از سال گذشته نرخ انواع قطعات یدکی ضروری و جانبی به صورت جهشی بالا رفت، در سال جدید هم این روند متوقف نشد. همچنین با افزایش قیمت بنزین در آذرماه امسال، شوک تازهای به بازار خودرو وارد شد و هزینههای تعمیرات، نقل و انتقال، گارانتی و... افزایش پیدا کرد. متاسفانه در ماههای اخیر، بازار قطعات یدکی خودرو در کشور با وضعیتی بسیار نگرانکننده و همراه با کمبودهای شدید و نوسانات قیمتی مواجه شده است.
این مساله برای اکثریت مردم که توان مالی بالایی ندارند و از ماشینهای صرفا اقتصادی استفاده میکنند، باعث دشواریهای زیادی شده است. کمبود لوازم مورد نیاز باکیفیت مردم را به سمت محصولات بیکیفیت و رده چندم سوق داده و سایر قسمتهای خودرو را با اخلال مواجه میکند. همچنین ممکن است نقص فنی حاصل از قطعات یدکی نامرغوب به بروز حوادث ناگوار منجر شود.
از تحریم تا کمبود
بازار خودرو در ایران این روزها با چالشهای جدی کمبود قطعات یدکی و نارضایتی عمومی روبهرو است؛ بازار ایران در سالهای اخیر مخصوصا چند ماه گذشته با کمبود جدی قطعات یدکی مواجه شده. تحریمها و محدودیتهای ارزی، واردات قطعات اصلی را با مشکل روبهرو کرده و تولید داخل هنوز نتوانسته است تمام نیاز بازار را پوشش بدهد.
کمبود قطعات باعث به وجود آمدن صفهای طولانی در تعمیرگاهها شده است. برخی خودروها روزها بدون قطعه مناسب متوقف میمانند و صاحبانشان ناچار به پرداخت هزینه بیشتر یا خرید قطعات غیراصلی و فیک میشوند. این مساله در درازمدت میتواند جدای اینکه هزینههای زیادی را به اقتصاد خانوار تحمیل کند، موجب نقص فنی در سایر قسمتهای خودرو هم میشود که رفع و رجوع آن برای بسیاری از مردم حقوقبگیر امکانپذیر نمیباشد.
بازار لوازم یدکی در شرایطی قرار دارد که ادامه روند فعلی، با توجه به رشد تعداد خودروهای جدید و وابستگی شدید آنها به قطعات تخصصی، میتواند به بحرانی گستردهتر تبدیل شود.
کارشناسان صنعت خودرو معتقدند، بخش زیادی از این مشکل به تولید قطعات یدکی با کیفیت پایین و نبود قطعات استاندارد داخلی بازمیگردد. بسیاری از قطعات موجود در بازار داخلی، از لحاظ دوام و کیفیت با نمونههای اصلی وارداتی قابل مقایسه نیستند، که باعث نارضایتی مشتریان و افزایش هزینه تعمیرات میشود.
دستاندرکاران این حرفه پیشنهاد میکنند که افزایش تولید داخلی قطعات باکیفیت استاندارد، تسهیل واردات، شفافسازی قیمتها و بهبود خدمات پس از فروش، راهحل بحران فعلی است.
همچنین ایجاد سیستم آنلاین پیگیری قطعات و اطلاعرسانی دقیق به مشتریان میتواند از بیاعتمادی و سردرگمی آنها بکاهد. بررسیها نشان میدهد بخشی از نابسامانی به تعدد نهادهای تصمیمگیر و سیاستگزاریهای موازی بازمیگردد.
دستگاههای مختلف، هر یک بخشی از نظارت را برعهده دارند اما نبود یک ساختار واحد، باعث شده نظارت جامع و موثر شکل نگیرد. فعالان صنفی میگویند تصمیمات پراکنده، بخشنامههای مقطعی و نبود هماهنگی بین نهادهای مرتبط، نهتنها به ساماندهی وضعیت کمکی نکرده بلکه سرعت عمل شرکتهای خصوصی را نیز کاهش داده است. بحث تعمیر خودرو و به تبع آن نیاز به لوازم یدکی و قطعات، یک ذهنمشغولی جدی برای مردم است.
بازار بهم ریخته!
بازار لوازم یدکی در شرایطی قرار دارد که ادامه روند فعلی، با توجه به رشد تعداد خودروهای جدید و وابستگی شدید آنها به قطعات تخصصی، میتواند به بحرانی گستردهتر تبدیل شود.
آشفتگی مالی در زنجیره تامین، نظارت پراکنده و فشار بر بازار آزاد از مجموعه عواملی است که باید بهصورت فوری مورد بازنگری قرار بگیرد. تا زمانی که سازوکار تامین و نظارت اصلاح نشود، نه مصرفکنندگان میتوانند از خدمات پایدار و قابل پیشبینی بهرهمند شوند و نه فعالان بازار قادر خواهند بود نقش واقعی خود را در کنار شبکه رسمی خدمات پس از فروش ایفا کنند.
پیش از این رئیس اتحادیه صنف فروشندگان لوازم یدکی خودرو درباره رونق گرفتن استفاده از لوازم یدکی دستدوم گفته بود وقتی شرایط اقتصادی روزبهروز برای مردم سختتر و سفره آنان کوچکتر میشود، اثر این موضوع بر تمام بخشها دیده میشود. حوزه لوازم یدکی هم مستثنی از این امر نیست.
دولت نباید در بازار لوازم یدکی محدودیت ایجاد نکند و باعث ایجاد بازارهای نابرابر رقابتی نشود. تا همین چند سال پیش صنعت قطعهسازی ایران مدتها جایگاه خوبی به لحاظ کیفیت داشت و حتی قطعه صادر میکرد، اما به دلیل تحریمها و قدیمی شدن دستگاهها همچنین بدهی به قطعهسازان، این صنف با ضرر و زیان مواجه و حتی مجبور به تعدیل نیروی کار شده است.
نوسانات ارزی، تحریمها، کمبود تولید داخلی و رشد بازار غیررسمی از عوامل اصلی تعیینکننده قیمت و وضعیت بازار قطعات یدکی هستند. این شرایط باعث میشود خریداران با دقت و آگاهی بیشتری اقدام به خرید کنند تا از خرید قطعات غیر اصلی جلوگیری شود. تحریمها همچنین میتوانند زمینهای برای رشد قطعات تقلبی فراهم کنند.
در حال حاضر بخش عمدهای از قطعات یدکی وارداتی است و هرگونه تغییر در نرخ ارز بر قیمت نهایی تاثیر مستقیم دارد. بازگشت تحریمها و محدودیتهای تجاری میتواند فشار بر بازار رسمی را افزایش داده و رونق بازار غیررسمی و قطعات بیکیفیت را تقویت کند. همچنین بازار قطعات یدکی خودرو در ایران همچنان با چالشهایی روبهرو است که تاثیر مستقیمی بر مصرفکنندگان دارد.
هرچند طرح شناسهدار کردن قطعات یدکی با هدف کاهش ورود کالاهای تقلبی اجرایی شده، اما هنوز برخی قطعات بدون شناسه و غیراصلی در بازار یافت میشوند.
این موضوع میتواند مشکلاتی برای خریداران و تعمیرکاران ایجاد کند، بهویژه با بازگشت تحریمهای بینالمللی که محدودیتهای وارداتی و افزایش هزینهها را به همراه دارد.
بازار لوازم یدکی به عنوان یکی از حلقههای حساس زنجیره صنعت خودرو، بهشدت تحت تاثیر محدودیتهای بینالمللی، نوسانات ارزی و سیاستهای اقتصادی قرار دارد. هر اختلالی در این بازار، اعم از تحریم، کمبود ارز یا قاچاق، مستقیما بر قیمت، دسترسی به قطعات و کیفیت خدمات پس از فروش اثر میگذارد.
