ترکیب برقی‌سازی با رانندگی عامل غیر انسانی نوید افزایش ایمنی، کاهش اثرات زیست‌محیطی و دسترسی بهتر به سیستم حمل‌ونقل را می‌دهد. اما این تحولات نیازمند یک «چارچوب استاندارد» دقیق است که نه‌تنها تکنولوژی را هدایت کند، بلکه ایمنی سرنشینان و دیگر کاربران جاده، ارتباط بین خودروها و تعامل با زیرساخت‌ها را تضمین کند. بر این اساس در سال‌های اخیر دولت‎ها، استانداردهای بین‌المللی، خودروسازان و شرکت‎های صاحب فناوری در حال شکل دادن قواعد جدیدی هستند که مدل‌های خودران و تمام‌برقی را به‌صورت هم‌زمان ایمن و قابل اعتماد سازد.

چارچوب استانداردهای فعلی برای خودران

توسعه خودروهای خودران نیازمند یک مدیریت و چارچوب استاندارد جهانی است که توسط سازمان مهندسان خودرو (SAE)، سازمان استاندارد بین‌المللی (ISO) و سازمان استاندارد اروپا (UNECE) تدوین و به کار گرفته شده است.

استاندارد خودران «SAE J3016»

سیستم استاندارد SAE J3016 که براساس همکاری ISO/SAE شکل گرفته، دارای 6 سطح استاندارد رانندگی خودکار است. از سطح پایه (Level 0) تا رانندگی کاملا خودکار (Level 5) که خودرو بدون حضور انسان می‌تواند در همه شرایط جاده‌ای حرکت کند. این سطوح نقش اصلی را در تعیین الزامات تست، ایمنی و مقررات دارند و به مقررات‌گذاران کمک می‌کنند تا مشخص کنند چه زمانی یک خودرو می‌تواند بدون نظارت انسان کار کند.

استانداردهای ایمنی عملکردی «ISO 26262»

یکی از مهم‌ترین استانداردهای مرتبط با سیستم‌های الکترونیکی خودروها، ISO 26262 است که «ایمنی عملکردی» را برای تجهیزات الکترونیکی و الکتریکی در خودروها تعریف می‌کند. این استاندارد طراحی، توسعه، تست و انتشار سیستم‌های کلیدی و مهم ایمنی را پوشش می‌دهد و به‌تولیدکنندگان کمک می‌کند تا خطرات ناشی از خرابی‌های سیستم را شناسایی و کاهش دهند.

استانداردهای ایمنی عملکرد «ISO/TS 5083»

این استاندارد در سال 2025 میلادی در فهرست استاندارد جدید ISO قرار گرفت که با شماره 5083 شناخته می‎شود. این استاندارد به‌صورت کاملا ویژه به ایمنی سیستم‎های کمکی پیشرفته رانندگی ADAS در خودروها می‎پردازد. این استاندارد جنبه‌های طراحی ایمن، ارزیابی مهندسی، تست و ارزیابی بعد از انتشار را تعریف می‌کند و شامل ملاحظات امنیت سایبری نیز می‌شود. موضوعی که در خودروهای خودران و متصل به اینترنت اهمیت فزاینده‌ای یافته است.

استانداردهای ارتباطی و آینده این مسیر

علاوه‌بر استانداردهای مرتبط با ایمنی، خودروهای تمام‌برقی خودران نیازمند پروتکل‎هایی برای ارتباط با شبکه‎ها و زیرساخت‎ها هستند. برای مثال استاندارد ISO 15118 درباره رابط ارتباطی بین خودرو و شبکه (Vehicle-to-Grid) و ویژگی Plug & Charge متمرکز شده است. اگرچه این استاندارد رابطه مستقیمی با رانندگی خودران ندارد، اما بخش ارتباطات امن خودروهای برقی را شکل می‌دهد.

ایمنی سرنشینان خودرو و ارتباط بین خودروها

ایمنی سرنشینان در خودروهای خودران، به‌ویژه برای EVها که فاقد موتور احتراق‌داخلی یا ICE هستند، با مجموعه‌ای از استانداردها و روش‌های تست سختگیرانه هدایت می‌شود که در این بخش استاندارد ISO 26262 در نظر گرفته شده است. در این استاندارد کنترل فرمان، ترمز و تمامی سنسورها مورد بررسی قرار می‎گیرد و در مقابل خرابی‎های نرم‌افزاری یا سخت‎افزاری نیز مورد بررسی دقیق قرار می‎گیرد. مضاف بر این موارد استاندارد عملکردی سازمان ایمنی ترافیک ملی ایالات‌متحده (NHTSA) در آمریکا در سال 2025 میلادی اقدام به اضافه کردن به‎روزرسانی استاندارد برای خودروهای تمام خودران و کمکی پیشرفته رانندگی (ADSA) کرده تا تست‎ها و گزارش‌دهی درباره ایمنی در جاده را افزایش دهد.

ایمنی خودرو با خودرو و زیرساخت آن

یکی از چالش‌های اصلی خودروهای خودران، ارتباط بین خودروها (V2V) و ارتباط با زیرساخت‌ها (V2X) است. خودروهایی که به‌طور مستقل تصمیم‌گیری می‌کنند باید اطلاعاتی فراتر از اطلاعات سنسورهای داخلی خود دریافت کنند تا در مواجهه با سناریوهای پیچیده ترافیکی پاسخ ایمن بدهند. در مدل‌های بدون تبادل اطلاعات، این موضوع می‌تواند منجر به‌شرایط خطرناکی شود؛ زیرا عملکرد خودروهای خودران بدون برخورداری از میدان دید کافی نسبت به‌وضعیت دیگر رانندگان در ترافیک یا شرایط جوی حساس کُند می‎شود. به‌همین دلیل، استانداردها و تحقیقات ایمنی به سمت پیوند ارتباطات مطمئن بین خودروها و زیرساخت‌ها حرکت می‌کنند تا به‌طور هم‌زمان ایمنی را افزایش دهند.

تکنولوژی مهم در خودروهای برقی خودران

خودروهای خودران از ترکیب دوربین، سنسورها و واحد پرادزشگرها تشکیل می‎‌شوند؛ اما اخیرا به کمک هوش مصنوعی AI و ورود آن به این مهم الگوریتم‎ها دقیق‎تر و پردازش‎ها با دقت بالایی صورت می‌گیرد تا یک رانندگی هوشمند و شبکه حمل‌ونقل ایمن را به وجود آورد.

ساختار اصلی خودروهای خودران

سیستم‌های خودران از ترکیب سنسورها شامل دوربین، رادار و لیدار برای درک بهتر محیط بهره می‌برند. برای مثال، فناوری شرکت «Mobileye» که توسط بسیاری از کمپانی‎های مطرح خودروساز برای سیستم‌های کمک‌راننده به‌کار می‌رود، از حسگرهای دوربین و پردازشگرهای EyeQ برای ارائه سیستم کمکی پیشرفته رانندگی یا ADAS و حتی قابلیت‌های خودران سطح بالاتر استفاده می‎کند. در مقابل، کمپانی‎هایی مانند تسلا بر اساس فلسفه «vision-only»، یعنی استفاده فقط از دوربین‌ها و هوش مصنوعی بدون لیدار پیش می‌روند که این روش همچنان موضوع بحث در زمینه ایمنی و عملکرد در شرایط بد آب و هوایی است.

هوش مصنوعی و تصمیم‎گیری دقیق

هوش مصنوعی، شبکه‌های عصبی و الگوریتم‎های جدید به خودروهای خودران کمک می‌کنند تا از داده‌های ورودی سنسورها مدل‌های محیطی ایجاد کنند؛ به‌طوری که مسیرها را پیش‌بینی و عکس‌العمل مناسب را اتخاذ کنند. استانداردهای جدید در حال توسعه نیز رویکردهای ایمنی برای هوش مصنوعی AI را پوشش می‌دهند. این استاندارد ISO IEC 5469 است که برای ایمنی عملکرد هوش مصنوعی در خودرو در سال 2024 تبیین شد و به مدیریت چرخه عمر سیستم‎های هوش مصنوعی مورد استفاده در خودرو کمک بسزایی می‎کند.

نرم‎افزارها، نقشه‌برداری و داده‎های دقیق

برای تصمیم‌گیری ایمن‌تر، نقشه‌های دقیق 3 بعدی در کنار داده‌های در لحظه، از خودروها جمع‌آوری می‌شوند. کمپانی‎هایی مثل Waymo از داده‌های مقیاس‌پذیر برای بهبود درک محیط، نقشه‌برداری و هم‌زمان‌سازی با شرایط واقعی جاده استفاده می‌کنند که نتایج نشان داده تا 80 الی 90 درصد کاهش تصادفات در خودروهای خودران واقعی نسبت به انسان‌ران‌ها داشته‎اند.

سرمایه‎ گذاری خودروسازان و صاحب فناوری‎ها

توسعه خودروهای خودران نیازمند سرمایه‌گذاری‌های عظیم در تحقیق و توسعه R&D، سخت‌افزار یا سنسورها، شبکه‌های داده و نرم‌افزارهای پیچیده با هوش مصنوعی AI است. در سال‌های اخیر، کمپانی‎های مطرح خودروساز، تکنولوژی و سرمایه‌گذاری منابع بسیار زیادی را در این بخش تزریق کرده‌اند.

سرمایه ‎گذاری‎های میلیارددلاری در بخش خودران

کمپانی تسلا از سال 2012 میلادی به بعد به‌عنوان پیشرو در زمینه تکنولوژی خودرو خودران شناخته می‎شود؛ بنابراین بیش از 10 میلیارد دلار تنها در بخش تحقیق و توسعه R&D و نرم‎افزارهای خودران سرمایه‎گذاری کرده است. این مهم با تمرکز بر استراتژی استفاده دوربین‌محور برای آینده روبوتاکسی تمام‌برقی خود این مهم را محقق کرده است. علاوه‌بر تسلا کمپانی اَپل نیز با سرمایه‎گذاری بیش از 10 میلیارددلاری در توسعه فناوری خودران قدم برداشته است که جزئیات زیادی در این بخش در دسترس نیست.

تویوتا و سرمایه‎گذاری در بخش خودران

تویوتا همواره سعی داشته تا در فناوری‎های نوین خودرویی پیش‌قدم باشد. بر این اساس بیش از 4 میلیارددلار در بخش تحقیق و توسعه R&D سرمایه‎گذاری کرده تا تکنولوژی‎های ایمن و یکپارچه رانندگی خودران را توسعه بخشد.

هیوندای و سرمایه‎گذاری در بخش خودران

کمپانی هیوندای با همکاری Motional بیش از 4 میلیارد دلاری در زمینه توسعه خودروهای خودران سطح 4 قدم بسیار مهمی را برداشته است. قرار است نخستین پروژه مشترک این دو کمپانی در اوایل سال جاری میلادی روی محصولات هیوندای به‌کار گرفته شود.

هوندا و جنرال‌موتورز با سرمایه ‎گذاری مشترک

هوندا که در زمینه فناوری‎های پیشرفته همواره یکه‌تاز بوده، با یک سرمایه‎گذاری مشترک با کمپانی جنرال‌موتورز به‌عنوان یکی از پیشتازان این عرصه درحال تدارک نصب این تکنولوژی در محصولات هونداست. این سرمایه‎گذاری 2.75 میلیارددلاری بوده تا بهترین زمینه جهت توسعه این فناوری به‌وجود آید.

این سرمایه‌گذاری‌ها نشان می‌دهد که حوزه خودروهای خودران به یک عرصه رقابتی جهانی با هزینه‌های بسیار بالا تبدیل شده؛ اما پتانسیل بازار نیز به‌صورت نمایی در حال رشد است.

چالش ایمنی و مسئولیت حقوقی

ایمنی خودروهای خودران هنوز یکی از مسائل کلیدی است؛ بسیاری از تصادفات تاریخی، مثل موارد مربوط به‌فناوری اتوپایلوت تسلا، باعث افزایش نظارت حقوقی و تحقیقاتی برای این سیستم‌ها شده است. مسئولیت در تصادفات نیز یک چالش قانونی اساسی است؛ درصورت وقوع حادثه، تعیین این‌که مسئول کیست، سازنده، نرم‌افزار یا راننده؟ هنوز سوال پیچیده‌ای است. این موضوع نیازمند چارچوب‌های حقوقی جدید است که بتواند بین مسئولیت‌های فناوری و تولیدکنندگان تعادل ایجاد کند. راه‎حل این مهم ایجاد قوانین جدید، مشخص کردن مسئولیت‌ها و انتشار کامل داده‌های عملکرد ایمنی خودروها برای اعتماد عمومی است.