خودرو در اقتصاد ایران، علاوه‌بر کارکرد مصرفی و صنعتی، به دارایی‌ای تبدیل شده که بخشی از تقاضای آن نه از نیاز واقعی به جابه‌جایی، بلکه از نگرانی نسبت به کاهش ارزش پول و انتظار افزایش هزینه جایگزینی ناشی می‌شود. در چنین شرایطی، حتی تغییرات محدود قیمت‌ها نیز می‌تواند نشانه‌ای از تغییر انتظارات فعالان بازار باشد؛ به‌ویژه زمانی که روند افزایشی در چند بخش داخلی، مونتاژی و وارداتی به‌طور هم‌زمان مشاهده می‌شود.
بررسی قیمت‌های اعلام‌شده در ابتدای هفته جاری و مقایسه آن با نرخ‌های امروز نشان می‌دهد بازار خودرو بار دیگر در مسیر افزایشی قرار گرفته است؛ هرچند شدت رشد در همه گروه‌ها یکسان نیست. خودروهای داخلی با افزایش‌های محدودتری مواجه شده‌اند؛ درحالی که برخی محصولات مونتاژی و وارداتی رشد بیشتری را تجربه کرده‌اند. این تفاوت را باید در کنار سطح قیمت، شرایط عرضه، هزینه تامین و حساسیت هر گروه به نوسانات ارزی بررسی کرد.
نکته مهم آن است که افزایش قیمت‌های اعلامی لزوما به معنای رشد متناسب معاملات نیست. در بازاری که قدرت خرید مصرف‌کننده با محدودیت مواجه است، فاصله میان قیمت پیشنهادی فروشندگان و توان پرداخت خریداران می‌تواند افزایش یابد. بنابراین، برای ارزیابی دقیق وضعیت بازار باید میان رشد قیمت‌های اعلامی، معاملات قطعی و میزان تقاضای موثر تفاوت قائل شد.
خودروهای داخلی؛ افزایش محدود در بازاری با تقاضای محتاط
در بخش خودروهای داخلی، اطلس دنده‌ای تیپ جی‌ال که ابتدای هفته یک‌میلیارد و ۸۰۰ میلیون‌تومان قیمت داشت، اکنون با نرخ یک‌میلیارد و ۸۲۰ میلیون‌تومان عرضه می‌شود. بهای پارس نوآ نیز از ۲ میلیارد و ۸۵۰ میلیون‌تومان به ۲ میلیارد و ۸۷۰ میلیون‌تومان رسیده است. پژو ۲۰۷ اتوماتیک هم در همین بازه از ۳ میلیارد و ۷۱۰ میلیون‌تومان به ۳ میلیارد و ۷۲۰ میلیون‌تومان افزایش قیمت داشته است.
مقایسه این سه محصول نشان می‌دهد که رشد قیمت در گروه خودروهای داخلی، دست‌کم در نمونه‌های بررسی‌شده، محدود بوده و بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون‌تومان قرار دارد. با این حال، این افزایش را نمی‌توان بدون توجه به سطح قیمت پایه و شرایط تقاضا ارزیابی کرد. در بازاری که بخش بزرگی از مصرف‌کنندگان برای خرید خودرو به پس‌انداز چندساله یا تامین مالی نیاز دارند، حتی افزایش چند ده میلیون‌تومانی نیز می‌تواند بر تصمیم خرید اثر بگذارد.
از سوی دیگر، محدود بودن رشد قیمت در این گروه ممکن است نشان‌دهنده احتیاط خریداران باشد. هنگامی که قیمت خودرو از توان مالی بخش بزرگی از خانوارها فاصله می‌گیرد، تقاضای واقعی قدرت کمتری برای همراهی با موج‌های افزایشی دارد. در چنین وضعیتی، فروشندگان ممکن است قیمت‌های پیشنهادی را بالا ببرند، اما تداوم این روند به میزان آمادگی خریداران برای پذیرش نرخ‌های جدید وابسته خواهد بود.
البته برای نسبت دادن این رفتار به کاهش تقاضا یا محدودیت عرضه، اطلاعات دقیق‌تری از حجم معاملات، میزان تحویل کارخانه‌ها و وضعیت موجودی بازار لازم است. آن‌چه از ارقام موجود می‌توان نتیجه گرفت، افزایش قیمت در سه محصول منتخب است؛ نه لزوما رشد یکسان تمام خودروهای داخلی.
خودروهای مونتاژی؛ فاصله بیشتر قیمت‌ها از توان خرید
در گروه خودروهای مونتاژی، روند افزایش قیمت محسوس‌تر است. چانگان سی‌اس ۵۵ که ابتدای هفته ۷ میلیارد و ۶۰۰ میلیون‌تومان قیمت داشت، اکنون با نرخ ۷ میلیارد و ۶۵۰ میلیون‌تومان معامله یا عرضه می‌شود. قیمت ریسپکت از ۵ میلیارد و ۱۰۰ میلیون‌تومان به ۵ میلیارد و ۲۰۰ میلیون‌تومان رسیده و لاماری اکو نیز همین میزان افزایش را تجربه کرده است.
افزایش ۵۰ میلیون‌تومانی چانگان و رشد ۱۰۰ میلیون‌تومانی ریسپکت و لاماری اکو نشان می‌دهد دامنه تغییرات در این گروه از خودروهای داخلی منتخب بیشتر بوده است. با این حال، برای تحلیل این تفاوت باید به ساختار هزینه و شیوه تامین محصولات مونتاژی توجه کرد.
بخش مهمی از هزینه تولید خودروهای مونتاژی به قطعات وارداتی، مجموعه‌های فنی و تجهیزات الکترونیکی وابسته است. تغییرات نرخ ارز، هزینه انتقال پول، زمان تخصیص منابع و دشواری‌های زنجیره‌تامین می‌تواند بر قیمت تمام‌شده این خودروها اثر بگذارد. در کنار این عوامل، میزان عرضه، برنامه تحویل شرکت‌ها و انتظارات فروشندگان نیز در شکل‌گیری قیمت بازار نقش دارد.
شرکت‌های فعال در این بخش، از جمله آرین‌پارس‌موتور با محصولات لاماری، در بازاری فعالیت می‌کنند که رقابت در آن به‌تدریج از معرفی محصول جدید فراتر رفته است. استمرار تامین قطعات، کیفیت خدمات پس از فروش، هزینه نگهداری و حفظ ارزش خودرو در بازار دست‌دوم، از عواملی هستند که در تصمیم خریداران اهمیت دارند. در شرایط افزایش قیمت، مشتری بیش از گذشته هزینه مالکیت خودرو را در کنار امکانات و مشخصات فنی آن می‌سنجد.
با وجود این، افزایش قیمت لاماری اکو یا دیگر خودروهای مونتاژی را نمی‌توان تنها به نوسان ارز نسبت داد. برای مشخص شدن سهم هر عامل، باید تغییرات هزینه واردات، وضعیت عرضه و میزان معاملات در همین بازه زمانی بررسی شود. آن‌چه روشن است، رشد قیمت در نمونه‌های منتخب این گروه و افزایش فاصله اسمی آن‌ها با خودروهای داخلی است؛ فاصله‌ای که انتخاب مصرف‌کننده را بیش از گذشته به توان مالی و هزینه‌های آتی مالکیت وابسته می‌کند.
خودروهای وارداتی؛ رشد میلیاردی در سطوح بالای بازار
در گروه خودروهای وارداتی، افزایش قیمت‌ها از نظر مبلغ اسمی چشمگیرتر است. کیا کی ۳ پریمیوم که ابتدای هفته ۷ میلیارد و ۷۰۰ میلیون‌تومان قیمت داشت، اکنون به ۷ میلیارد و ۹۰۰ میلیون‌تومان رسیده است. در همین حال، بهای لکسوس آرایکس هیبرید از ۴۳ میلیاردتومان به ۴۵ میلیاردتومان افزایش یافته است.
رشد ۲۰۰ میلیون‌تومانی کیا کی ۳ و افزایش ۲ میلیاردتومانی لکسوس آرایکس هیبرید، از تفاوت دامنه نوسان در بخش‌های مختلف بازار حکایت دارد. البته مبلغ افزایش به‌تنهایی معیار مناسبی برای مقایسه شدت رشد نیست؛ زیرا سطح قیمت اولیه این خودروها تفاوت زیادی دارد. بر مبنای ارقام اعلام‌شده، کیا کی ۳ حدود ۲.۶ درصد و لکسوس آرایکس هیبرید حدود ۴.۷ درصد افزایش قیمت داشته‌اند.
این ارقام نشان می‌دهد که رشد قیمت در بخش وارداتی، به‌ویژه در نمونه گران‌قیمت مورد بررسی، از نظر درصدی نیز قابل توجه بوده است. با این حال، نمی‌توان از تغییر قیمت دو محصول نتیجه گرفت که تمام خودروهای وارداتی با همین شدت افزایش قیمت مواجه شده‌اند.
بازار خودروهای وارداتی بیش از بسیاری از بخش‌های دیگر به هزینه تامین ارز، تعرفه‌ها، فرآیند واردات، زمان ترخیص و میزان عرضه وابسته است. در خودروهای گران‌قیمت نیز محدود بودن تعداد نمونه‌های موجود و تفاوت مشخصات و شرایط عرضه می‌تواند دامنه تغییر قیمت‌های پیشنهادی را افزایش دهد. درنتیجه، افزایش نرخ این خودروها ممکن است علاوه‌بر انتظارات تورمی، از محدودیت عرضه یا ویژگی‌های خاص معاملات نیز تاثیر بگیرد.
از سوی دیگر، رشد قیمت خودروهای وارداتی می‌تواند بر انتظارات فروشندگان در بخش‌های دیگر بازار اثر بگذارد. زمانی که خریدار با افزایش بهای خودروهای وارداتی مواجه می‌شود، ممکن است بخشی از تقاضا به‌سمت محصولات مونتاژی یا داخلی منتقل شود؛ البته این جابه‌جایی به فاصله قیمت، امکانات، دسترسی به‌خودرو و توان پرداخت مشتری بستگی دارد و نمی‌توان آن را بدون داده‌های معاملاتی قطعی دانست.
