بر اساس گزارش Lubes'N'Greases، اختلال در زنجیره‌تامین روغن‌های پایه به حدی گسترده بوده که بسیاری از تولیدکنندگان روانکار در جست‌وجوی منابع جایگزین با بازارهایی مواجه شده‌اند که تقریبا تمام ظرفیت آن‌ها از پیش فروخته شده است. حتی گزینه‌هایی مانند روغن‌های پایه بازتصفیه‌شده یا پلی‌آلفااولفین‌ها (PAO) نیز نتوانسته‌اند به‌عنوان راه‌حل کامل بحران عمل کنند؛ زیرا خود این محصولات نیز با محدودیت عرضه مواجه بوده‌اند.
در چنین شرایطی، یکی از مهم‌ترین اقدامات حمایتی از سوی American Petroleum Institute (API) انجام شد. این نهاد با فعال کردن برنامه «مجوز موقت اضطراری» یا Emergency Provisional Licensing به تولیدکنندگان روانکار اجازه داد در برخی روغن‌موتورهای دارای مجوز، بدون طی کامل روال معمول آزمایش‌ها، از روغن‌های پایه جایگزین استفاده کنند؛ مشروط بر آن‌که بتوانند ثابت کنند تغییر انجام‌شده بر عملکرد محصول تاثیری منفی نخواهد داشت.
این برنامه پیش‌تر نیز در شرایط اضطراری مشابه مورد استفاده قرار گرفته بود. از جمله پس از آسیب‌دیدگی پالایشگاه‌های روغن‌پایه آمریکا در جریان توفان‌های سهمگین یا بحران یخبندان تگزاس در سال ۲۰۲۱ که زنجیره تولید افزودنی‌های روانکار را مختل کرده بود. اما ابعاد بحران کنونی به مراتب گسترده‌تر ارزیابی می‌شود.
منشأ اصلی بحران به توقف صادرات سه تولیدکننده بزرگ روغن‌پایه گروه III در منطقه خلیج‌فارس بازمی‌گردد؛ یعنی مجتمع Pearl GTL متعلق به مشارکت Shell و QatarEnergy در قطر، پالایشگاه ADNOC در الرویس امارات و تاسیسات Bapco در بحرین. بسته شدن تنگه هرمز به روی کشتی‌های تجاری و آسیب دیدن برخی از این تاسیسات باعث شد بخش قابل توجهی از عرضه جهانی روغن‌پایه گروه III از بازار حذف شود. این سه مجموعه روی هم بیش از ۲۰ درصد ظرفیت جهانی تولید این گروه روغن‌پایه را در اختیار دارند.
اهمیت روغن‌پایه گروه III در سال‌های اخیر به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. بسیاری از روغن‌موتورهای مدرن با گریدهای ویسکوزیته بسیار پایین مانند 0W-8 و 0W-16 بدون استفاده از این روغن‌های پایه عملا قابل تولید نیستند. به‌همین دلیل، هرگونه اختلال در عرضه آن‌ها مستقیما بازار روانکار خودروهای سواری را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد.
طبق ضوابط API، شرکت‌هایی که قصد استفاده از مجوز اضطراری را دارند باید اطلاعات دقیقی درباره علت کمبود مواداولیه، تلاش‌های انجام‌شده برای یافتن منابع جایگزین، مدت‌زمان مورد انتظار بحران و همچنین مستندات فنی مربوط به‌عملکرد فرمول جدید ارائه کنند. در صورت پذیرش درخواست، شرکت‌ها 6 ماه فرصت خواهند داشت آزمایش‌های استاندارد مورد نیاز را تکمیل و نتایج را ارائه کنند.
جالب آن‌که در ماه‌های ابتدایی بحران، استقبال از این برنامه چندان گسترده نبود. API این مجوز را در ۲۵ مارس فعال کرد، اما تا اواسط اوت تنها ۱۲ درخواست دریافت شده بود. با طولانی‌تر شدن بحران و نامشخص ماندن زمان بازگشت ظرفیت‌های از دست رفته، تعداد درخواست‌ها به سرعت افزایش یافت و طی یک ماه بیش از ۲۴ درخواست جدید ثبت شد. API اعلام کرده حدود ۸۰ درصد درخواست‌های دریافت‌شده مورد تایید قرار گرفته‌اند.
همزمان نشانه‌های کمبود در بازارهای مختلف جهان نیز آشکار شده است. برخی تولیدکنندگان ناچار به‌کاهش تولید روغن‌موتورهای خودروهای سواری شده‌اند و تعدادی از خودروسازان بزرگ نیز درباره احتمال کمبود محصولات هشدار داده‌اند. بر اساس این گزارش، Toyota و Nissan در ماه مه به شبکه نمایندگی‌های خود درباره محدودیت احتمالی تامین روانکارها اطلاع‌رسانی کرده‌اند.
پیامدهای بحران تنها به تولیدکنندگان محدود نشده است. در ژاپن، افزایش سفارش‌های احتیاطی از سوی برخی توزیع‌کنندگان و مصرف‌کنندگان باعث شده تحویل کالا به مشتریان عادی با تاخیر مواجه شود. در اروپا نیز تولیدکنندگان از دو واکنش مهم بازار خبر می‌دهند: افزایش فاصله تعویض روغن از سوی مصرف‌کنندگان و حرکت برخی خریداران به‌سمت روغن‌موتورهایی با سطح عملکرد پایین‌تر. برخی خودروسازان نیز فرمول محصولات اصلی خود را تغییر داده یا روغن‌هایی با سطوح عملکرد پایین‌تر را در کنار محصولات استاندارد قبلی عرضه کرده‌اند.
با این حال، نگرانی‌ها همچنان پابرجاست. کارشناسان API هشدار داده‌اند که در صورت ادامه اختلال‌ها، اوج بحران می‌تواند در فاصله ماه‌های نوامبر تا ژانویه رقم بخورد. این ارزیابی حتی بر این فرض استوار است که تنش‌ها در منطقه در آینده نزدیک فروکش کند. نکته نگران‌کننده برای بازار آن است که وضعیت جنگ و همچنین امکان بازگشایی کامل تنگه هرمز هنوز با ابهامات زیادی روبه‌رو است.
از این منظر، بحران کنونی تنها یک چالش مقطعی برای صنعت روانکار نیست، بلکه آزمونی جدی برای تاب‌آوری زنجیره جهانی تامین روغن‌پایه به‌شمار می‌رود؛ زنجیره‌ای که مشخص شده وابستگی آن به چند قطب محدود تولید، بیش از آن چیزی است که بسیاری از فعالان بازار تصور می‌کردند.
