تشدید تنشهای سیاسی پس از نقض تفاهمنامه اسلامآباد، جهش ۱۸ درصدی نرخ دلار و اعلام فهرست جدید قیمت محصولات خودروسازان، سه محرکی بودند که روند کاهشی بازار را متوقف کردند. بررسی قیمت چند مدل خودرو در سه گروه داخلی، مونتاژی و وارداتی نشان میدهد میانگین قیمتها در تیرماه ۴ درصد افزایش یافته است؛ اتفاقی که از بازگشت انتظارات تورمی و اثرگذاری همزمان متغیرهای سیاسی، ارزی و سیاستهای قیمتی بر بازار خودرو حکایت دارد.
در این میان، رکورد رشد قیمت از آنِ بازار خودروهای داخلی با ۴.۴ درصد افزایش است. بازار مونتاژیها و وارداتیها نیز به ترتیب ۴.۳ و ۲ درصد رشد را نشان میدهند. با این حال، بازدهی بازار خودرو در ماه قبل همزمان با مذاکرات جدی میان آمریکا و ایران و افت نرخ ارز، کاهش ۶ درصدی را نشان میداد؛ هرچند این کاهش در بخشهای مختلف بازار یکسان نبوده است.
در بررسی دلایل بازدهی مثبت بازار خودرو در تیرماه به متغیرهای سیاسی و اقتصادی برمیخوریم. متن یادداشتتفاهم خاتمه جنگ در اولین دقایق بامداد پنجشنبه، ۲۸ خردادماه از سوی روسایجمهور ایران و آمریکا امضا شد. پس از آن بود که با شروع مذاکرات و افت بهای دلار روند بازار خودرو نیز کاهشی شد. اما شانزدهم تیرماه همزمان شد با آغاز نقض بند ۱۰ یادداشتتفاهم اسلامآباد از سوی آمریکا. یک روز بعد نیز حملات بامدادی آمریکا به سواحل جنوب ایران گزارش شد. بهگفته تحلیلگران بازار خودرو، شروع مجدد تنشهای سیاسی، یکی از محرکهای اصلی نوسانات در بازار خودرو در تیرماه تلقی میشود. بهبیانی دیگر، وقتی ریسکهای سیاسی بالا میرود، سرمایهگذاران برای حفظ ارزش دارایی خود، از نقدینگی بهسمت کالاهای سرمایهای مانند خودرو حرکت میکنند که به افزایش تقاضای کاذب منجر میشود. ترکیب افزایش هزینههای تولید و واردات و همچنین رشد تقاضا، درنهایت زنجیرهای از فشار ایجاد میکند که قیمتها را نه تنها بالا میبرد، بلکه باعث شکلگیری یک روند صعودی و هیجانی میشود که بازگشت به سطح تعادلی را دشوار میسازد.
محرک دیگر بازار خودرو که خود تحتتاثیر متغیر سیاسی روند افزایشی را طی کرده، نرخ دلار است. بهای این ارز درحالی در ابتدای تیرماه بیش از ۱۶۰ هزارتومان بود که با رشد حدود ۲۹ هزار تومانی در سیام تیرماه وارد کانال ۱۸۹ هزارتومان شد. بنابراین پیوند خطی میان دلار و خودرو که در برخی از دورههای زمانی مانند تیرماه سال ۱۴۰۴ قطع شده بود، حالا بار دیگر برقرار شده است. آنچه مشخص است نرخ ارز به دو روش مستقیم و غیرمستقیم بر قیمت خودرو اثر میگذارد. وقتی بهای ارز بالا میرود، قیمت تمامشده قطعات منفصله و خودروهای وارداتی که وابستگی ارزی مستقیم دارند نیز روند صعودی طی میکند و دوم اینکه انتظارات تورمی نیز با افزایش مواجه میشوند که درنتیجه آن تقاضای سرمایهای و درنهایت قیمتها در بازار افزایش پیدا میکند. پیشتر بازوی پژوهشی مجلس نیز در بررسی متغیرهای اصلی تاثیرگذار بر روند بازار خودرو از دهه ۸۰ تا ۱۴۰۳، شاخصهای کلان اقتصادی بهویژه نرخ ارز را عنصر مهمتری به نسبت متغیر نرخ مصوب خودرو معرفی کرده بود.
در بررسی دلایل رشد بازار خودروهای داخلی بهطور جداگانه، بهروزرسانی فهرست قیمت محصولات تولیدی از سوی سه خودروساز بزرگ کشور بهچشم میخورد. ایرانخودرو در ۲۷ خردادماه درحالی فهرست بهای تولیدات خود را منتشر کرد که قیمت ۲۵ محصول این خودروساز با رشد بهطور میانگین ۴۰ تا ۴۵ درصدی مواجه شده بود. هرچند در همان زمان زمزمههایی مبنی بر افزایش قیمت محصولات سایپا بهگوش رسید، اما درنهایت مدیرعامل این شرکت آب پاکی را روی این گمانهزنیها ریخت و خبر از عدمدریافت مجوز افزایش قیمت داد. سر آخر این خودروساز در ۲۶ تیرماه قیمت جدید محصولات خود را اعلام کرد که بررسی قیمتی آنها نشان از رشد بهطور میانگین ۲۱ درصدی ۱۴ محصول داشت. ۲ روز بعد نیز پارسخودرو از بهای جدید ۹ محصول خود رونمایی کرد.
جریان بازار خودروهای وارداتی نیز علاوهبر دو متغیر سیاسی و تحولات ارزی، تحتتاثیر اخبار پیرامون وضعیت واردات قرار گرفته است. آنگونه که یک مقام وزارت صمت خبر میدهد ۲۰۰ هزار دستگاه خودرو در سال گذشته ثبتسفارش شده و اکنون ۸۰ هزار دستگاه نیز در نوبت ورود بهکشور هستند. همین بلاتکلیف ماندن سرنوشت واردات، به اوجگیری انتظارات تورمی در بازار این خودروها منجر شد. ضمن اینکه تاکید بر ادامه واردات از سوی وزارت صمت، برخی واسطهگران را به سمت نمایندگیهای عرضهکننده خودروهای وارداتی کشاند که همین هجوم تقاضا درنهایت بر روند قیمتها در این بازار اثرگذار بوده است.
بازدهی بازارها در تیرماه درحالی رشد بهطور میانگین ۴ درصد را نشان میدهد که در این میان بازار خودروهای داخلی بیشترین افزایش قیمت یعنی ۴.۴ درصد را تجربه کرده است. پس از آن بازار خودروهای مونتاژی و وارداتی به ترتیب با رشد ۴.۳ و ۲ درصدی مواجه شدند.
در بازار خودروهای داخلی که صدرنشین رشد قیمت در تیرماه است، رکورد افزایش قیمت در دست خودرو اطلس دندهای است. این خودرو در اول تیرماه به بهای یکمیلیارد و ۲۹۰ میلیونتومان در سطح بازار آزاد مبادله میشد؛ اما در انتهای تیرماه قیمت آن به یکمیلیارد و ۳۸۵ میلیونتومان افزایش یافت. این یعنی این خودرو در بازه زمانی بررسیشده رشد قیمت ۹۵ میلیونی را تجربه کرده است. خودرو رانا پلاس پس از اطلس دیده میشود. این خودرو در اول تیرماه به مبلغ یکمیلیارد و ۶۰۰ میلیونتومان دادوستد میشد؛ اما با افزایش قیمت ۱۰۰ میلیونتومانی در روزهای پایانی تیرماه مواجه شد. پژو ۲۰۷ اتوماتیک هم که در نخستین روز تابستان ۲ میلیارد و ۶۵۰ میلیونتومان قیمت خورده بود، در آخر تیرماه به بهای ۲ میلیارد و ۸۰0 میلیونتومان معامله شد. یعنی این خودرو با افزایش قیمت ۱۵۰ میلیونتومانی مواجه شده است. البته در میان چند مدل خودرو بررسیشده در بازار داخلی یک خودرو یعنی تارا اتوماتیک افت قیمت ۴۰ میلیونتومانی را تجربه کرده است.
بررسی قیمتها در بازار خودروهای مونتاژی حکایت از آن دارد که در میان چند مدل خودرو بررسیشده، بیشترین رشد قیمت مربوط به خودرو دیگنیتی پرایم است. این خودرو که در ابتدای تیرماه به بهای ۴ میلیارد و ۴۰۰ میلیونتومان در سطح بازار آزاد دادوستد میشد، در انتهای این ماه با افزایش ۵۵۰ میلیونتومانی معادل ۱۲.۵ درصد، قیمت آن به ۴ میلیارد و ۹۵۰ میلیونتومان رسید. امویام X22 نیز در جایگاه دوم رشد قیمت قرار گرفته است. این خودرو در اول تیرماه به مبلغ ۲ میلیارد و ۳۵۰ میلیونتومان در بازار آزاد موجود بود؛ اما در سیام تیرماه بهای آن به ۲ میلیارد و ۶۰۰ میلیونتومان افزایش یافت؛ این یعنی رشد ۲۵۰ میلیونتومانی. فیدلیتی الیت هم افزایش ۴۵۰ میلیونتومانی را در بازه زمانی بررسیشده تجربه کرده است. البته دو خودرو مونتاژی یعنی فونیکس تیگو و لاماری ایما کاهش قیمت را نشان میدهند. در این میان اکستریم LX و جک J4 ثبات قیمت را در میان خودروهای بررسیشده ثبت کردند.
بازار خودروهای وارداتی اما کمترین افزایش قیمت را به نام خود زده است. بررسی قیمتی انواع خودرو در این بازار نشان میدهد که خودرو آئودی بیشترین رشد قیمت را تجربه کرده است. این خودرو در ابتدای تابستان به بهای 8 میلیارد و ۵۰۰ میلیونتومان در سطح بازار آزاد موجود بود؛ اما در انتهای نخستینماه این فصل داغ بهای آن به ۹ میلیارد و ۸۰۰ میلیونتومان افزایش یافت. این یعنی رشد قیمت یکمیلیارد و ۳۰۰ میلیونتومانی. پس از آن مزدا ۳ بیشترین افزایش قیمت را به نام خود ثبت کرده است. قیمت این خودرو در اولین روز تیرماه در حالی ۷ میلیاردتومان بود که پس از آن با رشد ۳۰۰ میلیونی به ۷ میلیارد و ۳۰۰ میلیونتومان رسید.
