در شرایطی که صنعتخودرو و قطعهسازی یکی از پیشرانهای اصلی اقتصاد و اشتغال کشور بهشمار میرود، فعالان این حوزه نسبت به تشدید چالشهای تولید هشدار میدهند. افزایش شدید هزینه مواداولیه، محدودیتهای تامین مالی، نوسانات ارزی و پیچیدگیهای مقرراتی، فشار مضاعفی بر زنجیرهتامین خودرو وارد کرده است. در چنین وضعیتی، بسیاری از تولیدکنندگان معتقدند ادامه فعالیت این صنعت راهبردی نیازمند تصمیمهای فوری، سیاستهای حمایتی پایدار و بازنگری جدی در ساختارهای مدیریتی و اقتصادی است.
صنعت خودرو؛ پیشران اقتصاد
رضا رضایی، عضو هیاتمدیره انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با اشاره به اهمیت صنعت در ساختار اقتصادی کشور به «دنیای خودرو» گفت: «در هر کشوری دو موضوع اساسی اهمیت دارد؛ نخست توان بازدارندگی در برابر دشمن که مسئولیت آن برعهده نیروهای مسلح است و خوشبختانه جمهوری اسلامی ایران در این حوزه با اتکا به توان رزمندگان خود به دستاوردهای قابل توجهی رسیده است. اما موضوع دوم، اقتصاد و صنعت کشور است که نقش آن کمتر از امنیت دفاعی نیست.»
پدر صنعت قطعهسازی خودرو با اشاره به دیدگاههای رهبر شهید درباره اقتصاد تولیدمحور افزود: «رهبر شهید بارها بر مفهوم مقاومت اقتصادی و نقش کارآفرینان در توسعه کشور تاکید داشتند. مقاومت اقتصادی به این معناست که تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی بتوانند در فضایی پایدار و قابل پیشبینی فعالیت کنند تا بنیانهای اقتصاد ملی تقویت شود. در چنین شرایطی با رونق تولید، اشتغال پایدار شکل میگیرد، سطح معیشت مردم بهبود پیدا میکند و تولید ناخالص داخلی کشور نیز افزایش مییابد.»
رضایی تصریح کرد: «درچنین شرایطی مالیات حاصل از تولید نیز به چرخه اقتصاد بازمیگردد و صرف توسعه زیرساختهای کشور از جمله آموزش، دانشگاهها و سایر بخشهای زیربنایی میشود. بنابراین اقتصاد سالم و پویا پایه توسعه پایدار هر کشور است.»
وی با اشاره به نقش صنعتگران در اقتصاد کشور اظهار داشت: «صنعتگران درواقع بخش مهمی از طبقه متوسط جامعه را تشکیل میدهند. این قشر علاوهبر تولید، دانش، فناوری و نوآوری را نیز وارد چرخه صنعتی کشور میکند و همین مساله موجب ارتقای سطح تکنولوژی در صنایع مختلف میشود.»
قطعهسازی؛ صنعتی استراتژیک
عضو هیاتمدیره انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با اشاره به جایگاه صنعتخودرو و قطعهسازی در جهان گفت: «صنعت قطعه و خودرو یکی از استراتژیکترین صنایع در تمام کشورهای دنیا محسوب میشود. اگر به سیاستهای صنعتی کشورهایی که در این حوزه فعال هستند نگاه کنیم، میبینیم دولتها با تمام توان از این صنعت حمایت میکنند و آن را بهطور مستمر بهروز نگه میدارند.»
وی افزود: «دلیل این حمایت گسترده آن است که صنعتخودرو بهطور مستقیم و غیرمستقیم بیش از ۷۰ صنعت بزرگ دیگر را به حرکت درمیآورد. این صنعت علاوهبر ایجاد اشتغال گسترده، موجب انتقال دانش، فناوری و شیوههای نوین مدیریتی به سایر بخشهای اقتصادی نیز میشود.»
رضایی در ادامه تصریح کرد: «در ایران نیز این صنعت ظرفیت بسیار بالایی برای توسعه اقتصادی دارد؛ اما متاسفانه در یکی دو دهه گذشته شرایط بهگونهای پیش رفته که جایگاه واقعی این صنعت به تدریج تضعیف شده است.»
وی با اشاره به تغییر رویکردها در سالهای گذشته اظهار داشت: «تا حدود سال ۱۳۸۵ این صنعت تا حدی مورد توجه سیاستگزاران قرار داشت؛ اما بهمرور زمان فضای کسبوکار برای فعالان بخشخصوصی بهویژه در حوزه قطعهسازی با چالشهای متعددی مواجه شد.»
بهگفته این مقام صنفی، یکی از مهمترین مشکلات، نبود ثبات در قوانین و سیاستهای حمایتی بوده است. بنابراین برای شکلگیری یک صنعت قدرتمند، امنیت اقتصادی ضروری است. امنیت اقتصادی یعنی فعال اقتصادی بداند قوانین، تامین مالی، دسترسی به ارز، مقررات مالیاتی و بیمهای و سایر مولفههای محیط کسبوکار تا حد زیادی قابل پیشبینی و پایدار هستند.
مشکلات تامین مواداولیه، نوسانات شدید نرخ ارز و هزینههای بالای تامین مالی از بانکها فشار سنگینی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. در کنار این مسائل رشد چشمگیر قیمت مواداولیه نیز وضعیت را دشوارتر کرده است
چالشهای ساختاری و فشارهای بیرونی
رضایی با اشاره به وجود برخی مشکلات ساختاری در صنعت قطعه گفت: «در سالهای اخیر عوامل متعددی دست بهدست هم دادهاند تا این صنعت با مشکلات جدی روبهرو شود. از جمله این مسائل میتوان به دخالت گسترده نهادهای مختلف در تصمیمگیریهای صنعتی اشاره کرد.»
وی افزود: «در حال حاضر حدود ۳۲ نهاد و ارگان در این صنعت دخالت دارند و این موضوع باعث شده روند تصمیمگیری پیچیده و کُند شود. از سوی دیگر، سیاست قیمتگذاری دستوری نیز فشار زیادی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.»
عضو هیاتمدیره انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با اشاره به نقش تحریمها در شرایط فعلی تصریح کرد: «بدون تردید تحریمها فشار زیادی بر اقتصاد کشور وارد کردهاند و شرایطی را ایجاد کردهاند که حتی از برخی جهات سختتر از دوران جنگ تحمیلی است. با این حال اگر زیرساختهای صنعتی کشور در سالهای گذشته مستحکمتر میشد، امروز با شرایط بهتری مواجه بودیم.»
وی ادامه داد: «وقایع و تنشهایی که در مقاطع مختلف رخ داده، به هر حال آسیبهایی به زیرساختهای اقتصادی کشور وارد کرده و صنعتخودرو نیز از این مساله مستثنا نبوده است.»
رضایی تأکید کرد: «با وجود تمام این مشکلات، خودروسازان و قطعهسازان کشور با تمام توان تلاش میکنند تا چرخه تولید متوقف نشود. بهویژه برخی شرکتهای بزرگ خودروسازی با مدیریتهای هوشمندانه تلاش کردهاند از شدت بحرانها بکاهند و تولید را حفظ کنند.»
وی اظهار داشت: «جامعه قطعهسازی کشور نیز با وجود تمام دشواریها، با تلاش و حتی از خودگذشتگی سعی کرده است اجازه ندهد این صنعت از حرکت بازبماند.»
رشد شدید هزینههای تولید
عضو هیاتمدیره انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با اشاره به شرایط فعلی قطعهسازان کشور به «دنیای خودرو» گفت: «اگرچه تلاشهای زیادی برای حفظ تولید انجام شده، اما واقعیت این است که حال و روز بسیاری از قطعهسازان مناسب نیست.»
وی افزود: «مشکلات تامین مواداولیه، نوسانات شدید نرخ ارز و هزینههای بالای تامین مالی از بانکها فشار سنگینی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. در کنار این مسائل، افزایش شدید قیمت مواداولیه نیز وضعیت را دشوارتر کرده است.»
رضایی تصریح کرد: «پس از تعطیلات نوروزی، قیمت بسیاری از مواداولیه تا ۱۰۰ درصد و در برخی موارد حتی تا ۲۰۰ درصد افزایش پیدا کرد؛ درحالی که نقدینگی موجود در واحدهای تولیدی پاسخگوی این افزایش هزینهها نبود.»
وی ادامه داد: «از سوی دیگر، میزان اعتبارات بانکی که در اختیار قطعهسازان قرار میگیرد، تقریبا همان رقمی است که چند سال قبل و زمانی که نرخ ارز حدود ۲۰ هزار تومان بود، پرداخت میشد. امروز که نرخ ارز به حدود ۱۵۰ هزارتومان رسیده، همچنان همان سقف اعتباری در اختیار تولیدکنندگان قرار دارد.»
رضایی با اشاره به وضعیت نیروی انسانی در این صنعت اظهار داشت: «کارگران سرمایه اصلی صنعت قطعهسازی هستند و ما نسبت به آنها احساس مسئولیت داریم. با وجود افزایش حداقل دستمزد و سایر هزینههای نیروی کار، بسیاری از واحدهای تولیدی تلاش کردهاند نیروی انسانی خود را حفظ کنند.»
وی تاکید کرد: «نکته قابل توجه این است که با وجود تمام مشکلات اقتصادی، صنعت قطعه کمترین میزان ریزش نیروی کار را تجربه کرده و این نشان میدهد فعالان این حوزه تا چه اندازه به حفظ تولید و اشتغال پایبند هستند.»
اگر مشکلات به سرعت شناسایی و برای آنها راهحل عملی ارائه نشود ادامه فعالیت بسیاری از واحدهای قطعهسازی با دشواری جدی مواجه خواهد شد. تشکیل یک کمیته راهبردی با اختیارات کافی میتواند نخستینگام برای این صنعت باشد
کمیته راهبردی تنها ناجی صنعت
رضایی با ارائه پیشنهادهایی برای بهبود شرایط صنعت اظهار داشت: «صنعتخودرو و قطعهسازی صنعتی ویژه و اثرگذار است و بهطور مستقیم با اشتغال صدها هزار نفر و بهطور غیرمستقیم با معیشت نزدیک به یک میلیون نفر ارتباط دارد.»
وی افزود: «بههمین دلیل لازم است دولت با نگاه ویژهتری به این صنعت توجه کند. پیشنهاد من این است که یک کمیته راهبردی با حضور افراد متخصص و آشنا به مسائل صنعتی تشکیل شود تا مشکلات این حوزه را بهصورت دقیق بررسی کند.»
این مقام صنفی تصریح کرد: «این کمیته باید دارای اختیارات کافی باشد و در حوزههای مختلف از جمله مالی، بانکی، مالیاتی، گمرکی و قانونی تصمیمگیری کند. همچنین لازم است در کوتاهترین زمان ممکن، عارضهیابی دقیقی از مشکلات صنعت انجام دهد.»
وی ادامه داد: «در شرایط فعلی بسیاری از قطعهسازان با مشکلاتی مانند کمبود ارز، محدودیت نقدینگی، پیچیدگیهای قانونی و تاخیر در دریافت مطالبات مواجه هستند. در مقابل، آنها باید مالیات و سایر تعهدات خود را به موقع پرداخت کنند.»
رضایی تاکید کرد: «در حال حاضر بسیاری از قطعهسازان مجبور هستند مواداولیه را به صورت نقدی خریداری کنند؛ درحالی که پیش از این امکان خرید با فاصله زمانی چندماهه وجود داشت. این تغییر شرایط فشار مالی شدیدی بر واحدهای تولیدی وارد کرده است.»
وی در پایان اظهار داشت: «اگر این مشکلات به سرعت شناسایی و برای آنها راهحل عملی ارائه نشود، ادامه فعالیت بسیاری از واحدهای قطعهسازی با دشواری جدی مواجه خواهد شد. تشکیل یک کمیته راهبردی با اختیارات کافی میتواند نخستینگام برای ساماندهی وضعیت فعلی و جلوگیری از تشدید بحران در این صنعت باشد.»
