هفتمین دوره نمایشگاه بینالمللی خودرو تهران در شرایطی آغاز بهکار کرد که صنعت و بازار خودرو کشور همچنان با مجموعهای از چالشهای همزمان دستوپنجه نرم میکنند؛ از نوسانات نرخ ارز و نگرانی نسبت به تغییرات تعرفهای گرفته تا محدودیتهای تامین ارز، مشکلات لجستیکی و البته بلاتکلیفی در سیاستهای بلندمدت واردات خودرو.
با وجود آنکه طی ماههای اخیر مسیر واردات نسبت به دورههای گذشته تا حدودی تسهیل شده و حضور برندهای متنوع خارجی در بازار افزایش یافته است، اما فعالان این حوزه همچنان نسبت به هرگونه تغییر ناگهانی در سیاستهای تجاری و ارزی هشدار میدهند. در این میان، تعرفه واردات یکی از مهمترین متغیرهایی است که میتواند مستقیما بر قیمت خودروهای وارداتی و درنهایت بر رفتار مصرفکننده اثر بگذارد. از نگاه فعالان بازار، در شرایطی که نرخ ارز خود بهتنهایی فشار قابل توجهی بر قیمت تمامشده خودرو وارد میکند، افزایش تعرفه میتواند به عاملی مضاعف برای رشد قیمتها تبدیل شود.
از سوی دیگر، افزایش تعداد شرکتهای واردکننده و پراکندگی فعالیت آنها، پرسشهایی را درباره کیفیت و گستردگی شبکه خدمات پس از فروش ایجاد کرده است؛ موضوعی که مستقیما با حقوق خریداران خودروهای وارداتی ارتباط دارد.
برای بررسی وضعیت واردات خودرو، سیاستهای تعرفهای، تاثیر نرخ ارز بر قیمتها، مشکلات خدمات پس از فروش، چالشهای لجستیکی و همچنین ضرورت انتقال فناوری از خودروسازان چینی، با «مهدی دادفر»، دبیر انجمن واردکنندگان خودرو، در حاشیه هفتمین نمایشگاه خودرو تهران به گفتوگو نشستیم؛
فرآیند واردات با وجود برخی گشایشها همچنان با چالشهایی همراه است. ارزیابی شما از شرایط فعلی واردات خودرو چیست؟ آیا میتوان گفت سیاستگزار در مسیر تسهیل واردات حرکت میکند؟
با همت وزارت صمت، وضعیت واردات خودرو در شرایط فعلی بد نیست. معتقدم روند کار در بخشهایی بهتر شده و وزارت صمت نیز تلاش میکند مسیر ورود برندهای مختلف به کشور را تسهیل کند. با این حال، امیدوارم در بحث تعرفهها کمتر دستکاری و تغییر ایجاد شود و واردکنندگان دوباره با تصمیمهای غیرقابل پیشبینی مواجه نشوند. درحال حاضر وزارت صمت ایستادگی کرده که افزایش تعرفه اتفاق نیفتد و این موضوع قابل تقدیر است. ما از وزارت صمت بابت اقداماتی که برای تسهیل واردات انجام داده تشکر میکنیم. معاونتها و اداره کل خودرو نیز در حد توان خود در تلاش هستند تا برندهای مختلف بتوانند وارد بازار ایران شوند و این اتفاق مثبتی است.
با وجود این، یکی از اتفاقات قابل توجه در هفتمین نمایشگاه خودرو تهران، حضور کمرنگ خودروسازان داخلی بود؛ این موضوع چه پیامی برای صنعتخودرو دارد؟
متاسفانه یکی از نکاتی که در این نمایشگاه برای من قابل تامل بود، حضور بسیار محدود شرکتهای تولیدی است. در این نمایشگاه عملا تعداد بسیار کمی از خودروسازان داخلی حضور دارند و تا جایی که من مشاهده کردم، ایرانخودرو و گروه بهمن از معدود شرکتهای تولیدی حاضر هستند. نمایشگاه خودرو فقط محل عرضه محصول نیست؛ نمایشگاه باید محل بروز و ظهور توان صنعتی کشور باشد. بهخصوص در شرایطی که کشور درگیر جنگ است، حضور خودروسازان داخلی میتوانست یک پیام مهم داشته باشد؛ اینکه صنعتخودرو زنده است، تولید ادامه دارد و فعالان این صنعت در شرایط سخت نیز در حال کار و فعالیت هستند. بهنظر من وزارت صمت میتوانست برای حضور خودروسازان در نمایشگاه هزینه کند و حتی شخص وزیر برای افتتاحیه حضور داشته باشد. اگر لازم بود بودجهای برای این کار اختصاص پیدا کند، وزارتخانه میتوانست بخشی از منابع خود را در اختیار خودروسازان قرار دهد و از آنها بخواهد دستاوردها، نوآوریها و محصولاتشان را در نمایشگاه عرضه کنند.
آیا این انتقاد شما به معنای آن است که میان توجه سیاستگزار به واردات و تولید داخلی توازن برقرار نیست؟
ما از تسهیل واردات گلایهای نداریم. اتفاقا از وزارت صمت بابت این موضوع تشکر میکنیم. اما تولیدکنندگان هم باید در این مسیر مورد حمایت قرار بگیرند. ایرانخودرو تنها تولیدکننده کشور نیست و صنعتخودرو ایران فقط به یک مجموعه محدود نمیشود. وقتی نمایشگاه برگزار میشود، باید همه بخشهای صنعتخودرو امکان حضور داشته باشند. امروز صنعتخودرو کشور به حمایت، دیده شدن و ارائه دستاوردهایش نیاز دارد. نمیتوان انتظار داشت تولیدکننده در چنین شرایطی همه هزینههای حضور در نمایشگاه را خودش پرداخت کند و درعین حال از او انتظار داشته باشیم که محصول و فناوری جدید ارائه دهد.
شما سالهاست نسبت به حضور خودروسازان چینی و همکاری با این کشور تاکید داشتهاید. امروز که بخش قابل توجهی از بازار خودرو ایران در اختیار برندهای چینی قرار گرفته، آیا این روند را یک فرصت میدانید یا تهدید؟
من چند سال پیش هم گفتم که داریم به سمت چین حرکت میکنیم؛ البته من این مساله را لزوما اتفاق بدی نمیدانم. چینیها پیشرفت بسیار خوبی داشتهاند و توانستهاند بخش بزرگی از بازار جهانی را بهدست بیاورند. ضمن اینکه در شرایط فعلی، همکاری آنها با صنعت ایران میتواند کمککننده باشد. اما مساله مهم این است که این همکاری نباید فقط به واردات خودرو یا مونتاژ محصول محدود شود. چینیها باید در رشد صنعتی ایران نیز به ما کمک کنند و انتقال فناوری اتفاق بیفتد. ما تولیدکنندگان بزرگی در صنعتخودرو داریم که میتوانند از این ظرفیت استفاده کنند. باید خودروسازان ایرانی بروند، دست چینیها را بگیرند و آنها را وارد فرآیند همکاری واقعی صنعتی کنند؛ یعنی بگویند فناوری منتقل شود، دانش فنی منتقل شود و همکاری به تولید محصول رقابتی منجر شود. گروه صنعتی ایرانخودرو در این مسیر اقداماتی را آغاز کرده و امیدواریم سایپا نیز بتواند چنین مسیری را دنبال کند. البته معتقدم با مدیریت دولتی، اجرای چنین برنامههایی دشوار است و بخش خصوصی ظرفیت بیشتری برای پیشبرد این همکاریها دارد.
یکی از انتقادهای جدی درباره واردات خودرو، وضعیت خدمات پس از فروش است. آیا افزایش تعداد واردکنندگان در سالهای اخیر باعث شده این بخش با مشکل مواجه شود؟
بله؛ خدمات پس از فروش در حال حاضر وضعیت منسجمی ندارد و میتوان گفت این بخش شلخته شده است. یکی از دلایل آن نیز افزایش تعداد واردکنندگان است. در گذشته تعداد واردکنندگان محدودتر بود و شاید 8 تا ۱۰ شرکت اصلی فعالیت میکردند. این شرکتها برای خدمات پس از فروش خود زیرساخت ایجاد کرده بودند و هزینه زیادی نیز در این بخش انجام میدادند. اما وقتی تعداد واردکنندگان افزایش پیدا کرد، بسیاری از شرکتها بیشتر به تجارت خودرو توجه کردند تا ایجاد شبکه خدمات. خدمات پس از فروش موضوع سادهای نیست. دانش فنی میخواهد، نیازمند آموزش و بهکارگیری تکنسین است، تجهیزات میخواهد و ایجاد زیرساخت هزینه دارد. نمیتوان صرفا خودرو وارد کرد و بعد گفت خدمات پس از فروش هم ارائه میکنیم. ما سالها درباره این موضوع دغدغه داشتیم و زمانی که میگفتیم خدمات پس از فروش باید جدی گرفته شود، بعضیها تصور میکردند هدف ما ایجاد انحصار است. درحالی که چنین چیزی نیست. خدمات پس از فروش هیچ ارتباطی با انحصار ندارد؛ بلکه یک ضرورت برای حفظ حقوق مصرفکننده و پایداری بازار واردات است.
یکی از متغیرهای تعیینکننده در قیمت خودروهای وارداتی، نرخ ارز است. با توجه به نوسانات ارزی، چشمانداز قیمت خودروهای وارداتی را چگونه ارزیابی میکنید؟
تاثیر نرخ ارز مستقیم است. هرچقدر ارز گرانتر شود، متاسفانه قیمت خودرو نیز افزایش پیدا میکند. این موضوع واقعیتی است که نمیتوان آن را انکار کرد. وقتی هزینه واردات بر مبنای ارز تعیین میشود، افزایش نرخ ارز مستقیما روی قیمت تمامشده تاثیر میگذارد. بنابراین هر تصمیمی که موجب افزایش نرخ ارز شود، درنهایت خودش را در بازار خودرو نشان خواهد داد.
در شرایطی که برخی واردکنندگان نسبت به محدودیتهای ارزی و احتمال سختتر شدن تامین ارز هشدار میدهند، نگرانی اصلی شما چیست؟
نگرانی ما این است که دوباره سیاستی اتخاذ شود که تامین ارز برای واردات را محدود یا متوقف کند. شنیدهایم بانکمرکزی ممکن است دوباره اعلام کند که ارز اختصاص نمیدهد یا تامین ارز با محدودیت مواجه خواهد شد. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، عملا واردات متوقف میشود. من معتقدم اینکه ارز خود یا دیگران حذف شود، چه برای تولیدکننده و چه برای واردکننده، معنای درستی ندارد. اگر دولت یا بانکمرکزی ارز کافی در اختیار ندارد، باید اجازه دهد فعال اقتصادی از منابع ارزی موجود استفاده کند. وقتی خودت ارز نداری، سوال این است که چگونه میخواهی کشور را ببندی؟ تولیدکننده و واردکننده هر دو برای ادامه فعالیت اقتصادی به ارز نیاز دارند. نمیتوان با حذف مسیرهای تامین ارز، انتظار داشت تولید و تجارت همچنان با همان سرعت ادامه پیدا کند.
در ماههای اخیر برخی مشتریان از تاخیر در تحویل خودروهای وارداتی گلایه داشتهاند. آیا این تاخیرها ناشی از فرآیندهای تجاری و اداری است یا مشکلات دیگری در میان است؟
من فقط میتوانم از افرادی که در این شرایط با تاخیر مواجه شدهاند عذرخواهی کنم. مهمترین گلوگاه فعلی ما لجستیک است. همکاران ما در بخش لجستیک با مشکلات جدی مواجه هستند. خودروهایی که باید از مسیر جنوب وارد کشور شوند، درحال حاضر به تعداد مورد نیاز تامین نمیشوند. جریان ورود خودرو از جنوب بسیار محدود شده و بخش بیشتری از تردد و فعالیت به سمت شمال رفته است. این وضعیت باعث شده انتقال خودرو زمانبر شود. اگر این شرایط ادامه پیدا کند و به فصل زمستان برسیم، طبیعتا کار دشوارتر خواهد شد.
چرا مسیر جنوب با چنین محدودیتی مواجه شده است؟ آیا این مساله را باید ناشی از کمبود ظرفیت یا تغییر الگوی حملونقل دانست؟
درحال حاضر بخش قابل توجهی از ظرفیت و فعالان این حوزه به سمت شمال رفتهاند. پیش از این، تعدادی از فعالان در مسیر جنوب فعالیت میکردند؛ اما امروز این ظرفیت بسیار کمتر شده است. در نتیجه خودروهایی که از مسیر جنوب وارد میشوند، با محدودیت لجستیکی مواجه هستند. این مساله برای واردکنندهای که تعهد تحویل خودرو دارد، مشکل ایجاد میکند. واردکننده ممکن است فرآیندهای مربوط به ثبت سفارش و تامین ارز را انجام داده باشد، اما وقتی خودرو بهدلیل مشکلات حملونقل به موقع جابهجا نمیشود، درنهایت مشتری فقط تاخیر را میبیند.
بنابراین به نظر میرسد چالش واردات از مرحله ثبت سفارش و تامین ارز فراتر رفته و اکنون لجستیک نیز به یک حلقه تعیینکننده تبدیل شده است؟
دقیقا همینطور است. واردات یک زنجیره است و اگر هر حلقهای از این زنجیره دچار مشکل شود، خودرو بهدست مشتری نمیرسد. امروز بخشی از مشکل ما در لجستیک است و باید برای آن چارهای اندیشیده شود. از یک سو باید مسیر تامین ارز پایدار باشد و از سوی دیگر حملونقل و لجستیک نیز باید متناسب با حجم واردات توسعه پیدا کند. اگر قرار است واردات خودرو ادامه پیدا کند، تمام اجزای این زنجیره باید هماهنگ با یکدیگر حرکت کنند. درنهایت، خواسته ما از سیاستگزار روشن است؛ واردات را تسهیل کنند، تعرفهها را دستخوش تغییرات ناگهانی نکنند، مسیر تامین ارز را نبندند و برای تولیدکنندگان نیز شرایطی فراهم کنند که بتوانند توانمندیهای خود را در چنین رویدادهایی بهنمایش بگذارند. صنعتخودرو ایران، چه در بخش تولید و چه در بخش واردات، در شرایط دشواری قرار دارد. اگر قرار است این صنعت در مسیر رقابت و توسعه حرکت کند، باید بهجای ایجاد موانع جدید، زیرساختهای آن تقویت شود و همکاری صنعتی و انتقال فناوری نیز جدیتر دنبال شود.
