بازار خودرو در یک هفته گذشته بار دیگر نشان داد که با بسیاری از قواعد متعارف بازارهای مصرفی فاصله دارد. دو خبر در روزهای اخیر بیش از هر چیز توجه افکار عمومی را به خود جلب کرد. نخست، عرضه یک خودرو لوکس با قیمت حدود ۱۱۰ میلیارد تومان که گفته میشود تنها در ۱۰ دقیقه بهفروش رسید و دوم افزایش قابلتوجه قیمت محصولات یکی از خودروسازان مونتاژی که با وجود رشد ۸۰ درصدی بهای کارخانهای، همچنان با استقبال خریداران روبهرو است. با کنار هم قرار دادن این دو اتفاق میتوان تصویر دیگری از واقعیتهای بازار خودرو ارائه داد. بازاری که سالهاست بخش بزرگی از مصرفکنندگان واقعی را از دست داده؛ اما همچنان با موجی از تقاضا مواجه است؛ تقاضایی که بهنظر میرسد بیش از آنکه ریشه در نیاز مصرفی داشته باشد، از انگیزههای سرمایهای و حفظ ارزش دارایی سرچشمه میگیرد.
طی سالهای اخیر قدرت خرید خانوارها بهشدت کاهش یافته است. رشد هزینههای زندگی، کاهش درآمد واقعی و فاصله گرفتن دستمزدها از نرخ تورم موجب شده بخش قابلتوجهی از طبقه متوسط حتی توان خرید خودروهای اقتصادی را نیز از دست بدهد. در چنین شرایطی انتظار طبیعی آن است که بازار خودرو با رکود تقاضا مواجه شود. با این حال، اتفاقات اخیر روایت دیگری را پیش روی تحلیلگران قرار میدهد. پرسش این است که اگر بخش عمده تقاضای مصرفی از بازار حذف شده، پس خریداران خودروهای چندمیلیاردی چه کسانی هستند؟ چگونه خودرویی با قیمت بیش از ۱۰۰ میلیاردتومان در مدتزمان کوتاهی به فروش میرسد و چرا خودروهایی که طی یک شب میلیاردها تومان گرانتر شدهاند، همچنان مشتری دارند؟
پاسخ این پرسش را باید در تغییر ماهیت خودرو در اقتصاد ایران جستوجو کرد. خودرو طی سالهای گذشته بهتدریج از یک کالای مصرفی به یک دارایی سرمایهای تبدیل شده است. در چنین شرایطی خریدار خودرو لزوما مصرفکننده نیست، بلکه فردی است که بهدنبال حفظ ارزش دارایی خود در برابر تورم، بیثباتی اقتصادی و کاهش ارزش پول ملی است. در بسیاری از اقتصادهای جهان، خودرو کالایی مصرفی محسوب میشود. بههمین دلیل نیز ارزش آن بلافاصله پس از خرید کاهش مییابد و مالکان خودرو با آگاهی از این موضوع اقدام بهخرید میکنند. اما در ایران طی سالهای گذشته روندی معکوس شکل گرفته است. خودرو نه تنها ارزش خود را از دست نمیدهد، بلکه در بسیاری از مقاطع بهیکی از سودآورترین بازارهای دارایی تبدیل شده است.
در چنین فضایی، افزایش قیمت الزاما بهمعنای افت تقاضا نیست؛ موضوعی که عرضهکنندگان بازار نیز بهخوبی از آن آگاه هستند. برعکس، در بسیاری از موارد رشد قیمتها به تشدید انتظارات تورمی و تقویت انگیزههای سرمایهای منجر میشود و حتی خریداران بیشتری را به بازار میکشاند. به بیان دیگر، رفتار بازار خودرو در ایران بیش از آنکه به یک بازار مصرفی شباهت داشته باشد، از منطق بازارهای دارایی و سرمایهای تبعیت میکند. از این رو هنگامی که یک خودروساز قیمت محصولات خود را افزایش میدهد، اگرچه ممکن است با واکنش نهادهای سیاستگزار و فشارهای نظارتی روبهرو شود، اما نگرانی چندانی از سمت تقاضا ندارد. زیرا تجربه سالهای اخیر نشان داده که بخش قابلتوجهی از خریداران، خودرو را نه یک کالای مصرفی، بلکه ابزاری برای حفظ ارزش سرمایه تلقی میکنند. بههمین دلیل نیز افزایش قیمتها لزوما به خروج متقاضیان از بازار منجر نمیشود.
نکته قابلتوجه آنکه فروش سریع خودروهای گرانقیمت یا استقبال از محصولات مونتاژی با قیمتهای نجومی، الزاما به معنای رونق بازار خودرو نیست. اتفاقا این پدیده میتواند نشانهای از حذف تدریجی مصرفکنندگان واقعی باشد. امروز بخش بزرگی از خانوارهای ایرانی حتی توان خرید خودروهای اقتصادی را ندارند. فاصله قیمت خودرو با درآمد خانوارها بهحدی افزایش یافته که خرید خودرو برای بسیاری از افراد به آرزویی دور از دسترس تبدیل شده است. در نتیجه ترکیب تقاضا در بازار نیز دچار تغییر شده است. در گذشته بخش عمده متقاضیان خودرو را خانوارهایی تشکیل میدادند که برای رفع نیاز حملونقل اقدام به خرید میکردند. اما همانطور که عنوان شد اکنون بخشی از تقاضا بهسمت سرمایهگذاران، صاحبان نقدینگی و افرادی سوق یافته که خودرو را ابزاری برای حفظ ارزش دارایی میدانند. از همین رو، فروش سریع خودروهای بسیار گرانقیمت را نمیتوان نشانه سلامت بازار دانست.
بازار خودرو همچنان پر التهاب
خودروهای داخلی روز گذشته رشد بهای ۵ تا ۱۱۰ میلیونتومان را تجربه کردند. جایی که ریرا (۱۴۰۵) با ۱۱۰ میلیونتومان افزایش ۳ میلیارد و ۵۵۰ میلیونتومان، پژو ۲۰۷ اتومات (۱۴۰۵) با ۱۰۰ میلیونتومان افزایش ۲ میلیارد و ۵۹۰ میلیونتومان، اطلس اتومات (۱۴۰۴) با ۹۵ میلیونتومان افزایش یکمیلیارد و ۹۹۵ میلیونتومان، دنا پلاس توربو ۶ دنده (با رینگ) (۱۴۰۵) با ۷۰ میلیونتومان افزایش ۲ میلیارد و ۲۳۵ میلیونتومان، سورن دوگانه (مخزن بزرگ) (دریچهسیمی) (۱۴۰۵) با ۶۵ میلیونتومان افزایش ۲ میلیارد و ۶۵ میلیونتومان و تارا ۶ دنده V۱ پلاس (۱۴۰۵) با ۵۰ میلیونتومان افزایش ۲ میلیارد و ۱۲۵ میلیونتومان اعلام قیمت شدند.
از طرفی خودروهای مونتاژی افت بهای ۵۰ تا ۱۰۰ میلیونتومان را تجربه کردند. جایی که دیگنیتی پرایم (۱۴۰۴) با ۱۰۰ میلیونتومان کاهش ۴ میلیارد و ۹۰۰ میلیونتومان، فردا ۵۱۱ (۱۴۰۴) با ۶۰ میلیونتومان کاهش ۲ میلیارد و ۵۴۰ میلیونتومان، لوکانو L۷ (۱۴۰۵) با ۵۰ میلیونتومان کاهش ۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیونتومان، ریسپکت پرایم تیپ ۲ نیوفیس (۱۴۰۵) با ۵۰ میلیونتومان کاهش ۳ میلیارد و ۸۰۰ میلیونتومان، فیدلیتی الیت تیپ ۲ هفت نفره (۱۴۰۵) با ۵۰ میلیونتومان کاهش ۵ میلیارد و ۳۵۰ میلیونتومان و لاماکو اکو ۱.۵ لیتر توربو (۱۴۰۵) با ۴۰ میلیونتومان کاهش ۴ میلیارد و ۱۶۰ میلیونتومان ارزشگذاری شدند.
همچنین در میان خودروهای وارداتی نیز شاهد افت بهای ۵۰ تا ۸۰۰ میلیونتومان بودیم. جایی که قیمت نیسان پاترول ۶ سیلندر ۳.۵ لیتر (۲۰۲۶) با ۸۰۰ میلیونتومان کاهش به ۶۶ میلیارد و ۲۰۰ میلیونتومان، مزدا CX-۵۰ (۲۰۲۵) با ۶۰۰ میلیونتومان کاهش به ۱۳ میلیاردتومان، کیا EV۵ تیپ ۷۲۰ (۲۰۲۵) با ۴۰۰ میلیونتومان کاهش به ۱۰ میلیارد و ۶۰۰ میلیونتومان و هونگچی H۵ توربو (۲۰۲۵) با ۲۰۰ میلیونتومان کاهش به ۷ میلیارد و ۲۰۰ میلیونتومان رسید.
