هرچند واردات خودرو با هدف افزایش رقابت و تنظیم بازار از سر گرفته شده، اما هنوز نتوانسته تاثیر محسوسی بر قیمتها و رونق معاملات بگذارد. در چنین شرایطی، بررسی وضعیت بازار از نگاه فعالان این حوزه میتواند تصویری روشنتر از چالشها و الزامات پیش روی صنعتخودرو ارائه دهد.
احمد نظری، فعال حوزه صنعتخودرو در گفتوگو با «دنیای خودرو» با تاکید بر اینکه رکود فعلی بازار بیش از آنکه ناشی از کمبود عرضه باشد، نتیجه افت قدرت خرید مردم است، گفت: «امروز مشکل اصلی بازار خودرو، نبود مشتری است. بسیاری از خانوادهها همچنان به خودرو نیاز دارند، اما فاصله میان درآمد و قیمت خودرو به اندازهای افزایش یافته که مصرفکننده واقعی توان ورود به بازار را ندارد.»
وی با اشاره به سیاست واردات خودرو افزود: «واردات میتواند به افزایش رقابت و ارتقای کیفیت کمک کند؛ اما نباید انتظار داشت بهتنهایی مشکلات بازار را برطرف کند. تا زمانی که ثبات در سیاستهای ارزی، تجاری و صنعتی ایجاد نشود، واردات نیز اثر محدودی بر کاهش قیمتها و رونق بازار خواهد داشت.»
نظری در ادامه با بیان اینکه صنعتخودرو بیش از هر چیز به ثبات در تصمیمگیری نیاز دارد، اظهار کرد: «فعالان اقتصادی به دنبال امتیاز ویژه نیستند؛ آنها خواهان سیاستهای شفاف، پایدار و قابل پیشبینی هستند. اگر این ثبات ایجاد شود، سرمایهگذاری افزایش مییابد، تولید رونق میگیرد و درنهایت مصرفکننده نیز از مزایای یک بازار رقابتی و متعادل بهرهمند خواهد شد.»
بازار خودرو در ماههای اخیر وارد رکودی کمسابقه شده است. از نگاه شما این رکود ناشی از کاهش عرضه است یا افت قدرت خرید مصرفکنندگان؟ فعالان بازار امروز چه تصویری از آینده دارند؟
امروز مشکل اصلی کمبود خودرو نیست؛ بلکه کمبود مشتری است. در سالهای گذشته هر خودرویی که وارد بازار میشد، به سرعت خریدار پیدا میکرد؛ زیرا مردم تصور میکردند خودرو یک سرمایه مطمئن است. اما امروز شرایط تغییر کرده است. بخش بزرگی از تقاضای سرمایهای از بازار خارج شده و در مقابل، مصرفکننده واقعی نیز به دلیل کاهش قدرت خرید توان ورود به بازار را ندارد. بههمین دلیل حجم معاملات کاهش یافته و بازار وارد رکودی شده که شاید از نظر ظاهری آرام باشد، اما برای فعالان این حوزه نگرانکننده است. اگر این روند ادامه پیدا کند، نه تنها نمایشگاهداران و واردکنندگان، بلکه خودروسازان و قطعهسازان نیز با کاهش فروش و افت نقدینگی روبهرو خواهند شد.
با وجود افزایش واردات خودرو، هنوز تغییر محسوسی در قیمت خودروهای داخلی و حتی مدلهای وارداتی مشاهده نمیشود. آیا سیاست واردات به هدف اصلی خود یعنی تنظیم بازار رسیده است یا نیازمند بازنگری است؟
واردات خودرو به خودی خود سیاست اشتباهی نیست و حتی میتواند به افزایش رقابت و ارتقای کیفیت کمک کند؛ اما نباید از آن انتظار معجزه داشت. حجم واردات در مقایسه با تقاضای واقعی بازار چندان زیاد نیست و از طرف دیگر، نرخ ارز، تعرفهها، هزینه حملونقل و مالیاتها باعث شده قیمت نهایی خودروهای وارداتی همچنان بالا باشد. بنابراین طبیعی است که واردات نتواند کاهش محسوسی در قیمتها ایجاد کند. اگر هدف تنظیم بازار است، باید همزمان اصلاحات دیگری نیز انجام شود؛ از جمله ثبات در سیاستهای ارزی، اصلاح نظام قیمتگذاری، تسهیل تولید و ایجاد فضای رقابتی. واردات باید مکمل این سیاستها باشد، نه اینکه تمام بار تنظیم بازار بر دوش آن قرار گیرد.
برخی معتقدند در شرایط محدودیت منابع ارزی، واردات خودرو باید با حساسیت بیشتری مدیریت شود و اولویت با تامین نیازهای تولید باشد. از نگاه شما چگونه میتوان میان حفظ منابع ارزی، حمایت از تولید داخل و پاسخگویی به نیاز بازار تعادل برقرار کرد؟
به نظر من نباید این موضوع را صفر و صدی دید. نه میتوان واردات را به طور کامل متوقف کرد و نه میتوان بدون در نظر گرفتن شرایط اقتصادی کشور، هر میزان واردات را مجاز دانست. اگر واردات هدفمند باشد و خودروهایی وارد شوند که در داخل تولید نمیشوند یا بتوانند فناوری و استانداردهای جدید را وارد بازار کنند، این اقدام به نفع صنعتخودرو نیز خواهد بود. اما اگر واردات صرفا برای کسب سود کوتاهمدت انجام شود، قطعا در شرایط محدودیت منابع ارزی قابل دفاع نیست. سیاستگزار باید میان منافع مصرفکننده، تولیدکننده و اقتصاد کلان توازن ایجاد کند و از تصمیمات مقطعی فاصله بگیرد.
کاهش تقاضا چه تاثیری بر فعالیت نمایشگاهها، واردکنندگان، خودروسازان و قطعهسازان گذاشته است؟ آیا این رکود میتواند به کاهش سرمایهگذاری و اشتغال در صنعتخودرو منجر شود؟
بدون تردید همینطور است. صنعتخودرو یک زنجیره بزرگ است که از قطعهساز تا شرکت حملونقل، نمایشگاهدار، تعمیرکار و خدمات پس از فروش را در بر میگیرد. وقتی معاملات کاهش پیدا میکند، این رکود به همه حلقههای زنجیره منتقل میشود. امروز بسیاری از فعالان بازار از کاهش شدید گردش مالی گلایه دارند. وقتی نقدینگی کاهش پیدا کند، سرمایهگذاری نیز متوقف میشود و درنهایت اشتغال آسیب خواهد دید. بههمین دلیل، رکود بازار خودرو را نباید صرفا یک مساله صنفی دانست؛ این موضوع میتواند آثار گستردهای بر اقتصاد کشور داشته باشد.
در حال حاضر مهمترین مطالبه فعالان صنعتخودرو از دولت چیست؟ ثبات سیاستهای ارزی، اصلاح تعرفهها، آزادسازی قیمتها یا موضوع دیگری؟
مهمترین مطالبه فعالان این صنعت، ثبات در تصمیمگیری است. سرمایهگذار زمانی وارد یک صنعت میشود که بتواند آینده را پیشبینی کند. وقتی قوانین واردات، تعرفهها، سیاستهای ارزی و شیوه قیمتگذاری مرتب تغییر میکند، هیچ فعال اقتصادی نمیتواند برنامهریزی بلندمدت داشته باشد. ممکن است درباره آزادسازی قیمتها یا تعرفهها اختلافنظر وجود داشته باشد؛ اما همه فعالان صنعت بر یک موضوع اتفاق نظر دارند و آن هم ثبات قوانین است. اقتصاد با تصمیمات خلقالساعه رشد نمیکند.
با توجه به شرایط اقتصادی کشور، آیا امکان عرضه خودروهای اقتصادی با قیمت قابل دسترس برای طبقه متوسط وجود دارد یا هزینههای تولید و واردات اجازه تحقق چنین هدفی را نمیدهد؟
تحقق این هدف امکانپذیر است؛ اما نیازمند مجموعهای از اصلاحات است. اگر نرخ ارز با ثبات باشد، هزینههای سربار تولید کاهش پیدا کند، بهره بانکی منطقی شود، تعرفهها متناسب با شرایط بازار اصلاح شوند و تولیدکننده نیز از فناوری روز استفاده کند، میتوان خودروهایی با قیمت مناسبتر عرضه کرد. اما با شرایط فعلی نباید انتظار داشت که خودرو اقتصادی با قیمت پایین به بازار برسد. واقعیت این است که هزینه تولید و واردات در سالهای اخیر به شدت افزایش یافته و این موضوع مستقیما روی قیمت نهایی خودرو اثر گذاشته است.
اگر قرار باشد تنها یک تصمیم در حوزه خودرو طی ماههای آینده اتخاذ شود که بیشترین تاثیر را بر بازار بگذارد، آن تصمیم از نظر شما چیست و چرا؟
قبل از هر چیز باید یک سند جامع و بلندمدت برای صنعتخودرو تدوین شود؛ سندی که دولت، خودروساز، قطعهساز، واردکننده و مصرفکننده بدانند طی 5 تا 10 سال آینده چه مسیری پیش روی صنعت قرار دارد. صنعتخودرو از تصمیمات روزمره آسیب دیده است. امروز بیش از هر زمان دیگری به ثبات، شفافیت و اعتماد نیاز داریم. اگر فعال اقتصادی احساس کند قوانین هر روز تغییر نمیکند، سرمایهگذاری افزایش مییابد، تولید رونق میگیرد، رقابت شکل میگیرد و در نهایت مصرفکننده نیز از کیفیت بهتر و قیمت منطقیتر بهرهمند خواهد شد. به اعتقاد من، مهمترین نیاز امروز صنعتخودرو، ثبات در سیاستگزاری است؛ زیرا بدون آن، هیچ اصلاح دیگری به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
