این رشد، همسو با روند احیای اقتصادی پسا کرونا و توسعه پروژههای کلان زیرساختی در کشورهایی مانند عربستان سعودی تحت «چشم انداز ۲۰۳۰» بوده است.
در نقشه مصرف روغن موتور در منطقه خاورمیانه، ایران کماکان با سهم حدود ۳۸ درصدی، پیشتاز بیرقیب بازار است. این موقعیت، حاصل ترکیبی از ناوگان خودرویی بسیار بزرگ، صنعت خودرو داخلی پویا (با رشد ۱۹ درصدی تولید در سال ۲۰۲۲) و مصرف در بخشهای مختلف است. پس از ایران، بازار عربستان سعودی (به عنوان بزرگترین بازار روانکارها در منطقه) و امارات متحده عربی قرار دارند.
محرکهای کلان ارتقای کیفیت؛ از فشار فناوری تا توجه به پایداری
کیفیت روغن موتور در بازار خاورمیانه تحت تاثیر سه نیروی محرک اصلی در حال دگرگونی است؛ نخست اینکه، همگام با روند اروپا و آمریکای شمالی، الزامات کاهش آلایندگی و افزایش بازدهی سوخت، خودروسازان را به سمت طراحی موتورهایی با فناوری پیشرفتهتر سوق داده است.
این موتورهای جدید، به روغنهایی با ویسکوزیته پایینتر (مانند ۰W-۲۰، ۵W-۳۰)، پایداری حرارتی بهتر و عمر کاری طولانیتر نیاز دارند. چنین مشخصاتی عمدتا فقط با فرمولاسیونهای سنتتیک پیشرفته قابل دستیابی است.
در نتیجه، تقاضا برای این دسته از روانکارها حتی در سایر بازارهای منطقه، روندی صعودی دارد. دوم اینکه، پایداری محیط زیست بسیار اهمیت پیدا کرده است، اگرچه این جریان هنوز در مراحل ابتدایی است، اما نشانههایی از توجه به روانکارهای زیست تخریب پذیر و باز تصفیه شده (Re-refined) در بخشهای صنعتی حساس و پروژههای سبز دیده میشود.
مفهوم «اقتصاد چرخشی» به تدریج در حال نفوذ به زنجیره ارزش روانکارها است. سوم اینکه، در بازار خاورمیانه نیاز جدی به حفظ بهرهوری ناوگان حمل و نقل وجود دارد، با توجه به اینکه پیشبینی میشود ناوگان خودروی خاورمیانه برای ۱۵ تا ۲۰ سال آینده هنوز به موتورهای احتراق داخلی متکی باشد، نوآوری به بهینهسازی کیفیت روغنهای متعارف نیز متمرکز است. توسعه افزودنیهای مدرن برای محافظت بهتر از قطعات در برابر سایش و رسوب، یک حوزه رقابتی مهم میان تولیدکنندگان است.
رقابت جهانی نفت و تاثیر آن بر کیفیت پایه روغن
تحولات ژئوپلیتیک بازار نفت خام، تاثیری مستقیم و نامحسوس به کیفیت روغن موتور در خاورمیانه گذاشته است. در سالهای اخیر، تولیدکنندگان عمده منطقه مانند عربستان سعودی و امارات، با کاهش سهم بازار خود در آسیا به نفع نفت خام ارزانتر روسیه و آمریکا مواجه شدند. این واقعیت، انگیزه اقتصادی قدرتمندی برای این کشورها ایجاد میکند تا ارزش افزوده محصولات پالایشی خود از جمله روغن پایه (Base Oil) را افزایش دهند. برای رقابت موثر در بازارهای صادراتی مانند چین و هند و همچنین تامین نیاز داخلی، تمرکز به تولید روغن پایه با کیفیت بالا (مانند گروه های III و III+) و با قیمت رقابتی تشدید شده است. پروژههای ارتقای پالایشگاهی مانند پروژه عظیم FRW در یکی از پالایشگاههای ایران، نمونهای از این تلاشها برای تولید پارافین و روغن پایه با کیفیتتر در خود منطقه است. این تحولات در بلندمدت، دسترسی بهتر و مقرون به صرفهتر به ماده اولیه باکیفیت را برای تولیدکنندگان روغن موتور در خاورمیانه فراهم میکند و چرخه مثبتی برای ارتقای کیفیت محصول نهایی ایجاد میکند.
تغییر فنی روغن موتورها در بازار خاورمیانه
یکی از بارزترین تحولات فنی روغن موتور در بازار خاورمیانه طی سال ۲۰۲۵، تغییر چشمگیر در گریدهای ویسکوزیته توصیه شده در بازار خاورمیانه است. اگرچه هنوز گریدهایی مانند ۲۰W-۵۰ در برخی بازارهای سنتیتر وجود دارند، اما روند غالب به سمت روغنهای کم ویسکوزیته و چند درجه (Multi-grade) در حرکت است. دلیل این تحول را باید در فناوری موتور خودروهای جدیدی دید که به بازار خاورمیانه رسیدند.
تقابل تولید متداول و نوآوری
صنعت روغن موتور خاورمیانه در آستانه تحولی کیفی قرار دارد، اما با موانع و چالشهایی نیز روبهرو است؛ نخستین چالش بحث قیمت است، نرخ بالاتر روغنهای سنتتیک و زیست پایه نسبت به انواع معدنی (مینرال)، هنوز یک مانع اصلی برای پذیرش گسترده در بین مصرف کنندگان عمومی و ناوگانهای بزرگ خودرو است.
معضل دوم، سرعت پذیرش فناوریهای جدید و استانداردهای کیفی است که در بخشهای مختلف منطقه یکسان نیست. بازار خودروهای مدرن مانند قطر و امارات متحده عربی ممکن است سریعتر با استانداردهای جهانی هماهنگ شوند، درحالی که بازارهای بزرگتر و سنتیتر ممکن است این گذار را با سرعت کمتری طی کنند.
بازار خاورمیانه شاهد رقابت فشرده بین برندهای بینالمللی (مانند شل، کاسترول، توتال) و تولیدکنندگان قدرتمند منطقهای است. این رقابت، علاوه بر قیمت، ابعاد نوآوری در فرمولاسیون، گواهینامههای کیفیت از خودروسازان (OEM Approval) و قدرت شبکه توزیع را در بر میگیرد.
پیش بینی میشود حجم بازار روغن موتور خودرو در خاورمیانه تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۱.۵۹ میلیارد لیتر برسد. با این حال، مهمتر از رشد کمّی، تغییر در ترکیب کیفی بازار خواهد بود. سهم روغن موتورهای سنتتیک و کم ویسکوزیته به طور پیوسته افزایش خواهد یافت.
همزمان، سرمایهگذاری در فناوریهای دیجیتال مانند هوش مصنوعی برای کنترل کیفیت و بهینهسازی فرمولها گسترش مییابد. موفقیت در این بازار پیچیده، تنها از آن بازیگرانی خواهد بود که بتوانند بین کیفیت جهانی، قیمت رقابتی و درک عمیق از نیازهای متنوع محلی، تعادل برقرار کنند.
