداری تجاری را آغاز کرده) توانسته هزینه لجستیک را کاهش دهد و تحویل اتوبوس به اپراتورهای لهستانی و یونانی را به ۶ هفته برساند؛ درحالی که تحویل همین تعداد اتوبوس از دایملر آلمان ۱۴ هفته طول میکشد.
نکته مهمتر اینکه بر اساس مقررات ضدکربن اتحادیهاروپا (که از ژانویه ۲۰۲۶ سختتر شده)، از سال ۲۰۲۷ اتوبوسهای شهری جدید باید صد درصد بدون آلایندگی محلی باشند. همین موضوع باعث شده شهرداریها برای فرار از جریمه، سفارشهای خود را جلو بیندازند. اما تولیدکنندگان اروپایی مانند ولوو (Volvo) و اسکانیا (Scania) با کمبود باتری و ریزمحصولات نیمههادی مواجه هستند؛ درحالی که تامینکنندگان چینی مشکلی برای تامین سلولهای LFP (لیتیوم-آهن-فسفات) ندارند. نتیجه این شکاف عرضه، افزایش سهم چین به ۲۴ درصد از کل بازار نوین اتوبوس اروپا در سه ماهه اول ۲۰۲۶ است؛ درحالی که این رقم در مدت مشابه ۲۰۲۴ فقط ۱۴ درصد بود.
نگاه به فردا؛ سود بنگاهها یا کیفیت هوای شهرها؟
«رشد بازار در Q1 نشان میدهد که انتقال به حملونقل پاک نه یک رویا، بلکه یک ضرورت اقتصادی و قانونی است.» این را «اولیور زیهه» مدیرعامل انجمن اتوبوسسازان اروپا (BIPAV) در گفتوگو با خبرگزاری «رویترز» اعلام کرده است. وی افزود: «اما نگرانی ما از فاصله گرفتن آلمان از برنامه و احتمالا سایر کشورهای فقیرتر اروپای شرقی است که به دلیل نبود بودجه کافی، مجبور به خرید اتوبوسهای دستدوم دیزلی از غرب هستند.» در سوی مقابل، برخی تحلیلگران هشدار میدهند که جهش فعلی تا حدی ناشی از «پیشخرید» (پیش از اعمال جریمههای ۲۰۲۷) است. بهگفته بانک سرمایهگذاری «برنبرگ»، ممکن است در نیمه دوم ۲۰۲۶ بازار دچار افت فصلی شود. هرچند روند کلی ۵ ساله همچنان صعودی پیشبینی میشود؛ زیرا اتحادیه اروپا در نظر دارد تا سال ۲۰۲۹ دستکم ۵۰ هزار دستگاه اتوبوس برقی جدید را با بودجه صندوق بازیابی وارد مدار کند.
برای ایران اما این تحولات چه پیامی دارد؟
کشورهایی مانند ترکیه و لهستان که زودتر از ایران برای جایگزینی ناوگان فرسوده دیزلی با اتوبوس برقی اقدام کردند، اکنون شاهد کاهش ۲۰ درصدی هزینه تعمیر و نگهداری و کاهش ۶۰ درصدی مصرف سوخت هستند. گزارش اخیر بانک جهانی نیز هشدار داده که تاخیر هر ساله در نوسازی ناوگان اتوبوسرانی تهران و کلانشهرها، معادل ۳۰۰ میلیوندلار هزینه اضافی آلودگی هوا و مصرف سوخت نامرئی ایجاد میکند.
کارنامه سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ اروپا
شاخص میزان تغییر نسبت به Q1 2025
کل اتوبوسهای ثبتشده جدید در EU ۱۰ هزار و 964 دستگاه و ۲۴.۵ درصد افزایش
سهم اتوبوس برقی باتریدار ۲۱.۸ درصد و ۷.۲ واحد درصد افزایش
سهم اتوبوس دیزلی ۵۴.۴ درصد و ۱۲ واحد درصد کاهش
سریعترین بازار رشد ایتالیا (۱۳۷ درصد) –
بزرگترین بازار (حجم) آلمان (یک هزار و ۳۸۲ دستگاه) ۳ درصد کاهش
سهم برندهای چینی از بازار برقی ۲۴ درصد و ۱۰ واحد درصد افزایش
نتیجه آنکه بازار اتوبوس اروپا در بهار ۲۰۲۶ با دو چهره متفاوت روبهرو است: از یک سو، رشد چشمگیر و استقبال از انرژی پاک و از سوی دیگر، تردید آلمان و فشار رقابتی چین. آنچه برای تولیدکنندگان و برنامهریزان حملونقل در سراسر جهان از برلین تا تهران روشن است، پایان عصر یکدستنوازی دیزل و آغاز نبرد سرعت در برقیسازی است.
