بازار خودروهای تجاری در سال ۲۰۲۶ دیگر تنها میان موتورهای دیزلی و برقی تقسیم نمیشود. در کنار توسعه سریع کامیونهای برقی، استفاده از گاز طبیعی فشرده و گاز طبیعی مایع نیز در بخشهایی از بازار خودروهای تجاری ادامه دارد. در این میان، کامیونتها بهدلیل نوع کاربری، پیمایش روزانه، فعالیت در محدودههای شهری و امکان بازگشت منظم به پایانه، یکی از بخشهایی هستند که میتوانند از مزایای سوخت گاز طبیعی بهره ببرند.
البته سهم کامیونتهای گازسوز در بازار جهانی به اندازه کامیونهای سنگین نیست و در بسیاری از کشورها نیز برقیسازی با سرعت بیشتری در حال پیشروی است. با این حال، تجربه کشورهای چین، هند، ژاپن، ایتالیا و برخی کشورهای اروپایی نشان میدهد گاز طبیعی هنوز برای بخشی از ناوگان تجاری، بهخصوص خودروهایی که روزانه مسافت مشخصی را طی میکنند، یک گزینه اقتصادی و عملیاتی محسوب میشود.
گزارش آژانس بینالمللی انرژی در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد چین اکنون بزرگترین ناوگان کامیونهای گازسوز جهان را در اختیار دارد و تعداد کامیونهای گازسوز این کشور از یک میلیون دستگاه عبور کرده است. البته بخش عمده این رقم مربوط به کامیونهای سنگین است، اما همین تجربه نشان میدهد توسعه زیرساخت سوخت و کاهش هزینه انرژی چگونه میتواند رفتار بازار خودروهای تجاری را تغییر دهد.
کامیونت؛ مناسب برای گاز طبیعی
کامیونتها معمولا برای توزیع کالا در شهرها، حمل بار میان شهرهای نزدیک، خدمات شهری، جمعآوری پسماند، حمل مواد غذایی و فعالیتهای خدماتی مورد استفاده قرار میگیرند. این نوع کاربری چند ویژگی دارد که استفاده از گاز طبیعی را امکانپذیر میکند.
نخست اینکه بسیاری از کامیونتها مسیرهای مشخصی دارند. دوم اینکه خودرو معمولا در پایان شیفت کاری به محل مشخصی بازمیگردد و سوم اینکه امکان نصب جایگاه سوختگیری در پایانههای ناوگان وجود دارد.
این سه ویژگی، مشکل یکی از مهمترین محدودیتهای خودروهای گازسوز، یعنی دسترسی به جایگاه را کاهش میدهد.
برای نمونه، یک شرکت توزیع کالا با ۵۰ دستگاه کامیونت میتواند در مرکز عملیاتی خود جایگاه سوختگیری ایجاد کند و خودروها را در پایان روز برای فعالیت روز بعد آماده کند. در چنین شرایطی، کامیونت گازسوز میتواند بدون وابستگی شدید به شبکه عمومی جایگاهها فعالیت کند.
چرا چین به گازسوزها روی آورد؟
چین مهمترین نمونه جهانی برای بررسی کامیونهای گازسوز است. طی سالهای اخیر، افزایش قیمت گازوئیل، توسعه جایگاههای سوخت گاز و سیاستهای نوسازی ناوگان موجب رشد سریع کامیونهای گازسوز در این کشور شده است.
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۵ سهم کامیونهای گاز طبیعی در بازار کامیونهای چین حدود ۱۵ درصد بوده است؛ در همان سال سهم کامیونهای برقی از بازار به بیش از ۲۵ درصد رسید. این آمار نشان میدهد گاز طبیعی همچنان بازار قابلتوجهی دارد؛ اما با رقیب قدرتمندی مانند برق مواجه شده است. در چین، اقتصاد سوخت نقش تعیینکنندهای در رشد گازسوزها داشته است. بر اساس تحلیل آژانس بینالمللی انرژی، هزینه سوخت گاز طبیعی در سالهای اخیر به اندازهای پایین بوده که کامیونهای گازسوز توانستهاند از نظر هزینه کل مالکیت با کامیونهای دیزلی رقابت کنند. این تجربه یک پیام روشن دارد: کامیونت گازسوز زمانی میتواند در بازار موفق باشد که اختلاف هزینه سوخت آن با گازوئیل به اندازهای باشد که قیمت خرید بالاتر خودرو را جبران کند.
هزینه خرید؛ مهمترین نقطه ضعف
کامیونت گازسوز معمولا نسبت به نمونه دیزلی قیمت اولیه بیشتری دارد. مخازن گاز، تجهیزات سوخترسانی، سامانههای ایمنی و تغییرات مربوط به موتور و شاسی باعث افزایش هزینه تولید میشوند.
بنابراین خریدار در زمان تصمیمگیری باید بهجای توجه صرف به قیمت خرید، هزینه کل مالکیت را بررسی کند.
اگر یک کامیونت سالانه مسافت زیادی طی کند، کاهش هزینه سوخت میتواند اختلاف قیمت اولیه را جبران کند. اما برای خودرویی که پیمایش سالانه کمی دارد، دوره بازگشت سرمایه طولانیتر خواهد بود.
همین موضوع باعث شده کامیونتهای گازسوز بیشتر برای ناوگانهای حرفهای و پرکار جذاب باشند تا مصرفکنندگان کمکار.
نقش گاز طبیعی مایع
در کامیونتهای سبک و متوسط، گاز طبیعی فشرده کاربرد بیشتری دارد؛ اما در خودروهای تجاری بزرگتر، گاز طبیعی مایع نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
مزیت اصلی گاز طبیعی مایع، چگالی انرژی بالاتر و امکان پیمایش بیشتر است. بههمین دلیل در مسیرهای طولانیتر، کامیونهای گازسوز مایع میتوانند نسبت به گاز فشرده مزیت داشته باشند.
ایسوزو در ژاپن همچنان کامیونهای گازسوز خود را توسعه میدهد و در سال ۲۰۲۵ نسخههای جدید کامیونهای سنگین گاز طبیعی فشرده و مایع این شرکت با تجهیزات ایمنی ارتقایافته عرضه شدند. این شرکت اعلام کرده است که نسخه گاز طبیعی مایع میتواند با مخزن مناسب به پیمایش بیش از هزار کیلومتر برسد و سوختگیری آن نیز به زمان قابلمقایسهای با گازوئیل نیاز دارد. هرچند این محصولات در گروه کامیونهای سنگین قرار میگیرند، اما ادامه سرمایهگذاری خودروسازان بزرگ در فناوری گاز طبیعی نشان میدهد این فناوری هنوز از چرخه توسعه خودروهای تجاری خارج نشده است.
ژاپن؛ گازسوز در کنار راهبرد چندگانه
ژاپن نمونه دیگری از بازارهایی است که گاز طبیعی را در کنار سایر فناوریها حفظ کرده است.
ایسوزو در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد که همچنان به توسعه کامیونهای گاز طبیعی ادامه میدهد و محصولات گازسوز خود را بخشی از مسیر حرکت به سمت حملونقل کمکربن میداند. نکته مهم در سیاست این شرکت، حرکت همزمان در چند مسیر فناوری است؛ یعنی گاز طبیعی در کنار برقی، پیل سوختی و سایر فناوریهای آینده قرار گرفته است. این رویکرد برای بازار خودروهای تجاری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا همه کاربردها را نمیتوان با یک فناوری پوشش داد.
کامیونت شهری با پیمایش روزانه محدود میتواند برقی باشد، یک کامیونت با کارکرد سنگین ممکن است گازسوز شود و کامیون بینشهری نیز در شرایط فعلی به موتورهای گاز طبیعی مایع یا دیزلی نیاز داشته باشد.
اروپا؛ بازار محدود اما تخصصی
اروپا در سالهای اخیر بهشدت بهسمت برقیسازی خودروهای تجاری حرکت کرده است. همین موضوع باعث شده گاز طبیعی در بخش کامیونت و خودروهای تجاری سبک نسبت به گذشته سهم محدودتری داشته باشد.
با این حال، گاز طبیعی کاملا از بازار خارج نشده است. شرکتهایی مانند ایویکو همچنان روی موتورهای گاز طبیعی سرمایهگذاری میکنند.
برای نمونه، ایویکو یوروکارگو گازسوز در بخش خودروهای توزیعی متوسط اروپا مورد توجه قرار گرفته و در سال ۲۰۲۵ عنوان کامیون پایدار سال را در بخش توزیع دریافت کرد. این خودرو با موتور گاز طبیعی در رده کامیونهای متوسط عرضه میشود. در سال ۲۰۲۶ نیز ایویکو اسوی کامیون گاز طبیعی خود را در بخش کشنده بهعنوان کامیون پایدار سال معرفی کرد؛ موضوعی که نشان میدهد فناوری گاز طبیعی همچنان بخشی از راهبرد تولیدکنندگان اروپایی خودروهای تجاری است.
کامیونت گازسوز برای چه کاربریهایی مناسبتر است؟
بررسی بازارهای مختلف نشان میدهد کامیونت گازسوز در همه کاربردها به یک اندازه جذاب نیست.
حملونقل شهری، توزیع کالا، خدمات شهری، حمل مواد غذایی، جمعآوری پسماند و ناوگانهای سازمانی از مناسبترین کاربردها هستند.
در این فعالیتها، خودرو معمولا مسیر مشخصی دارد و امکان برنامهریزی سوختگیری وجود دارد.
در مقابل، برای مسیرهای طولانی و مناطقی که جایگاه گاز در آنها وجود ندارد، استفاده از کامیونت گازسوز با چالش بیشتری مواجه است. به همین دلیل، توسعه این خودروها باید همراه با توسعه زیرساخت باشد.
کامیونت گازسوز در برابر کامیونت برقی
در سال ۲۰۲۶، بزرگترین رقیب کامیونت گازسوز دیگر کامیونت دیزلی نیست؛ بلکه کامیونت برقی است.
برقیها از نظر هزینه انرژی، آلایندگی محلی و صدای تولیدشده مزیتهای قابلتوجهی دارند. اما قیمت خرید بالا، زمان شارژ، وزن باتری و محدودیت زیرساخت برق هنوز در برخی کاربردها چالش محسوب میشود.
در مقابل، کامیونت گازسوز میتواند با سرعت سوختگیری بالاتر و بدون نیاز به توقف طولانی برای شارژ، فعالیت خود را ادامه دهد.
اما این مزیت ممکن است در سالهای آینده کاهش پیدا کند؛ زیرا فناوری باتری در حال پیشرفت است و زیرساخت شارژ خودروهای تجاری نیز در بسیاری از کشورها با سرعت درحال توسعه است.
چین نمونه روشنی از این تغییر است. این کشور در سال ۲۰۲۶ هدفگذاری کرده است تا سهم خودروهای سنگین برقی در فروش خودروهای جدید سنگین تا سال ۲۰۳۰ به ۴۰ درصد برسد. بنابراین گاز طبیعی باید خود را در فاصله میان دیزل و برق تعریف کند؛ نه اینکه تصور شود برای همیشه جایگزین موتورهای دیزلی خواهد شد.
زیستمتان؛ فرصت تازه برای گازسوزها
یکی از مهمترین تحولات آینده برای خودروهای گازسوز، توسعه زیستمتان است.
خودروهایی که با گاز طبیعی کار میکنند، در بسیاری از موارد میتوانند بدون تغییر اساسی در سامانه قوای محرکه با گازهای تجدیدپذیر مانند زیستمتان نیز فعالیت کنند.
ایسوزو اعلام کرده است که کامیونهای گاز طبیعی این شرکت قابلیت کار با زیستمتان و متان مصنوعی را دارند. این موضوع میتواند جایگاه گازسوزها را در دوره گذار انرژی تقویت کند؛ زیرا بخشی از زیرساخت موجود گاز و خودروهای تولیدشده میتواند با سوختهای کمکربنتر مورد استفاده قرار گیرد.
چالش قطعهسازان
توسعه کامیونتهای گازسوز فقط مساله خودروساز نیست. قطعهسازان نیز باید برای تولید تجهیزات مربوط به این خودروها آماده باشند.
مخزن گاز، تجهیزات انتقال سوخت، شیرهای ایمنی، سامانه کنترل موتور، تجهیزات الکترونیکی، رگلاتور و قطعات مقاوم در برابر فشار، از جمله بخشهایی هستند که نیازمند دانش فنی و استانداردهای ویژه هستند.
در کامیونتهای گازسوز، کوچکترین ضعف در طراحی یا ساخت تجهیزات سوخترسانی میتواند ایمنی خودرو را تحتتاثیر قرار دهد.
بنابراین داخلیسازی این قطعات بدون ایجاد نظام استاندارد، آزمون و کنترل کیفیت نمیتواند پایدار باشد.
چالش زیرساخت
بزرگترین مشکل توسعه کامیونت گازسوز در بسیاری از کشورها، زیرساخت است.
اگر کامیونت در شهر فعالیت کند اما جایگاه گاز در مسیرهای اصلی آن وجود نداشته باشد، مزیت اقتصادی آن کاهش مییابد.
برای همین، کشورهای موفق در توسعه خودروهای گازسوز ابتدا یا همزمان با تولید خودرو، شبکه سوختگیری را توسعه دادهاند.
چین نمونه بارز این سیاست است و هند نیز با توسعه شبکه جایگاههای گاز طبیعی توانسته است تعداد خودروهای گازسوز خود را افزایش دهد. بر اساس گزارش مجمع کشورهای صادرکننده گاز، تعداد خودروهای گازسوز هند تا پایان ۲۰۲۵ از ۵.۵ میلیون دستگاه عبور کرده و این کشور بیش از ۶ هزار جایگاه گاز طبیعی داشته است.
فرصت ایران
تجربه جهانی برای ایران اهمیت ویژهای دارد. ایران از معدود کشورهایی است که زیرساخت گسترده گاز طبیعی و تجربه چندین ساله در استفاده از خودروهای گازسوز را دارد.
بنابراین اگر قرار باشد بخشی از ناوگان تجاری کشور از گازوئیل فاصله بگیرد، کامیونتها میتوانند یکی از گزینههای مناسب باشند.
خودروهای توزیع شهری، کامیونتهای خدمات شهری و ناوگانهای حمل بار درونشهری میتوانند بهصورت مرحلهای وارد این مسیر شوند.
اما این کار نیازمند یک سیاست مشخص است. اگر خودروساز مجبور بهتولید کامیونت گازسوز شود، اما مشتری مشوقی برای خرید نداشته باشد، بازار شکل نمیگیرد. اگر مشتری خودرو را خریداری کند، اما قطعه و خدمات پس از فروش در دسترس نباشد، اعتماد از بین میرود. اگر خودرو تولید شود اما جایگاه گاز متناسب با تعداد ناوگان توسعه پیدا نکند، هزینه بهرهبرداری افزایش خواهد یافت.
ضرورت تنوع سبد سوختی
تجربه جهان در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد آینده خودروهای تجاری را نمیتوان تنها با یک فناوری تعریف کرد.
برقیسازی با سرعت در حال رشد است و حتی چین هدفگذاری بسیار بلندپروازانهای برای افزایش سهم خودروهای برقی سنگین دارد. با این حال، گاز طبیعی نیز بهدلیل هزینه سوخت، سرعت سوختگیری و قابلیت استفاده از زیستمتان، همچنان در بخشی از بازار حضور دارد.
برای کامیونتها، انتخاب فناوری باید براساس نوع مسیر، میزان پیمایش، ظرفیت بار، دسترسی به زیرساخت و هزینه کل مالکیت انجام شود.
در این میان، گاز طبیعی میتواند برای برخی ناوگانها یک راهحل میانی و اقتصادی باشد؛ راهحلی که بهکاهش مصرف گازوئیل و آلایندگی کمک میکند و درعین حال فشار سرمایهگذاری اولیه بر ناوگان را نسبت به برخی گزینههای برقی کاهش میدهد.
کامیونت گازسوز؛ راهحل نهایی نیست، اما هنوز کاربرد دارد
بازار جهانی در سال ۲۰۲۶ به سمت برقیسازی حرکت میکند؛ اما این تحول به معنای حذف فوری کامیونتهای گازسوز نیست. رشد ناوگان گازسوز چین، ادامه تولید کامیونهای گاز طبیعی توسط شرکتهایی مانند ایسوزو و ایویکو و توسعه زیستمتان نشان میدهد این فناوری هنوز برای برخی کاربردهای تجاری توجیه اقتصادی دارد.
درنهایت، آینده کامیونت گازسوز به یک عامل وابسته خواهد بود: اقتصاد بهرهبرداری. هر جا قیمت گاز نسبت به گازوئیل رقابتی باشد، زیرساخت سوختگیری وجود داشته باشد و خودرو پیمایش بالایی داشته باشد، گاز طبیعی میتواند همچنان گزینهای قابل اتکا باشد.
اما هرچه قیمت باتری کاهش یابد، شارژ سریعتر شود و زیرساخت برق گسترش پیدا کند، سهم کامیونتهای برقی افزایش خواهد یافت.
از این رو، سیاست درست برای صنعتخودرو نه حذف یکباره گازسوزها و نه وابستگی کامل به آنهاست؛ بلکه ایجاد سبد متنوعی از خودروهای دیزلی، گازسوز، هیبریدی و برقی و انتخاب هر فناوری بر اساس نوع کاربری و اقتصاد واقعی ناوگان میتواند سیاست درستی در این بخش باشد.
