بر این اساس پس از ماهها تنش میان ایران و ایالاتمتحده طی یادداشت تفاهمی که در ۱۷ ژوئن میان دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان امضا شد و به یک آتشبس شکننده انجامید، ایران اجازه عبور کشتیها از هرمز را صادر کرد. این تحول هرچند با تردید همراه بود، امید تازهای برای از سرگیری جریان نفت خام و روغنپایه از خاورمیانه ایجاد کرد؛ منطقهای که ستون اصلی عرضه جهانی بهویژه در بخش گروه «III» محسوب میشود.
در روزهای نخست پس از توافق، فعالان بازار با احتیاط به تحولات نگاه میکردند؛ زیرا تجربه توافقهای پیشین نشان داده بود که هر لحظه امکان بازگشت تنش وجود دارد. با این حال، گزارشها در هفته اول ژوئیه نشان داد که عبور کشتیها از هرمز رو بهافزایش است و برخی تولیدکنندگان خاورمیانه تولید خود را از سر گرفتهاند. در این میان، نگاهها بیش از همه به تولیدکنندگان گروه «III» دوخته شده بود؛ بخشی که بیشترین آسیب را از جنگ دیده و با کمبود شدید مواجه شده بود.
منابع تایید کردند که ADNOC ابوظبی بلافاصله پس از اعلام آتشبس، تولید روغنپایه را افزایش داده است؛ اقدامی که برای آرام کردن بازار جهانی ضروری بود. در بخشهای گروه «I» و «II» نیز نسبت عرضه و تقاضا بسیار فشرده بود و همین وضعیت، همراه با جهش قیمت نفت خام، باعث شد تولیدکنندگان آمریکایی از اوایل مارس تقریبا هر هفته قیمتهای اعلامی خود را افزایش دهند. با این حال، چشمانداز بازگشایی مسیر هرمز و احتمال ازسرگیری صادرات نفت خام از اواخر ژوئن، باعث شد قیمت نفت خام سقوط کند و روند افزایش قیمت روغنپایه متوقف شود.
این توقف برای بسیاری از تولیدکنندگان روانکار حیاتی بود؛ زیرا رشد چشمگیر قیمت روغنپایه در ماههای گذشته فشار سنگینی بر آنها وارد کرده و حتی موجب کاهش تقاضا در برخی بخشها شده بود. از مارس تاکنون، قیمتهای اعلامی روغنپایه در آمریکا بین ۳۳ تا ۷۳ درصد افزایش یافته است؛ اما مشکل اصلی برای بسیاری از خریداران نه قیمت، بلکه دسترسی به محصول بود.
این نگرانی زمانی تشدید شد که بازار وارد فصل توفان شد و تولیدکنندگان بدون ذخایر اضافی، در برابر هر اختلال احتمالی آسیبپذیر بودند. پس از توافق ایران و آمریکا، قیمت نفت خام روند نزولی گرفت و با اعلام برنامه هفت عضو اوپکپلاس برای افزایش تولید از ماه اوت، فشار بیشتری بر بازار وارد شد.
قیمت نفت WTI که در اواخر آوریل به حدود ۱۰۷ دلار رسیده بود، در اوایل ژوئیه به ۶۹ دلار بازگشت؛ سطحی نزدیک به قیمتهای پیش از جنگ. با وجود کاهش قیمت نفت، عامل اصلی تعیینکننده قیمت روغنپایه همچنان کمبود عرضه بود؛ بهویژه در بخش گروه «III» که انتظار نمیرفت کمبود آن در کوتاهمدت برطرف شود. علاوهبر کاهش تولید خاورمیانه، توقف یکی از خطوط تولید در واحد Pearl GTL قطر و مشکلات لجستیکی و بیمهای، مانع از بازگشت سریع جریان صادرات شد.
تولیدکنندگان آسیایی پس از دریافت نفت خام از منابع غیرخاورمیانهای، توانستند نرخ تولید را افزایش دهند؛ اما این افزایش برای جبران کمبود خلیجفارس کافی نبود؛ زیرا ۴۳ درصد از نیاز بازار آمریکا به گروه «III» از همین منطقه تامین میشود. تا پیش از ژوئیه، تولیدکنندگان خاورمیانه با اجرای برنامههای سهمیهبندی توانسته بودند تعهدات قراردادی خود را از ذخایر موجود تامین کنند؛ اما این ذخایر تقریبا تمام شده بود و حتی در بهترین حالت، نخستین محموله ADNOC تا پایان اوت به آمریکا نمیرسید.
کمبود گروه «III» نگرانی گستردهای میان تولیدکنندگان روانکار ایجاد کرده بود؛ زیرا این گروه در بسیاری از فرمولاسیونها غیرقابل جایگزین است. گزینههایی مانند PAO نیز با محدودیت عرضه و جهش قیمت مواجه بودند. تولیدکنندگان روانکارهای مورد استفاده در خودروسازان بیش از همه آسیب دیدند؛ زیرا باید فرمولاسیونهایی با استانداردهای سختگیرانه ارائه کنند.
برخی خودروسازان حتی به نمایندگیها و مراکز خدمات هشدار دادند که با کمبود برخی روانکارهای خاص مواجه خواهند شد. در این شرایط، بسیاری از خریداران بهسمت روغنهای بازیافتی (rerefined) رفتند؛ اما ظرفیت این بخش در آمریکا هنوز محدود است.
امید اصلی بازار به ظرفیتهای جدیدی است که قرار است در ماههای آینده وارد مدار شود. ظرفیت جدید گروه «III+» چورون در پاسکاگولا از سهماهه چهارم ۲۰۲۶ فعال میشود و پروژه توسعه گروه «III» اکسونموبیل در بایتاون نیز برای ۲۰۲۸ برنامهریزی شده است. در بخش نفتهای نافتنیک، وضعیت آرامتر بود. با وجود نوسانات شدید قیمت نفت خام از اواسط ژوئن، قیمتهای نافتنیک تقریبا ثابت ماند و تولیدکنندگان اعلام کردند که به حاشیهسود مناسبی رسیدهاند و فعلا قصد تغییر قیمت ندارند.
درنهایت، آینده بازار روغنپایه در ماههای پیش رو به تحولات ژئوپلیتیک وابسته است. فعالان بازار امیدوارند آتشبس کنونی به صلح پایدار تبدیل شود و شرایط بهسطح پیش از جنگ بازگردد؛ زیرا تنها در این صورت است که بازار جهانی روانکارها میتواند از فشار کمبود عرضه و نوسانات شدید قیمت رهایی یابد.
