اما در شرایطی که هزینههای زندگی و نگهداری خودرو بهطور مستمر افزایش یافته، رانندگان تاکسی و تاکسیهای اینترنتی با چالشی روبهرو شدهاند که کمتر مورد توجه سیاستگزاران و متولیان حملونقل قرار گرفته است؛ دشواری دسترسی به قطعات یدکی باکیفیت و درعین حال مقرونبهصرفه.
بسیاری از رانندگان معتقدند هزینه تعمیر و نگهداری خودرو طی سالهای اخیر رشد چشمگیری داشته است. از قطعات مصرفی مانند لنتترمز، دیسک و صفحه، کمکفنر، تسمه و فیلترها گرفته تا قطعات فنی و موتوری، همگی با افزایش قیمت قابل توجهی مواجه شدهاند. در کنار این موضوع، حضور گسترده قطعات بیکیفیت و بعضا تقلبی در بازار نیز موجب شده رانندگان برای انتخاب قطعه مناسب با سردرگمی مواجه شوند. نتیجه چنین وضعیتی افزایش هزینههای نگهداری خودرو، کاهش درآمد واقعی رانندگان و در برخی موارد افت سطح ایمنی ناوگان حملونقل شهری است.
رانندگانی که خودرو را سرمایه کاری خود میدانند
برخلاف مالکان عادی خودرو که ممکن است روزانه چند ده کیلومتر رانندگی کنند، رانندگان تاکسی و تاکسیهای اینترنتی روزانه صدها کیلومتر در سطح شهر تردد دارند. همین موضوع موجب میشود استهلاک خودروهای آنها چند برابر خودروهای شخصی باشد. در چنین شرایطی هر افزایش قیمت در بازار قطعات یدکی مستقیما بر هزینه فعالیت این گروه اثر میگذارد. بسیاری از رانندگان میگویند در گذشته میتوانستند بخشی از درآمد ماهانه خود را برای تعمیرات و نگهداری خودرو کنار بگذارند؛ اما اکنون هزینه تعویض برخی قطعات به اندازهای افزایش یافته که برنامهریزی مالی آنها را با مشکل مواجه کرده است. واقعیت آن است که خودرو برای رانندگان تاکسی تنها یک وسیلهنقلیه نیست، بلکه ابزار کسب درآمد و سرمایه کاری آنها محسوب میشود. هر روز توقف خودرو به دلیل خرابی به معنای کاهش درآمد و از دست رفتن فرصتهای کاری است.
بازار آشفته قطعاتیدکی
یکی از مشکلات مهمی که رانندگان با آن مواجه هستند، نبود شفافیت کافی در بازار قطعاتیدکی است. در بسیاری از موارد یک قطعه با نامهای تجاری مختلف و اختلاف قیمت قابل توجه در بازار عرضه میشود و تشخیص کیفیت واقعی آن برای مصرفکننده عادی آسان نیست. از سوی دیگر، ورود قطعات بیکیفیت و بعضا تقلبی به بازار موجب شده بخشی از رانندگان برای کاهش هزینهها ناچار به استفاده از محصولاتی شوند که عمر مفید کوتاهتری دارند. این مساله نه تنها هزینه تعمیرات را در بلندمدت افزایش میدهد، بلکه میتواند ایمنی خودرو و سرنشینان را نیز تحتتاثیر قرار دهد. فعالان بازار قطعات معتقدند در شرایط فعلی فاصله میان قطعات استاندارد و محصولات بیکیفیت به حدی زیاد شده که بسیاری از رانندگان به دلیل محدودیت مالی امکان انتخاب گزینههای باکیفیتتر را ندارند.
کاهش درآمد واقعی رانندگان
در ظاهر ممکن است درآمد رانندگان تاکسیهای اینترنتی طی سالهای اخیر افزایش یافته باشد، اما واقعیت این است که بخش مهمی از این افزایش درآمد صرف جبران رشد هزینهها شده است. افزایش قیمت سوخت آزاد، رشد هزینه بیمه، تعمیرات، لاستیک، روغنموتور و قطعاتیدکی باعث شده سهم هزینههای عملیاتی در درآمد رانندگان بهشکل محسوسی افزایش یابد. به همین دلیل بسیاری از رانندگان معتقدند درآمد واقعی آنها نسبت به گذشته کاهش یافته است. این موضوع درنهایت میتواند بر کیفیت خدمات حملونقل شهری نیز اثر بگذارد. زمانی که راننده توان مالی کافی برای سرویس و نگهداری مناسب خودرو را نداشته باشد، احتمال به تعویق افتادن تعمیرات ضروری افزایش پیدا میکند.
مسئولیت شرکتهای تاکسی اینترنتی چیست؟
در سالهای اخیر شرکتهای تاکسی اینترنتی نقش مهمی در توسعه حملونقل شهری ایفا کردهاند. این شرکتها میلیونها سفر روزانه را مدیریت میکنند و بخش بزرگی از ناوگان فعال کشور تحت پوشش آنها فعالیت میکند. با این حال بسیاری از کارشناسان معتقدند نقش این شرکتها نباید صرفا به اتصال راننده و مسافر محدود شود. شرکتهای ارائهدهنده خدمات حملونقل اینترنتی میتوانند در حوزه تامین قطعات و خدمات پس از فروش نیز نقش موثرتری ایفا کنند. یکی از راهکارهای قابل اجرا، ایجاد شبکههای همکاری با تولیدکنندگان قطعات و تعمیرگاههای معتبر است. از طریق چنین سازوکاری، رانندگان میتوانند قطعات استاندارد را با قیمت مناسبتر و شرایط پرداخت آسانتر تهیه کنند. همچنین ارائه بستههای حمایتی، تخفیفهای ویژه خدمات تعمیراتی و قراردادهای تامین قطعات میتواند بخشی از فشار اقتصادی واردشده بر رانندگان را کاهش دهد.
نقش نهادهای ناظر در ساماندهی بازار
در کنار شرکتهای تاکسی اینترنتی، نهادهای نظارتی نیز مسئولیت مهمی در این حوزه برعهده دارند. بازار قطعاتیدکی یکی از بخشهایی است که به نظارت مستمر نیاز دارد؛ زیرا ورود قطعات غیراستاندارد و تقلبی میتواند علاوهبر تحمیل هزینههای مالی، ایمنی شهروندان را نیز تهدید کند. ضروری است دستگاههای مسئول با تشدید نظارت بر زنجیره توزیع قطعات، زمینه شناسایی و حذف محصولات بیکیفیت را فراهم کنند. همچنین ایجاد سامانههای رهگیری و اصالتسنجی قطعات میتواند بهافزایش اعتماد مصرفکنندگان کمک کند. از سوی دیگر، حمایت از تولیدکنندگان داخلی توانمند نیز میتواند نقش مهمی در افزایش عرضه قطعات باکیفیت و کاهش وابستگی به واردات داشته باشد.
لزوم طراحی بسته حمایتی برای ناوگان حملونقل شهری
بخش مهمی از حملونقل عمومی کشور امروز بر دوش رانندگان تاکسی و تاکسیهای اینترنتی قرار دارد. بنابراین مشکلات این گروه تنها یک مساله صنفی نیست، بلکه بهطور مستقیم بر کیفیت خدمات حملونقل شهری اثر میگذارد. کارشناسان معتقدند زمان آن رسیده که سیاستگزاران، شهرداریها، وزارت صمت و شرکتهای تاکسی اینترنتی با همکاری یکدیگر بستههای حمایتی مشخصی برای تامین قطعات و نگهداری خودروهای فعال در ناوگان شهری طراحی کنند. ارائه تسهیلات کمبهره برای تعمیرات اساسی، ایجاد کارتهای اعتباری خرید قطعه، توسعه شبکههای خدماتی ویژه رانندگان و حمایت از تامین قطعات استاندارد از جمله اقداماتی است که میتواند بخشی از مشکلات فعلی را کاهش دهد.
بیتوجهی به یک بحران خاموش
شاید کمبود قطعه یا افزایش هزینه تعمیرات در نگاه نخست موضوعی حاشیهای بهنظر برسد، اما واقعیت این است که این مساله بهتدریج به یکی از مهمترین چالشهای ناوگان حملونقل شهری تبدیل شده است. رانندهای که توان مالی لازم برای نگهداری خودرو را ندارد، دیر یا زود ناچار خواهد شد از کیفیت تعمیرات بکاهد یا فعالیت خود را محدود کند. ادامه این روند میتواند بهکاهش کیفیت خدمات، افزایش استهلاک ناوگان و حتی تهدید ایمنی سفرهای شهری منجر شود. بههمین دلیل لازم است متولیان حملونقل و نهادهای مسئول پیش از آنکه این مشکل به بحرانی بزرگتر تبدیل شود، راهکارهای عملی و پایدار برای حمایت از رانندگان و ساماندهی بازار قطعات یدکی تدوین کنند. در غیر این صورت، هزینه بیتوجهی به این موضوع نه تنها متوجه رانندگان، بلکه متوجه میلیونها شهروندی خواهد بود که هر روز از خدمات این ناوگان استفاده میکنند.
