کیفیت خودرو یکی از مهم‌ترین مطالبات مشتریان و از شاخص‌های اصلی ارزیابی عملکرد خودروسازان است؛ با این حال، ارتقای کیفیت را نمی‌توان صرفا به اصلاح طراحی، تغییر قطعات یا تشدید نظارت در خطوط تولید محدود کرد. کیفیت محصول نهایی، حاصل عملکرد مجموعه‌ای از عوامل در زنجیره‌تامین است؛ زنجیره‌ای که از تامین مواداولیه و قطعات آغاز می‌شود و تا تولید، مونتاژ، آزمون‌های فنی و خدمات پس از فروش ادامه دارد. از این رو، انتظار برای تولید خودرو باکیفیت، بدون فراهم کردن زیرساخت‌های اقتصادی و صنعتی لازم، نمی‌تواند به نتیجه‌ای پایدار منجر شود.
در شرایطی که صنعت‌خودرو با فشارهای مالی، نوسانات ارزی، افزایش هزینه مواداولیه و محدودیت‌های انرژی مواجه است، اصلاح این عوامل باید در کنار برنامه‌های کیفی خودروسازان قرار گیرد. ارتقای کیفیت زمانی امکان تحقق دارد که تولیدکننده بتواند مواد مورد نیاز را به‌موقع و با قیمت قابل پیش‌بینی تامین کند، مطالبات زنجیره قطعه‌سازی پرداخت شود و خطوط تولید نیز از ثبات لازم برای اجرای برنامه‌های ساخت برخوردار باشند.
نقدینگی؛ حلقه نخست زنجیره کیفیت
یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای ارتقای کیفیت، تامین به‌موقع نقدینگی در خودروسازان و قطعه‌سازان است. هنگامی که مطالبات قطعه‌سازان با تاخیر پرداخت می‌شود، نخستین پیامد آن محدود شدن توان خرید مواداولیه، تامین قطعات و سرمایه‌گذاری در تجهیزات تولیدی خواهد بود. در چنین وضعیتی، قطعه‌ساز برای حفظ جریان تولید ناچار است منابع محدود خود را میان هزینه‌های جاری، دستمزد، خرید مواد و تعهدات مالی تقسیم کند؛ شرایطی که می‌تواند اجرای برنامه‌های توسعه‌ای و کیفی را به تاخیر بیندازد.
پرداخت منظم مطالبات، صرفا یک اقدام مالی برای حمایت از تولیدکننده نیست، بلکه بخشی از سیاست ارتقای کیفیت محسوب می‌شود. قطعه‌سازی که از جریان نقدینگی باثبات برخوردار باشد، امکان بیشتری برای نوسازی ماشین‌آلات، کنترل دقیق‌تر فرآیند تولید و استفاده از مواد استاندارد خواهد داشت. بنابراین، ساماندهی روابط مالی میان خودروسازان و قطعه‌سازان باید به‌عنوان یکی از الزامات بهبود کیفیت مورد توجه قرار گیرد.
مواداولیه داخلی با قیمت رقابتی
عامل مهم دیگر، قیمت و نحوه عرضه مواداولیه داخلی است. فولاد، محصولات پتروشیمی، آلومینیوم و سایر مواد پایه، سهم قابل توجهی در هزینه تولید خودرو و قطعات دارند. اگر مواداولیه داخلی با قیمت‌هایی بالاتر از سطح رقابتی یا با عرضه نامنظم در اختیار تولیدکنندگان قرار گیرند، مزیت تولید داخل کاهش می‌یابد و هزینه تمام‌شده قطعات افزایش پیدا می‌کند.
تولید داخلی مواداولیه زمانی می‌تواند به تقویت صنعت‌خودرو کمک کند که دسترسی تولیدکننده به این مواد از نظر قیمت، کیفیت و زمان تحویل قابل اتکا باشد. عرضه پایدار و متناسب با نیاز صنایع پایین‌دستی، در کنار قیمت‌گذاری منطقی و جلوگیری از ایجاد اختلال در زنجیره توزیع، می‌تواند هزینه تولید را کنترل کند و منابع بیشتری برای سرمایه‌گذاری در بهبود کیفیت در اختیار قطعه‌سازان قرار دهد.
ارز به‌موقع؛ شرط استمرار تولید
تامین به‌موقع ارز نیز از عوامل تعیین‌کننده در عملکرد زنجیره خودرو است. حتی در محصولاتی که بخش عمده قطعات آن‌ها در داخل تولید می‌شود، برخی مواد تخصصی، تجهیزات، قطعات الکترونیکی و فناوری‌های مورد نیاز همچنان به واردات وابسته هستند. تاخیر در تخصیص یا انتقال ارز می‌تواند ورود این اقلام را مختل کند و برنامه تولید را تحت‌تاثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، بنگاه تولیدی ممکن است با وجود داشتن سفارش و ظرفیت تولید، نتواند مواد یا قطعات مورد نیاز خود را در زمان مناسب تامین کند. نتیجه این وضعیت، افزایش هزینه‌های تامین، احتمال توقف خطوط و دشوار شدن برنامه‌ریزی تولید است. سیاست ارزی کارآمد باید ضمن رعایت محدودیت‌های منابع کشور، مسیر تامین اقلام ضروری صنعت را شفاف و قابل پیش‌بینی کند.
پایداری انرژی و کیفیت تولید
برق و گاز نیز از زیرساخت‌های اساسی تولید خودرو و قطعات هستند. قطع یا محدودیت انرژی، علاوه‌بر کاهش تیراژ، می‌تواند برنامه تولید را بر هم بزند و هزینه‌های ناشی از توقف و راه‌اندازی مجدد تجهیزات را افزایش دهد. در برخی فرآیندهای صنعتی، ناپایداری انرژی حتی بر نظم اجرای عملیات و کنترل شرایط تولید اثر می‌گذارد.
از این رو، تامین پایدار انرژی برای واحدهای خودروسازی و قطعه‌سازی باید در کنار برنامه‌های مدیریت مصرف و افزایش بهره‌وری دنبال شود. سرمایه‌گذاری در بهینه‌سازی مصرف انرژی و توسعه زیرساخت‌های پشتیبان ضروری است؛ اما مسئولیت مدیریت ناترازی انرژی نباید به‌گونه‌ای بر دوش تولیدکننده قرار گیرد که استمرار تولید و اجرای برنامه‌های کیفی را مختل کند.
درنهایت، ارتقای کیفیت خودرو به مجموعه‌ای از تصمیم‌های هماهنگ نیاز دارد. تامین نقدینگی به‌موقع، عرضه مواداولیه داخلی با قیمت رقابتی، دسترسی منظم به ارز و پایداری انرژی، چهار پایه مهم برای تقویت کیفیت در صنعت‌خودرو هستند. خودروسازان نیز باید در کنار مطالبه این الزامات، مسئولیت خود را در زمینه اصلاح فرآیندهای تولید، کنترل کیفیت قطعات، افزایش قابلیت اطمینان محصولات و پاسخگویی به مشتریان دنبال کنند. کیفیت نه با یک دستورالعمل مقطعی، بلکه با ایجاد زنجیره‌ای باثبات از تامین تا تولید و خدمات پس از فروش محقق می‌شود.
