تحول صنعتخودرو در بخش ایمنی، تنها به تغییر تجهیزات روی خودرو محدود نمانده و بهتدریج ساختار زنجیرهتامین قطعات را نیز دگرگون کرده است. در گذشته، قطعهسازان بیشتر بر قطعات مکانیکی، بدنه، قوای محرکه و تجهیزات الکتریکی متمرکز بودند؛ اما اکنون بخش قابل توجهی از ارزش افزوده خودرو در قطعاتی ایجاد میشود که وظیفه دیدن، تشخیص دادن، اندازهگیری و انتقال اطلاعات را برعهده دارند.
در این میان، لیدار، رادار، دوربین و حسگرهای ایمنی به یکی از مهمترین حوزههای سرمایهگذاری قطعهسازان جهانی تبدیل شدهاند. رشد خودروهای مجهز به سامانههای پیشرفته کمکراننده و حرکت تدریجی صنعت بهسمت رانندگی خودکار، تقاضا برای این قطعات را افزایش داده است.
برآوردهای بازار نشان میدهد بازار جهانی حسگرهای لیدار خودرو از حدود ۱.۳ میلیارددلار در سال گذشته به حدود ۱.۶ میلیارددلار در سال جاری میرسد و در صورت تداوم روند فعلی، میتواند تا سال ۲۰۳۵ به حدود ۱۱.۳ میلیارددلار افزایش یابد. این یعنی نرخ رشد سالانه ترکیبی بیش از ۲۴ درصد در یک بازه تقریبا ۱۰ ساله.
البته اختلاف میان برآورد موسسات مختلف نشان میدهد هنوز بازار لیدار در مرحله شکلگیری قرار دارد و روش محاسبه اندازه بازار نیز در گزارشها متفاوت است. اما نکته مشترک تمام این پیشبینیها، رشد سریع تقاضا برای این فناوری است.
قطعهسازان از مکانیک به سمت الکترونیک حرکت میکنند
یکی از مهمترین پیامدهای رشد فناوریهای ایمنی، تغییر ماهیت قطعهسازی خودرو است. قطعهساز سنتی برای تولید یک قطعه فلزی، پلاستیکی یا مکانیکی، بیشتر به ماشینآلات تولید، مواداولیه و دانش ساخت متکی بود. اما تولید حسگر لیدار یا رادار نیازمند مجموعهای از دانشهاست که از اپتیک و الکترونیک تا پردازش داده و نرمافزار را دربرمیگیرد.
بههمین دلیل، شرکتهای بزرگ قطعهسازی جهان درحال افزایش سرمایهگذاری در حوزه حسگرها هستند. در این بازار، مزیت رقابتی تنها در توانایی تولید فیزیکی قطعه خلاصه نمیشود؛ بلکه دقت، سرعت پردازش، قابلیت اطمینان، مصرف انرژی، ابعاد و توانایی اتصال حسگر به سامانه کنترل خودرو نیز اهمیت دارد.
درواقع، قطعهساز آینده باید بتواند هم سختافزار و هم بخش مهمی از منطق عملکرد قطعه را توسعه دهد.
این تغییر برای زنجیرهتامین خودرو اهمیت زیادی دارد. خودروسازی که به سمت سطوح بالاتر خودکارسازی حرکت میکند، دیگر نمیتواند همان ساختار تامین قطعات الکترونیکی چند سال قبل را حفظ کند.
لیدار؛ بازار تازه برای شرکتهای تخصصی
لیدار در ابتدا بیشتر در خودروهای آزمایشی خودران مورد استفاده قرار گرفت. اندازه بزرگ، قیمت بالا و پیچیدگی ساخت باعث میشد استفاده از آن در خودروهای تولید انبوه اقتصادی نباشد. اما قطعهسازان و شرکتهای فناوری طی سالهای اخیر روی کوچکسازی، کاهش هزینه و افزایش قابلیت اطمینان این حسگرها تمرکز کردهاند. نسل جدید لیدارها بهسمت طراحیهای کوچکتر و بدون قطعات متحرک حرکت کردهاند. این موضوع امکان نصب آنها در قسمتهای مختلف خودرو و حتی ادغام آنها با چراغها یا سایر اجزای بدنه را افزایش داده است. این روند برای قطعهسازان یک فرصت مهم ایجاد کرده است؛ زیرا هرچه لیدار ارزانتر و کوچکتر شود، تعداد خودروهای بیشتری میتوانند به آن مجهز شوند. بر اساس برخی برآوردها، سامانههای کمکراننده در حال حاضر بزرگترین بخش کاربرد لیدار خودرو را تشکیل میدهند. بنابراین برخلاف تصور اولیه، توسعه لیدار تنها به خودروهای کاملا خودران وابسته نیست و بخش مهمی از تقاضای آن از خودروهایی تامین میشود که همچنان راننده در آنها حضور دارد.
مک کینزی پیشبینی کرده بازار کلی حسگرهای خودرو از حدود ۲۵ میلیارددلار در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۴۰ میلیارددلار در سال ۲۰۳۵ برسد و لیدار نیز یکی از بخشهای مهم رشد این بازار باشد
رادار همچنان ستون اصلی بازار حسگرهاست
در کنار لیدار، رادار نیز برای قطعهسازان اهمیت بسیار زیادی دارد. رادارهای خودرو در سامانههایی مانند ترمز اضطراری، کنترل تطبیقی سرعت، هشدار نقاطکور و تشخیص خودروهای اطراف استفاده میشوند. برآوردهای بازار نشان میدهد ارزش بازار جهانی رادار خودرو از حدود ۵.۶ میلیارددلار در سال گذشته به بیش از ۶ میلیارددلار در سال جاری خواهد رسید و میتواند تا سال ۲۰۳۴ از ۱۳ میلیارددلار عبور کند. این ارقام نشان میدهد قطعهسازانی که بتوانند در حوزه رادار، بهویژه رادارهای با دقت بالا و هزینه مناسب، توان تولید ایجاد کنند، با بازار رو بهرشدی مواجه خواهند بود. از سوی دیگر، دوربین نیز همچنان یکی از ارکان اصلی سامانههای ایمنی است. دوربین نسبت به لیدار و رادار هزینه پایینتری دارد و برای تشخیص خطوط جاده، علائم، عابرپیاده و خودروها مورد استفاده قرار میگیرد. بههمین دلیل، معماری خودروهای جدید بهجای تکیه بر یک حسگر، به سمت ترکیب دادههای چند حسگر حرکت کرده است.
قطعهسازان باید «چشم خودرو» را تولید کنند
تغییر اصلی در صنعت قطعهسازی این است که شرکتها دیگر فقط قطعه تولید نمیکنند؛ آنها بخشی از توانایی ادراکی خودرو را میسازند. یک حسگر رادار باید بتواند فاصله و سرعت یک جسم را تشخیص دهد. دوربین باید بتواند اطلاعات تصویری را دریافت کند و لیدار باید ساختار سه بعدی محیط را در اختیار سامانه پردازش قرار دهد. اما کار در همینجا تمام نمیشود. اطلاعات این حسگرها باید با یکدیگر ترکیب شود. بههمین دلیل، قطعهسازانی که در گذشته فقط تولیدکننده قطعه بودند، اکنون بهسمت توسعه سامانههای کامل حرکت میکنند. در این ساختار، قطعهساز میتواند مجموعهای از حسگر، واحد پردازش و نرمافزار مربوط به آن را به خودروساز عرضه کند. این تحول باعث افزایش ارزش افزوده قطعهسازان خواهد شد؛ اما همزمان سطح سرمایهگذاری و ریسک تحقیق و توسعه را نیز افزایش میدهد.
چین؛ میدان رقابت تازه قطعهسازان
یکی از مهمترین مناطق رشد بازار حسگرهای خودرو، آسیا و بهویژه چین است. افزایش تولید خودروهای برقی، رقابت شدید خودروسازان چینی و تلاش آنها برای ارائه تجهیزات پیشرفته کمکراننده در خودروهای بیشتری، تقاضا برای حسگرها را افزایش داده است. برخی گزارشهای بازار، آسیا و اقیانوسیه را بزرگترین منطقه بازار لیدار خودرو معرفی کردهاند. اهمیت چین تنها به حجم مصرف محدود نیست. شرکتهای چینی نیز وارد حوزه تولید حسگر شدهاند و تلاش میکنند با کاهش هزینه و افزایش تیراژ، جایگاه خود را در زنجیره جهانی تامین تثبیت کنند. این موضوع برای قطعهسازان اروپایی، ژاپنی و آمریکایی یک چالش جدید ایجاد کرده است. رقابت دیگر فقط بر سر فناوری نیست؛ قیمت، سرعت تولید و توانایی عرضه در تیراژ بالا نیز اهمیت دارد.
برآوردهای بازار نشان میدهد ارزش بازار جهانی رادار خودرو از حدود ۵.۶ میلیارددلار در سال گذشته به بیش از ۶ میلیارددلار در سال جاری خواهد رسید و میتواند تا سال ۲۰۳۴ از ۱۳ میلیارددلار عبور کند
خودروهای تجاری؛ بازار مهم بعدی
قطعهسازان نباید بازار حسگرهای ایمنی را فقط در خودروهای سواری دنبال کنند. کامیون و کشنده بهدلیل ابعاد بزرگ، نقاط کور متعدد و وزن بالا، به سامانههای تشخیص محیط اطراف نیاز بیشتری دارند. در خودروهای سنگین، تشخیص عابرپیاده، دوچرخه، موتورسیکلت و خودروهای کوچک در کنار کشنده اهمیت زیادی دارد. بههمین دلیل استفاده از رادار و دوربین در خودروهای تجاری رو بهافزایش است و با توسعه خودکارسازی حملونقل، لیدار نیز میتواند سهم بیشتری پیدا کند. این بازار برای قطعهسازان جذاب است؛ زیرا ارزش تجهیزات ایمنی در خودروهای تجاری بالاتر بوده و خودروسازان نیز آمادگی بیشتری برای سرمایهگذاری روی فناوریهایی دارند که بتواند از تصادف و خسارت جلوگیری کند.
کاهش قیمت، شرط فراگیر شدن فناوری
با وجود رشد سریع بازار، هنوز قیمت یکی از موانع اصلی گسترش لیدار است. قطعهسازان برای آنکه بتوانند این فناوری را به خودروهای متوسط و اقتصادی برسانند، باید هزینه تولید را کاهش دهند. در این مسیر، افزایش تیراژ، استانداردسازی اجزا، استفاده از معماریهای سادهتر و توسعه روشهای تولید انبوه نقش مهمی دارند. هرچه قیمت حسگر پایینتر بیاید، خودروسازان بیشتری امکان استفاده از آن را خواهند داشت و همین مساله دوباره باعث افزایش تیراژ قطعهساز خواهد شد. این یک چرخه مثبت برای بازار ایجاد میکند: کاهش قیمت، افزایش استفاده، افزایش تولید و دوباره کاهش هزینه.
فرصت مهم برای قطعهسازان ایرانی
این روند برای صنعت قطعهسازی ایران نیز یک پیام روشن دارد. اگر قطعهساز ایرانی همچنان بخش عمده توان خود را در قطعات مکانیکی و تجهیزات سنتی متمرکز کند، بخش بزرگی از ارزش افزوده آینده خودرو در خارج از کشور ایجاد خواهد شد. ورود بهحوزه حسگر البته ساده نیست. تولید لیدار نیازمند دانش اپتیک، نیمههادی، الکترونیک، پردازش سیگنال و نرمافزار است. اما میتوان این مسیر را مرحله بهمرحله طی کرد. قطعهسازان ایرانی میتوانند ابتدا از تولید محفظه، اتصالات، تجهیزات الکترونیکی جانبی و مجموعههای مربوط به حسگر آغاز کنند و همزمان ظرفیت تحقیق و توسعه را برای رسیدن به تولید کامل افزایش دهند. در مرحله بعد نیز میتوان به سمت رادار، دوربین و سامانههای ترکیب اطلاعات حسگرها حرکت کرد. همکاری با دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان نیز در این مسیر ضروری خواهد بود. چنین فناوریهایی را نمیتوان صرفا با توسعه خطوط تولید موجود بهدست آورد؛ بلکه تحقق این امر نیاز به نیروی انسانی متخصص و سرمایهگذاری مستمر تحقیقاتی دارد.
زنجیرهتامین خودرو در حال تغییر است
رشد حسگرهای ایمنی نشان میدهد آینده قطعهسازی خودرو بیش از گذشته به الکترونیک و نرمافزار وابسته خواهد بود. در خودروهای قدیمی، ارزش یک قطعه را میشد با وزن، جنس و پیچیدگی ساخت آن سنجید. اما در خودروهای جدید، قطعهای به اندازه یک حسگر کوچک میتواند ارزش فناوری بسیار بالاتری از یک قطعه مکانیکی بزرگ داشته باشد. این تغییر باید در سیاستهای صنعتی نیز دیده شود. اگر خودروسازان به سمت خودروهای هوشمند حرکت کنند اما قطعهسازان داخلی همچنان در ساختار سنتی باقی بمانند، وابستگی وارداتی افزایش خواهد یافت. در مقابل، اگر قطعهسازان از امروز به سمت فناوریهای حسگری حرکت کنند، میتوانند در یکی از سریعترین بخشهای در حال رشد صنعتخودرو حضور پیدا کنند.
بازی آینده قطعهسازان بر سر «ادراک خودرو» است
تحول ایمنی خودرو دیگر فقط به ساخت بدنه مستحکمتر یا نصب کیسههوای بیشتر محدود نیست. خودرو باید بتواند محیط اطراف خود را ببیند و خطر را پیش از وقوع حادثه تشخیص دهد. در این مسیر، لیدار، رادار و دوربین به ابزارهای اصلی تبدیل شدهاند و قطعهسازان نقش تعیینکنندهای در توسعه آنها دارند. بازار جهانی نیز در حال حرکت در همین مسیر است. مک کینزی پیشبینی کرده بازار کلی حسگرهای خودرو از حدود ۲۵ میلیارددلار در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۴۰ میلیارددلار در سال ۲۰۳۵ برسد و لیدار نیز یکی از بخشهای مهم رشد این بازار باشد. بنابراین رقابت آینده قطعهسازان فقط بر سر تولید ارزانتر یک قطعه فلزی یا پلاستیکی نخواهد بود؛ رقابت اصلی بر سر این خواهد بود که چه شرکتی میتواند چشم، گوش و بخشی از قدرت تصمیمگیری خودرو را با دقت بیشتر و هزینه کمتر تولید کند. برای قطعهسازان ایرانی نیز انتخاب روشن است: یا باید بخشی از سرمایهگذاری خود را به این فناوریهای جدید اختصاص دهند و وارد زنجیره ارزش خودروهای آینده شوند، یا درصورت ادامه روند فعلی، بخش مهمی از بازار قطعات نسل جدید را بهرقبای خارجی واگذار کنند.
