از سوی دیگر، کاهش فاصله قیمت برخی خودروهای داخلی میان کارخانه و بازار در مقابل افزایش شکاف قیمتی در بازار وارداتیها، نشان میدهد رفتار عرضه و تقاضا در این دو بخش مسیرهای متفاوتی را طی میکند. در همین حال، خودروهای برقی نیز همچنان یکی از موضوعات مهم صنعتخودرو به شمار میروند؛ محصولاتی که در بسیاری از بازارهای جهانی با سرعت در حال گسترش هستند، اما در ایران توسعه آنها با چالشهایی از جمله زیرساخت شارژ، تامین قطعات و بهویژه تولید باتری مواجه است. برای بررسی وضعیت بازار خودرو، آینده واردات و امکان تولید خودروهای برقی در کشور، با جواد میرآفتابی، کارشناس صنعتخودرو به گفتوگو پرداختیم:
با توجه به شرایط فعلی بازار خودرو، به نظر شما بازار در حال حرکت به کدام سمت است و در شرایط کنونی چه عواملی بیشترین تاثیر را بر وضعیت بازار دارند؟ آیا همچنان باید عرضه را مهمترین عامل دانست یا تغییرات دیگری در ساختار بازار در حال شکلگیری است؟
بازار خودرو در حال حاضر تحتتاثیر چند عامل همزمان قرار دارد و یکی از مهمترین آنها موضوع عرضه است. در بخش واردات نیز شرایط نسبت به گذشته تغییر کرده و شرکتهایی که اقدام به واردات خودرو میکنند، با الزامات جدیدی در حوزه خدمات پس از فروش مواجه هستند. در گذشته بخشی از شرکتهای واردکننده برای ارائه خدمات پس از فروش با مجموعههای دیگر قرارداد داشتند؛ اما با مقررات جدید، این روند در حال تغییر است و شرکتهای واردکننده باید ساختار خدمات پس از فروش خود را ایجاد و تقویت کنند. به عبارت دیگر، دیگر صرف وارد کردن خودرو کافی نیست و شرکتها باید بتوانند مسئولیت خدمات پس از فروش محصولاتی را که عرضه میکنند نیز برعهده بگیرند. این موضوع از یک جهت میتواند به ساماندهی بازار خدمات کمک کند، اما از طرف دیگر یک چالش مهم نیز ایجاد میکند. بسیاری از شرکتهایی که بهتازگی وارد حوزه واردات خودرو شدهاند، سابقه طولانی در صنعتخودرو ندارند و ایجاد شبکه خدمات پس از فروش گسترده برای آنها کار سادهای نیست.
با توجه به اینکه تعداد شرکتهای واردکننده افزایش پیدا کرده، آیا زیرساخت خدمات پس از فروش متناسب با این رشد توسعه پیدا کرده است؟
درواقع نگرانی این است که خودروها در مرحله فروش مشکلی نداشته باشند، اما بعد از ورود به دوره مصرف، بازار با کمبود قطعه و ضعف خدمات مواجه شود. دقیقا یکی از مسائل همین است. درحال حاضر بخش قابل توجهی از خودروهای وارداتی صفرکیلومتر هستند و طبیعتا هنوز میزان خرابی آنها به اندازهای نیست که ضعف خدمات پس از فروش خود را به شکل جدی نشان دهد. بنابراین ممکن است امروز مصرفکننده هنگام خرید با چنین مشکلی مواجه نشود. اما مساله اصلی مربوط به چند ماه یا چند سال آینده است؛ زمانی که خودروها وارد دوره تعمیر و نگهداری شوند و نیاز به قطعه، تعمیر تخصصی و خدمات فنی داشته باشند. شرکتی که تعداد محدودی خودرو از یک برند وارد میکند، برای اینکه بتواند خدمات واقعی ارائه دهد، باید قطعات مورد نیاز آن خودروها را تامین کند؛ تعمیرکار متخصص داشته باشد و شبکه خدمات خود را توسعه دهد. اگر چنین زیرساختی ایجاد نشود، ممکن است بازار در ظاهر با افزایش عرضه خودرو مواجه باشد، اما در بخش خدمات پس از فروش با چالش جدی روبهرو شود. این مساله درباره برندهایی که تیراژ واردات آنها پایین است، حساستر خواهد بود؛ زیرا تامین اقتصادی قطعات و ایجاد شبکه خدمات برای تعداد محدود خودرو، دشوارتر است.
در بازار خودرو شاهد هستیم که فاصله قیمت خودروهای داخلی میان کارخانه و بازار در برخی موارد در حال کاهش است، اما در بخش خودروهای وارداتی شکاف قیمت همچنان قابل توجه است. آیا میتوان این موضوع را مستقیما به مساله عرضه مرتبط دانست؟
بخش مهمی از این مساله به عرضه و شرایط متفاوت بازار خودروهای وارداتی برمیگردد. در خودروهای داخلی، تیراژ تولید و میزان عرضه مشخصتر است و تعداد تولیدکنندگان و شبکه توزیع نیز ساختار شناختهشدهتری دارند. اما در خودروهای وارداتی، وضعیت متفاوت است. شرکتهایی که امروز در حوزه واردات فعال شدهاند، در بسیاری از موارد سابقه طولانی در صنعتخودرو ندارند و برخی از آنها تازه وارد این حوزه شدهاند. بنابراین شاهد نوعی رقابت جدید میان شرکتها هستیم؛ رقابتی که فقط بر سر قیمت نیست و مواردی مانند نوع خودرو، شرایط فروش، کیفیت خدمات و توانایی تامین قطعات را نیز شامل میشود. از سوی دیگر، کاهش تقاضا در برخی بخشهای بازار باعث شده شرکتها برای جذب مشتری تلاش بیشتری داشته باشند. بنابراین شکاف قیمتی خودروهای وارداتی را باید در مجموعهای از عوامل بررسی کرد و نمیتوان آن را فقط به یک عامل نسبت داد.
با توجه به روند واردات، آیا خودروهایی که وارد بازار ایران میشوند همچنان عمدتا محصولات کارکرده یا صفرکیلومتر بازار چین هستند یا در حال حاضر منابع و کشورهای دیگری نیز وارد جریان واردات شدهاند؟
درحال حاضر همچنان خودروهای چینی سهم قابل توجهی در بازار وارداتی ایران دارند؛ اما روند واردات فقط به چین محدود نمانده است. خودروهایی از منابع و کشورهای دیگر نیز وارد بازار میشوند و شرکتهای مختلف تلاش کردهاند سبد محصولات خود را متنوع کنند. با این حال، همچنان موضوع خدمات پس از فروش درباره تمام این برندها اهمیت دارد. هرچه تنوع برندها بیشتر شود، نیاز به زیرساخت خدمات نیز افزایش پیدا میکند. واردات یک خودرو بهکشور مرحله اول است، اما حفظ خودرو در چرخه مصرف، تامین قطعات و ارائه خدمات مناسب مرحلهای به مراتب مهمتر و پیچیدهتر است.
یکی از موضوعات مهم صنعتخودرو در ایران، خودروهای برقی است. با توجه به روند توسعه خودروهای برقی در جهان و افزایش تعداد مصرفکنندگان این خودروها، آیا میتوان انتظار داشت سهم خودروهای برقی در واردات ایران نیز افزایش پیدا کند؟
خودرو برقی در دنیا همچنان با سرعت درحال توسعه است. اگر روند بازارهای جهانی را بررسی کنیم، میبینیم تعداد مصرفکنندگانی که به سمت خودروهای برقی میروند، در حال افزایش است و توسعه زیرساخت شارژ نیز در بسیاری از کشورها با سرعت دنبال میشود. بنابراین نمیتوان از جریان جهانی خودروهای برقی فاصله گرفت. حتی در کشورهای بزرگ خودروساز جهان نیز سرمایهگذاری روی خودروهای برقی ادامه دارد و زیرساختهای مربوط به آن در حال توسعه است. در ایران نیز اگر سیاست واردات و توسعه خودروهای برقی به شکل هدفمند دنبال شود، میتوان انتظار داشت تعداد این خودروها افزایش پیدا کند. البته توسعه خودروهای برقی فقط با واردات خودرو اتفاق نمیافتد و مجموعهای از زیرساختها باید همزمان توسعه پیدا کند. موضوعاتی مانند ایستگاههای شارژ، خدمات فنی، تامین قطعات، آموزش نیروی متخصص و تامین باتری، همگی در آینده این خودروها تاثیرگذار هستند.
به عنوان پرسش پایانی، آیا ایران در شرایط فعلی امکان ورود جدی به مونتاژ و تولید خودروهای برقی را دارد یا همچنان زیرساختهای لازم برای این کار فراهم نشده است؟
یکی از مشکلات اصلی ما در ایران، تولید باتری است. باتری مهمترین بخش خودروهای برقی است و تولید آن به فناوری و زنجیره تامین تخصصی نیاز دارد. ما در این حوزه همچنان با چالشهایی مواجه هستیم و نمیتوانیم صرفا با وارد کردن مجموعهای از قطعات، ادعا کنیم که زنجیره تولید خودرو برقی را در داخل ایجاد کردهایم. اگر مشکل باتری و فناوریهای مرتبط با آن حل نشود، تولید خودروهای برقی در داخل کشور نیز با چالش مواجه خواهد بود. بنابراین برای حرکت به سمت مونتاژ و سپس تولید خودروهای برقی، باید ابتدا زیرساختهای فناوری و تامین قطعات اصلی ایجاد شود. خودرو برقی صرفا یک خودرو با موتور متفاوت نیست؛ معماری آن، باتری، سامانه مدیریت انرژی، تجهیزات الکترونیکی و زیرساخت خدمات آن تفاوتهای جدی با خودروهای درونسوز دارد. بههمین دلیل، اگر هدف کشور حرکت به سمت تولید واقعی باشد، باید زنجیرهتامین این خودروها نیز همزمان شکل بگیرد.
