در شرایطی که مصرف روزانه سوخت در کشور روندی افزایشی دارد و دولت برای تامین نیاز بازار ناچار به واردات بخشی از سوخت مورد نیاز شده، کارشناسان معتقدند ریشه این چالش را باید در نبود یک برنامه جامع میان صنعتخودرو، سبد سوخت و سیاستهای انرژی جستوجو کرد. به باور آنها، درحالی که طی دو دهه گذشته سرمایهگذاری قابل توجهی برای توسعه زیرساختهای CNG انجام شده، این ظرفیت هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در سبد انرژی حملونقل کشور پیدا کند.
محسن رهروان، فعال صنعت CNG در گفتوگو با «دنیای خودرو» با انتقاد از نبود یک استراتژی منسجم در حوزه خودرو و سوخت تاکید میکند که کشور امروز هزینه سالها تصمیمگیری جزیرهای در بخش انرژی و حملونقل را پرداخت میکند؛ تصمیماتی که باعث شده مصرف بنزین افزایش یابد، وابستگی به واردات سوخت بیشتر شود و ظرفیتهای موجود CNG نیز بلااستفاده بماند.
مصرفکننده حق انتخاب واقعی ندارد
رهروان با اشاره به ساختار فعلی بازار خودرو و سوخت کشور اظهار کرد: «اقتصاد ایران یک اقتصاد کاملا آزاد نیست و بههمین دلیل نمیتوان انتظار داشت مکانیزم بازار درباره نوع سوخت مصرفی یا نوع خودرو مورد استفاده تصمیمگیری کند.»
وی افزود: «در بسیاری از کشورهای دنیا مصرفکننده براساس نیاز، درآمد و نوع استفاده خود میتواند میان خودروهای بنزینی، گازسوز، هیبریدی یا برقی انتخاب کند. حتی فردی که تمایل دارد هزینه بیشتری برای استفاده از بنزین باکیفیتتر یا خودروهای پرقدرت بپردازد، این امکان را در اختیار دارد؛ اما در کشور ما انتخابهای مصرفکننده بسیار محدود است و سیاستهای دولتی نقش تعیینکنندهای در این حوزه دارند.»
وی ادامه داد: «از سوی دیگر، در حوزه خودرو نیز تنوع کافی برای انتخاب میان فناوریهای مختلف وجود ندارد. وقتی مصرفکننده حق انتخاب واقعی ندارد، افزایش قیمت سوخت بهتنهایی نمیتواند به اصلاح الگوی مصرف منجر شود.»
افزایش قیمت سوخت راهکار مدیریت مصرف نیست
این فعال صنعت CNG با انتقاد از برخی نگاهها درباره مدیریت مصرف سوخت گفت: «هر زمان بحث ناترازی انرژی مطرح میشود، نخستین راهکاری که بر آن تاکید میشود افزایش قیمت سوخت است؛ درحالی که این رویکرد به تنهایی نمیتواند مشکل را حل کند.»
وی افزود: «زمانی که جایگزین مناسبی برای مصرفکننده وجود ندارد، افزایش قیمت تنها هزینههای زندگی را افزایش میدهد. دولت نباید صرفا از دریچه قیمت به موضوع مصرف سوخت نگاه کند؛ بلکه باید یک برنامه جامع برای مدیریت عرضه و تقاضا داشته باشد.»
رهروان تاکید کرد: «اگر سیاستگزاری درستی در سالهای گذشته انجام شده بود، امروز کشور ناچار نبود میلیاردها دلار از منابع ارزی خود را صرف واردات سوخت کند؛ آن هم در شرایطی که اقتصاد کشور با محدودیتهای ارزی مواجه است.»
CNG؛ ظرفیتی که نادیده گرفته شد
وی با اشاره به زیرساختهای گسترده CNG در کشور اظهار کرد: «ایران یکی از بزرگترین شبکههای عرضه گاز طبیعی فشرده را در اختیار دارد و طی سالهای گذشته سرمایهگذاری قابل توجهی برای احداث جایگاههای عرضه CNG انجام شده است.»
رهروان افزود: «با وجود این زیرساخت گسترده، بخش مهمی از ظرفیت جایگاهها بدون استفاده باقی مانده است. درحالی که قیمت CNG حدود یکچهارم بنزین است، هنوز سهم این سوخت در حملونقل کشور متناسب با ظرفیتهای موجود نیست.»
وی ادامه داد: «امروز ما با مازاد ظرفیت عرضه CNG روبهرو هستیم؛ اما تقاضای کافی برای آن وجود ندارد. این موضوع نشان میدهد سیاستهای تشویقی و برنامههای اجرایی لازم برای توسعه این سوخت به درستی اجرا نشده است.»
خودروهای کار باید در اولویت باشند
این فعال صنعت CNG معتقد است یکی از سریعترین راهکارهای کاهش مصرف بنزین، تبدیل ناوگان حملونقل کار و خدماتی به خودروهای دوگانهسوز است.
وی گفت: «خودروهای کار، وانتها، کامیونتها و ناوگان توزیع کالا بخش مهمی از مصرف سوخت کشور را بهخود اختصاص میدهند. این خودروها روزانه مسافتهای طولانی طی میکنند و مصرف سوخت آنها چندین برابر خودروهای شخصی است.»
رهروان افزود: «تنها در تهران هزاران دستگاه کامیونت و خودرو خدماتی در حال فعالیت هستند و نقش مهمی در جابهجایی کالا دارند. برآوردها نشان میدهد بیش از ۱۵ هزار خودرو کار بهصورت روزانه در پایتخت تردد میکنند. این سوال مطرح است که چرا این خودروها نباید در اولویت تبدیل به دوگانهسوز قرار گیرند؟»
وی تصریح کرد: «اگر برنامهریزی دقیقی وجود داشته باشد، میتوان با یک زمانبندی مشخص و براساس نوع کاربری یا شماره پلاک، فرآیند دوگانهسوز کردن ناوگان حملونقل کار را آغاز کرد.»
مدیریت مصرف به جای مدیریت بحران
رهروان با اشاره به شرایط فعلی مصرف سوخت در کشور اظهار کرد: «مصرف روزانه بنزین بهسطحی رسیده که بخشی از نیاز کشور از طریق واردات یا روشهای جایگزین تامین میشود. این درحالی است که اگر طی سالهای گذشته استراتژی مشخصی برای توسعه CNG و مدیریت مصرف وجود داشت، امروز شرایط متفاوت بود.»
وی افزود: «مدیریت مصرف باید پیش از شکلگیری بحران انجام شود، نه زمانی که کشور با کمبود سوخت روبهرو شده است. اکنون نیز دیر نشده و میتوان با استفاده از ظرفیتهای موجود، بخشی از فشار وارد شده بر شبکه تامین سوخت را کاهش داد.» این فعال صنعت CNG در پایان تاکید کرد: «کشور بیش از هر زمان دیگری به یک نقشه راه جامع در حوزه خودرو، سوخت و حملونقل نیاز دارد. این نقشه راه باید مشخص کند چه سهمی از ناوگان کشور قرار است از بنزین، گازوئیل، CNG، برق یا سایر سوختهای جایگزین استفاده کند.»
وی افزود: «تا زمانی که ارتباط میان سیاستهای انرژی و صنعتخودرو برقرار نشود، مشکل ناترازی سوخت همچنان پابرجا خواهد ماند. استفاده از ظرفیت گسترده CNG، توسعه خودروهای دوگانهسوز و هدایت ناوگان پرمصرف بهسمت سوختهای جایگزین میتواند بخشی از این چالش را برطرف کند.»
رهروان خاطرنشان کرد: «امروز کشور بهجای مدیریت بحران باید به سمت مدیریت هوشمند مصرف حرکت کند. ظرفیتهای لازم برای این کار وجود دارد، اما تحقق آن نیازمند تصمیمگیری، برنامهریزی و اجرای سیاستهای پایدار است.»
