در شرایطی که ناترازی بنزین به یکی از مهمترین چالشهای حوزه انرژی کشور تبدیل شده و دولت سالانه هزینههای سنگینی را برای تامین و واردات سوخت پرداخت میکند، بسیاری از کارشناسان معتقدند یکی از سریعترین، کمهزینهترین و عملیترین راهکارها، بازگشت جدی به توسعه خودروهای گازسوز است. ایران با برخورداری از یکی از بزرگترین ذخایر گاز طبیعی جهان و همچنین شبکه گسترده جایگاههای عرضه CNG، از معدود کشورهایی است که زیرساخت لازم برای توسعه این سوخت را در اختیار دارد؛ اما طی سالهای گذشته این ظرفیت به دلایل مختلف مورد غفلت قرار گرفته است.
کارشناسان صنعتخودرو معتقدند وزارت صنعت، معدن و تجارت باید با تدوین یک برنامه جامع، خودروسازان را مکلف کند که حداقل ۲۵ درصد از تولید سالانه خود را به خودروهای پایهگازسوز اختصاص دهند. این برنامه میتواند در مرحله نخست روی خودروهای عمومی، وانتها، کامیونتها، تاکسیها و خودروهای خدماتی متمرکز شود؛ زیرا این خودروها بیشترین پیمایش روزانه را دارند و مصرف سوخت آنها چندین برابر خودروهای شخصی است.
ظرفیتی که سالها بلااستفاده مانده است
ایران طی دو دهه گذشته سرمایهگذاری گستردهای برای توسعه جایگاههای عرضه CNG انجام داده است. امروز هزاران جایگاه فعال در سراسر کشور وجود دارد که بخش قابل توجهی از ظرفیت آنها بلااستفاده مانده است. در مقابل، مصرف بنزین هر سال افزایش یافته و فشار بیشتری بر بودجه دولت وارد میکند.
اگر خودروهای پرمصرف ناوگان حملونقل عمومی و تجاری سبک به سمت استفاده از CNG هدایت شوند، علاوهبر کاهش مصرف بنزین، ظرفیت خالی جایگاههای موجود نیز به بهرهبرداری خواهد رسید و دیگر نیازی به سرمایهگذاری سنگین برای ایجاد زیرساخت جدید نخواهد بود.
وانتها و کامیونتها؛ نخستین اولویت
وانتها، کامیونتها و خودروهای خدمات شهری بهدلیل پیمایش بالا، مهمترین گزینه برای گازسوز شدن هستند. این خودروها روزانه صدها کیلومتر تردد دارند و بخش بزرگی از مصرف بنزین کشور را بهخود اختصاص میدهند.
تولید نسخههای پایهگازسوز این خودروها علاوهبر کاهش هزینه سوخت رانندگان، هزینه حملونقل کالا را نیز کاهش خواهد داد؛ موضوعی که درنهایت میتواند به کنترل بخشی از هزینههای زنجیرهتامین و کاهش قیمت تمامشده کالاها کمک کند.
سهم ۲۵ درصدی تولید؛ یک هدف دستیافتنی
تعیین سهم ۲۵ درصدی برای تولید خودروهای گازسوز نهتنها دور از دسترس نیست، بلکه با توجه به توان مهندسی خودروسازان و قطعهسازان داخلی، کاملا قابل اجراست.
خودروسازان طی سالهای گذشته تجربه تولید خودروهای دوگانهسوز را داشتهاند و بسیاری از خطوط تولید نیز قابلیت بازگشت به این محصولات را دارند. آنچه امروز بیش از هر چیز مورد نیاز است، وجود یک سیاست پایدار و قابل پیشبینی از سوی دولت است تا سرمایهگذاری در این حوزه برای تولیدکنندگان توجیه اقتصادی پیدا کند.
وزارت صمت باید بسته مشوق تدوین کند
اجرای چنین برنامهای بدون حمایت دولت امکانپذیر نخواهد بود. وزارت صنعت، معدن و تجارت باید بستهای جامع از مشوقها را برای سه ضلع اصلی این زنجیره یعنی خودروساز، قطعهساز و مصرفکننده طراحی کند.
برای خودروسازان، اعطای تسهیلات ارزانقیمت جهت توسعه خطوط تولید، کاهش حقوق و عوارض مربوط به قطعات سیستم سوخترسانی گاز، اختصاص ارز برای واردات تجهیزات تخصصی و همچنین مشوقهای مالیاتی میتواند انگیزه لازم را ایجاد کند.
از سوی دیگر، قطعهسازان نیز برای تولید مخازن استاندارد، رگلاتورها، انژکتورها، ECU و سایر تجهیزات مرتبط با خودروهای گازسوز نیازمند حمایت هستند. سرمایهگذاری در این بخش علاوهبر افزایش داخلیسازی، موجب ایجاد اشتغال و توسعه فناوری در صنعت قطعه خواهد شد.
مشتری نیز باید انگیزه داشته باشد
اگر قرار است مردم به خرید خودروهای گازسوز روی بیاورند، باید مزایای اقتصادی ملموسی دریافت کنند. اعطای وام خرید با نرخ سود پایین، کاهش هزینه شمارهگذاری، تخفیف بیمه شخصثالث، ارائه کارت سوخت ویژه CNG و کاهش هزینههای سرویسهای دورهای از جمله اقداماتی است که میتواند استقبال بازار را افزایش دهد.
در بسیاری از کشورها، دولتها برای خودروهای پاک و کممصرف مشوقهای متنوعی در نظر میگیرند. اگرچه خودروهای برقی آینده حملونقل جهان هستند، اما در شرایط فعلی ایران، توسعه خودروهای گازسوز میتواند نقش یک راهکار میانمدت و اقتصادی را ایفا کند.
مزایای زیستمحیطی
گاز طبیعی نسبت به بنزین آلایندگی کمتری تولید میکند و میزان انتشار ذرات معلق، هیدروکربنها و آلایندههای خطرناک در آن پایینتر است. به همین دلیل توسعه خودروهای CNG میتواند به بهبود کیفیت هوای کلانشهرها نیز کمک کند.
کاهش آلودگی هوا علاوهبر آثار زیستمحیطی، هزینههای درمانی ناشی از بیماریهای تنفسی و قلبی را نیز کاهش خواهد داد.
کاهش وابستگی به بنزین
یکی از مهمترین مزایای توسعه خودروهای گازسوز، کاهش وابستگی کشور به بنزین است. هر لیتر بنزینی که صرفهجویی شود، یا میتواند صادر شود و ارزآوری داشته باشد یا از نیاز به واردات بنزین جلوگیری کند.
در شرایطی که مصرف روزانه بنزین به سطوح بیسابقهای رسیده، استفاده از ظرفیت CNG میتواند بخشی از فشار وارد بر پالایشگاهها را کاهش دهد.
توسعه صنعت قطعهسازی
اجرای برنامه تولید خودروهای گازسوز، بازار جدیدی را برای قطعهسازان ایجاد میکند. تولید مخازن، شیرآلات، سیستمهای الکترونیکی، تجهیزات سوخترسانی و قطعات ایمنی میتواند به افزایش ظرفیت تولید شرکتهای داخلی و ایجاد اشتغال منجر شود.
این موضوع بهویژه در شرایطی که بسیاری از قطعهسازان با کاهش سفارش و کمبود نقدینگی مواجه هستند، اهمیت دوچندانی پیدا میکند.
ضرورت ثبات در سیاستگزاری
یکی از مهمترین دلایل شکست برخی برنامههای گذشته، تغییر مداوم سیاستها بوده است. اگر وزارت صمت تصمیم به توسعه خودروهای گازسوز میگیرد، این سیاست باید حداقل برای یک دوره پنج تا ۱۰ ساله ادامه داشته باشد تا سرمایهگذاران با اطمینان وارد این حوزه شوند.
سرمایهگذاری در خطوط تولید، طراحی موتورهای پایهگازسوز و توسعه قطعات تخصصی نیازمند افق روشن و قابل پیشبینی است. امروز صنعتخودرو ایران در نقطهای قرار گرفته که بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهای راهبردی نیاز دارد. توسعه خودروهای گازسوز نه به معنای کنار گذاشتن فناوریهای نوین، بلکه استفاده از یک مزیت ملی برای عبور از بحران ناترازی انرژی است. اختصاص دستکم ۲۵ درصد از تولید خودروسازان بهخودروهای پایهگازسوز، بهویژه در بخش وانتها، کامیونتها و ناوگان عمومی، میتواند مصرف بنزین را بهشکل قابل توجهی کاهش دهد، ظرفیت بلااستفاده جایگاههای CNG را فعال کند، هزینه حملونقل را پایین بیاورد و بازار جدیدی برای قطعهسازان ایجاد کند.
با این حال، تحقق این هدف تنها با صدور بخشنامه امکانپذیر نیست. وزارت صنعت، معدن و تجارت باید بستهای جامع از مشوقهای مالی، مالیاتی، اعتباری و سرمایهگذاری را برای خودروسازان، قطعهسازان و خریداران تدوین کند. تنها در این صورت است که میتوان از ظرفیت گسترده زیرساختهای CNG کشور برای تقویت تولید، کاهش مصرف سوخت و افزایش امنیت انرژی بهرهبرداری کرد و صنعت خودرو را در مسیری قرار داد که هم به نفع تولیدکننده باشد و هم منافع ملی را تامین کند.
