صنعتخودرو ایران در سال جاری بیش از هر زمان دیگری با دو مطالبه مهم روبهرو است؛ از یک سو افزایش کیفیت و ایمنی محصولات و از سوی دیگر حفظ تیراژ تولید در شرایطی که زنجیرهتامین همچنان با مشکلات مالی، ارزی و محدودیتهای ناشی از تحریم مواجه است. در چنین فضایی، موضوع ارتقای استانداردهای خودرویی بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. بسیاری از کارشناسان معتقدند اگرچه اجرای استانداردهای جدید هزینههایی را به خودروسازان و قطعهسازان تحمیل میکند، اما در بلندمدت تنها راه افزایش رقابتپذیری صنعتخودرو، کاهش تلفات جادهای، توسعه صادرات و جلب اعتماد مشتریان خواهد بود.
در مقابل، گروهی نیز بر این باورند که اجرای ناگهانی استانداردهای جدید بدون فراهم شدن زیرساختهای لازم میتواند بهکاهش تولید، افزایش قیمت خودرو و فشار بیشتر بر زنجیرهتامین منجر شود. از این رو، نحوه اجرای استانداردها و نقش سیاستگزار در حمایت از صنعت، اهمیت ویژهای پیدا کرده است. برای بررسی ابعاد مختلف این موضوع، «دنیای خودرو» با رضا برنابادی، کارشناس صنعتخودرو گفتوگو کرده است. وی معتقد است ارتقای استانداردها باید بهعنوان یک سرمایهگذاری برای آینده صنعت خودرو دیده شود، اما این مسیر نیازمند برنامهریزی، حمایت از تولید و مشارکت فعال خودروسازان، قطعهسازان و دستگاههای سیاستگزار است.
در ماههای اخیر بار دیگر بحث اجرای استانداردهای جدید در صنعتخودرو مطرح شده است. با توجه به شرایط اقتصادی و تولیدی کشور، چرا معتقدید ارتقای استانداردها باید در سال جاری با جدیت دنبال شود؟
اگر صنعتخودرو بخواهد در آینده جایگاهی در بازارهای داخلی و خارجی داشته باشد، چارهای جز حرکت همزمان با فناوریهای روز دنیا ندارد. استانداردها در واقع نقشه راه توسعه صنعت هستند و مشخص میکنند یک خودرو از نظر ایمنی، کیفیت، آلایندگی و فناوری باید در چه سطحی قرار گیرد. اگر اجرای استانداردها را به تعویق بیندازیم، فاصله صنعتخودرو ایران با خودروسازان جهانی هر سال بیشتر خواهد شد و در نهایت محصولات داخلی توان رقابت خود را از دست میدهند. بنابراین ارتقای استانداردها یک الزام است، نه یک انتخاب.
برخی مدیران صنعتی معتقدند اجرای استانداردهای جدید هزینه تولید را افزایش میدهد و ممکن است در شرایط فعلی به زیان خودروسازان تمام شود. آیا این نگرانی را منطقی میدانید؟
طبیعی است که هر استاندارد جدید نیازمند سرمایهگذاری در طراحی، تجهیزات، خطوط تولید و آزمایشگاهها باشد. اما باید به این موضوع از منظر بلندمدت نگاه کرد. خودرویی که کیفیت بالاتر، ایمنی بیشتر و استهلاک کمتری داشته باشد، هزینههای گارانتی، خدمات پس از فروش و نارضایتی مشتریان را نیز کاهش میدهد. بنابراین بخشی از هزینه اولیه در ادامه مسیر جبران خواهد شد. البته دولت نیز باید شرایط اجرای این استانداردها را تسهیل کند و اجازه ندهد فشار مالی تنها بر دوش تولیدکننده باشد.
نقش وزارت صنعت، معدن و تجارت را در اجرای موفق استانداردهای جدید چگونه ارزیابی میکنید؟
وزارت صمت نباید صرفا نقش ابلاغکننده مقررات را داشته باشد. این وزارتخانه باید یک برنامه جامع برای ارتقای صنعت خودرو تدوین کند. تامین ارز برای واردات تجهیزات، حمایت از نوسازی خطوط تولید، تسهیل دسترسی به فناوریهای جدید، ارائه تسهیلات به قطعهسازان و ایجاد ثبات در سیاستگزاری از جمله اقداماتی است که میتواند اجرای استانداردها را امکانپذیر کند. اگر تنها استانداردها سختگیرانهتر شوند، اما ابزار اجرای آنها فراهم نباشد، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد.
برخی معتقدند زنجیره قطعهسازی آمادگی اجرای استانداردهای جدید را ندارد. آیا این نگرانی میتواند روند ارتقای کیفیت خودروها را با مشکل روبهرو کند؟
قطعهسازان ستون اصلی صنعتخودرو هستند و بدون ارتقای توان فنی آنها، اجرای استانداردهای جدید امکانپذیر نیست. بسیاری از شرکتهای قطعهسازی از توان مهندسی مناسبی برخوردارند؛ اما برای نوسازی تجهیزات و خرید فناوریهای جدید به سرمایه نیاز دارند. اگر حمایت مالی و سیاستی مناسب انجام شود، بخش زیادی از قطعهسازان میتوانند خود را با استانداردهای روز هماهنگ کنند. در غیر این صورت، فشار هزینهها ممکن است برخی واحدهای کوچکتر را با مشکل مواجه کند.
ارتقای استانداردها چه تاثیری بر ایمنی خودروها و کاهش تلفات رانندگی خواهد داشت؟
بخش مهمی از استانداردهای جدید به ایمنی فعال و غیرفعال خودرو مربوط میشود؛ از استحکام بدنه و عملکرد ترمز گرفته تا سامانههای کنترل پایداری، حفاظت از سرنشینان و ایمنی عابرانپیاده. هرچه این استانداردها دقیقتر اجرا شوند، احتمال وقوع حوادث و شدت خسارتهای ناشی از تصادفات نیز کاهش پیدا میکند. البته نباید فراموش کنیم که ایمنی تنها به خودرو محدود نمیشود و کیفیت جادهها، فرهنگ رانندگی و نظارت بر قوانین نیز در کاهش تلفات نقش مهمی دارند؛ اما خودرو ایمن بدون تردید یکی از مهمترین ارکان این زنجیره است.
یکی از اهداف مهم ارتقای استانداردها، افزایش توان صادراتی صنعتخودرو عنوان میشود. آیا با استانداردهای فعلی امکان حضور پررنگ در بازارهای صادراتی وجود دارد؟
واقعیت این است که امروز هیچ بازاری تنها به دلیل قیمت پایین، یک خودرو را نمیپذیرد. کشورهای هدف صادراتی قبل از هر چیز به استانداردهای ایمنی، کیفیت، آلایندگی، دوام و خدمات پس از فروش توجه میکنند. اگر خودرویی نتواند الزامات فنی و استانداردهای بینالمللی را پاس کند، حتی با قیمت مناسب نیز شانس موفقیت نخواهد داشت. بنابراین ارتقای استانداردها یکی از پیشنیازهای توسعه صادرات است. البته صادرات تنها به کیفیت محصول محدود نمیشود و نیازمند شبکه خدمات پس از فروش، تامین قطعات و اعتمادسازی نیز هست؛ اما بدون استانداردهای بهروز، اساسا ورود به بازارهای خارجی دشوار خواهد بود. اگر هدف صنعتخودرو حضور در بازارهای منطقهای و افزایش درآمدهای ارزی است، باید از امروز برای ارتقای استانداردها سرمایهگذاری کند.
صنعتخودرو جهان با سرعت به سمت خودروهای برقی، هوشمند و متصل حرکت میکند. آیا استانداردهای ایران نیز باید متناسب با این تحولات تغییر کند؟
بدون تردید همینطور است. استانداردهای صنعتخودرو دیگر فقط به موتور، ترمز یا چراغ محدود نمیشوند. امروز موضوعاتی مانند ایمنی باتری خودروهای برقی، امنیت سایبری خودروهای متصل، نرمافزارهای کنترلی، سامانههای کمکراننده، مدیریت انرژی و حتی بهروزرسانی نرمافزاری خودروها نیز بخشی از استانداردهای روز دنیا هستند. اگر قرار است خودروهای برقی سهم بیشتری از بازار ایران را بهخود اختصاص دهند، باید زیرساخت استانداردهای مربوط به آنها نیز همزمان توسعه پیدا کند. در غیر این صورت، ممکن است با فناوریهای جدید وارد بازار شویم، اما الزامات ایمنی و فنی آنها را بهطور کامل رعایت نکنیم.
برخی فعالان صنعت نگران هستند که اجرای استانداردهای جدید باعث افزایش قیمت خودرو شود. آیا ارتقای استانداردها الزاما به معنای گرانتر شدن خودروهاست؟
ممکن است در کوتاهمدت بخشی از هزینههای تولید افزایش پیدا کند، اما باید به هزینه مالکیت خودرو نگاه کرد، نه فقط قیمت خرید. اگر کیفیت قطعات افزایش پیدا کند، خرابیها کمتر شود، مصرف سوخت کاهش یابد و ایمنی خودرو ارتقا پیدا کند، هزینهای که مالک در طول سالهای استفاده پرداخت میکند نیز کاهش خواهد یافت. از سوی دیگر، تولید در تیراژ بالا و داخلیسازی فناوریهای جدید میتواند بخش مهمی از هزینهها را جبران کند. بنابراین افزایش استانداردها الزاما به معنای افزایش دائمی قیمت نیست؛ بلکه در بسیاری از موارد میتواند به کاهش هزینههای بلندمدت برای مصرفکننده و تولیدکننده منجر شود.
با توجه به شرایط فعلی صنعتخودرو، چه راهکاری برای اجرای موفق استانداردهای جدید پیشنهاد میکنید تا هم کیفیت ارتقا یابد و هم تولید آسیب نبیند؟
مهمترین موضوع، اجرای مرحلهای و برنامهریزیشده استانداردهاست. صنعتخودرو نیازمند نقشه راه مشخص است تا بداند در چه بازه زمانی باید به چه سطحی از استانداردها برسد. همزمان دولت باید از طریق تامین مالی، تسهیل واردات ماشینآلات، حمایت از تحقیق و توسعه و رفع موانع تولید، مسیر اجرای استانداردها را هموار کند. همچنین لازم است خودروسازان، قطعهسازان، سازمان ملی استاندارد، وزارت صمت و مراکز دانشگاهی همکاری نزدیکتری داشته باشند. ارتقای استانداردها زمانی موفق خواهد بود که همه اجزای زنجیره تولید در آن مشارکت داشته باشند، نه اینکه صرفا یک الزام قانونی به صنعت تحمیل شود.
در پایان اگر بخواهید یک جمعبندی از ضرورت ارتقای استانداردهای صنعتخودرو در سال جاری ارائه دهید، مهمترین پیام شما چیست؟
صنعتخودرو ایران در نقطهای قرار گرفته که دیگر نمیتواند با استانداردهای گذشته به مسیر خود ادامه دهد. افزایش انتظارات مشتریان، رشد فناوری، توسعه خودروهای برقی و هوشمند و رقابت شدید جهانی، همگی نشان میدهد که ارتقای استانداردها یک ضرورت اجتنابناپذیر است. اما این مسیر باید بر پایه واقعبینی، حمایت از تولید و نگاه توسعهمحور دنبال شود. اگر استانداردها با برنامهریزی دقیق، سرمایهگذاری در فناوری، تقویت زنجیرهتامین و حمایت از خودروسازان و قطعهسازان اجرا شوند، نتیجه آن افزایش کیفیت، کاهش تلفات جادهای، رشد صادرات و ارتقای جایگاه صنعتخودرو ایران خواهد بود. آینده این صنعت با تولید محصولات ایمنتر، باکیفیتتر و رقابتپذیرتر گره خورده است و تحقق این هدف، بدون ارتقای استانداردها امکانپذیر نخواهد بود.
