ترکیه در سال‌های اخیر به بازاری قابل توجه برای رقابت خودروسازان جهانی، توسعه خودروهای برقی و هیبریدی و گسترش شبکه‌های توزیع سوخت تبدیل شده است. بررسی داده‌های مربوط به ناوگان، فروش خودرو، مصرف انرژی و قیمت سوخت این کشور نشان می‌دهد که برای تحلیل بازار خودرو، نمی‌توان تنها به تعداد خودروهای فروخته‌شده یا قیمت بنزین اکتفا کرد؛ ترکیب فناوری ناوگان، قدرت خرید خانوارها، ساختار مصرف انرژی و شیوه رقابت خودروسازان نیز در شکل‌گیری این بازار نقش دارند. اطلاعات گردآوری‌شده از بازار ترکیه تا تابستان ۲۰۲۶، تصویری از بازاری ارائه می‌کند که در آن خودروهای برقی و هیبریدی سهم بیشتری در فروش محصولات جدید به‌دست آورده‌اند، اما ناوگان موجود همچنان تحت‌تاثیر خودروهای متعارف و سوخت‌های فسیلی قرار دارد.
بازار خودرو، فاصله فروش محصولات جدید با ناوگان موجود
براساس داده‌های ارائه‌شده در گزارش، در فاصله ژانویه تا اوت ۲۰۲۶، خودروهای بنزینی و هیبریدی درمجموع حدود ۷۳.۹ درصد از فروش خودروهای سواری جدید ترکیه را به خود اختصاص داده‌اند. سهم خودروهای هیبریدی شارژی و برقی نیز براساس گزارش‌های منتشرشده حدود ۱۸.۸ درصد ثبت شده است. در مقابل، سهم دیزل در فروش خودروهای جدید حدود ۵.۹ درصد و سهم خودروهای گازسوز مایع حدود ۱.۳ درصد اعلام شده است. این ترکیب نشان می‌دهد بازار خودروهای جدید ترکیه به‌تدریج در حال تغییر است، اما این تحول به معنای دگرگونی سریع کل ناوگان نیست. در خودروهای موجود، سهم خودروهای برقی همچنان محدود است و دیزل و گاز مایع بخش مهمی از ترکیب ناوگان را تشکیل می‌دهند. گزارش‌های رسمی، سهم مجموع دیزل و گاز مایع را در ناوگان موجود حدود ۶۱ درصد برآورد می‌کنند؛ موضوعی که تفاوت میان فناوری خودروهای تازه‌فروش‌رفته و خودروهای در حال تردد را نشان می‌دهد. از منظر سیاستگزاری صنعتی، این فاصله اهمیت زیادی دارد. تغییر ترکیب فروش خودرو در کوتاه‌مدت می‌تواند نشانه تحول فناوری باشد، اما کاهش مصرف سوخت و آلایندگی ناوگان به زمان، جایگزینی خودروهای قدیمی و فراهم شدن زیرساخت‌های مورد نیاز وابسته است. بنابراین، ارزیابی سیاست‌های خودرویی ترکیه باید هم‌زمان بر فروش خودروهای جدید و ساختار ناوگان موجود متمرکز باشد.
۳۴.۷ میلیون وسیله‌نقلیه در جاده‌های ترکیه
مطابق آمار ثبت‌شده درباره تعداد وسایل‌نقلیه ترکیه در ژوئیه ۲۰۲۶ که در گزارش مورد استفاده قرار گرفته، تعداد کل وسایل‌نقلیه ثبت‌شده این کشور به حدود ۳۴.۷۵ میلیون دستگاه می‌رسد. از این تعداد، حدود ۱۸ میلیون دستگاه خودرو سواری و ۷.۵ میلیون دستگاه موتورسیکلت هستند. همچنین حدود ۵ میلیون وانت و کامیونت، ۲.۳ میلیون تراکتور و ۱.۱ میلیون کامیون در این ناوگان حضور دارند. بر این اساس، خودروهای سواری و موتورسیکلت‌ها روی هم حدود ۲۵.۵ میلیون دستگاه، معادل نزدیک به ۷۳ درصد کل ناوگان ثبت‌شده را تشکیل می‌دهند. این سهم بالا نشان می‌دهد که سیاست‌های مربوط به مصرف سوخت و آلایندگی خودروهای شخصی و موتورسیکلت‌ها می‌تواند بر عملکرد کلی بخش حمل‌ونقل اثرگذار باشد. البته تعداد خودرو به‌تنهایی برای محاسبه مصرف انرژی کافی نیست. میزان پیمایش، نوع کاربری، عمر وسیله‌نقلیه، فناوری موتور و شرایط تردد نیز در تعیین مصرف واقعی نقش دارند. به‌همین دلیل، آمار ناوگان باید در کنار داده‌های پیمایش و فروش سوخت بررسی شود تا بتوان سهم هر گروه از وسایل‌نقلیه را با دقت بیشتری ارزیابی کرد.
مصرف روزانه ۱۲۵.۹ میلیون لیتر سوخت
براساس محاسبات گزارش، میانگین مصرف روزانه سوخت‌های مایع ترکیه در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۲۵.۹ میلیون لیتر بوده است. در این برآورد، گازوئیل با حدود ۸۹ میلیون لیتر در روز بیشترین سهم را دارد. مصرف بنزین حدود ۲۱ میلیون لیتر و مصرف گاز مایع حدود ۱۶ میلیون لیتر در روز اعلام شده است. بر مبنای این ارقام، گازوئیل نزدیک به ۷۱ درصد از حجم سوخت‌های مایع مصرفی را به خود اختصاص می‌دهد. این سهم بالا با نقش ناوگان تجاری، حمل بار و فعالیت‌های اقتصادی وابسته به وسایل‌نقلیه دیزلی ارتباط دارد. درنتیجه، برنامه‌ریزی برای کاهش مصرف انرژی در ترکیه تنها به خودروهای سواری محدود نمی‌شود و کامیون‌ها، وانت‌ها و سایر وسایل نقلیه کاری نیز باید در کانون توجه قرار گیرند. گزارش همچنین مصرف روزانه سوخت خودروهای سواری و موتورسیکلت‌ها را درمجموع حدود ۴۷ میلیون لیتر برآورد می‌کند؛ رقمی که براساس داده‌های مصرف انرژی حمل‌ونقل و پیمایش وسایل‌نقلیه محاسبه شده و آمار رسمی مستقل محسوب نمی‌شود. بنابراین، این عدد باید به‌عنوان برآوردی تحلیلی مورد استفاده قرار گیرد، نه رقمی قطعی برای مقایسه مستقیم با سایر کشورها.
قیمت بنزین و تفاوت در قدرت خرید
همواره این پرسش مطرح است که قیمت بنزین و قدرت خرید آن در ایران و ترکیه چقدر تفاوت دارد؟ قیمت مشاهده‌شده بنزین در ترکیه حدود ۷۸ لیر برای هر لیتر ثبت شده است. در این گزارش با فرض نرخ تبدیل هر دلار معادل ۵۰ لیر، این قیمت به حدود ۱.۵۶ دلار برای هر لیتر می‌رسد. در مقابل، قیمت بنزین ایران در محاسبات ۱۰ هزار تومان برای هر لیتر در نظر گرفته شده است. با فرض حداقل دستمزد ماهانه ۲۰ میلیون‌تومان، یک فرد با این سطح درآمد در ایران از نظر حسابی امکان خرید حدود ۲ هزار لیتر بنزین در ماه را دارد. در ترکیه نیز با فرض حداقل دستمزد خالص ماهانه حدود ۲۸ هزار و ۷۵ لیر، قدرت خرید بنزین با قیمت ۷۸ لیر برای هر لیتر حدود ۳۶۰ لیتر در ماه برآورد شده است. این مقایسه نشان‌دهنده تفاوت چشمگیر قیمت اسمی سوخت و قدرت خرید محاسباتی آن در دو کشور است؛ با این حال، نباید از آن نتیجه گرفت که هزینه زندگی یا رفاه خانوارها را می‌توان تنها با تعداد لیتر بنزین قابل خرید سنجید. هزینه مسکن، خوراک، حمل‌ونقل، مالیات و سایر مخارج ضروری نیز در قدرت خرید واقعی خانوار نقش دارند. همچنین، نتیجه این مقایسه به مفروضات نرخ ارز، قیمت سوخت و حداقل دستمزد وابسته است.
رقابت برندها؛ از رنو تا توگ
بازار خودروهای جدید ترکیه در سال ۲۰۲۶ عرصه رقابت میان برندهای بین‌المللی و تولیدکنندگان داخلی است. طبق داده‌های فروش ژانویه تا اوت در گزارش، رنو با سهم حدود ۱۵.۱ درصدی در صدر جدول فروش خودروهای سواری قرار دارد. فولکس‌واگن با ۸.۴ درصد، تویوتا با ۷.۷ درصد و هیوندای با ۷.۳ درصد در جایگاه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. سهم پژو حدود ۵.۵ درصد، توگ ۵.۴ درصد و فیات ۵.۱ درصد اعلام شده است. حضور توگ در میان برندهای پرفروش بازار، اهمیت رقابت در حوزه خودروهای جدید و فناوری‌های برقی را برجسته می‌کند؛ هرچند از این ارقام به‌تنهایی نمی‌توان میزان موفقیت صنعتی یا سودآوری یک شرکت را نتیجه گرفت. برای چنین ارزیابی‌ای، داده‌های تولید، صادرات، ساخت داخل، سود عملیاتی و هزینه توسعه فناوری نیز لازم است. ترکیب برندها در ناوگان موجود متفاوت است. در جدول مربوط به خودروهای سواری ثبت‌شده، رنو حدود ۱۹.۱ درصد و فیات ۱۵.۴ درصد از ناوگان برآوردشده را در اختیار دارند. این تفاوت بار دیگر نشان می‌دهد که سهم فروش یک دوره، لزوما بازتابی از جایگاه یک برند در کل خودروهای در حال تردد نیست.
انرژی؛ حلقه اتصال صنعت‌خودرو و اقتصاد خانوار
در این‌جا نگاهی کوتاه به مخارج انرژی خانوار در ترکیه خواهیم داشت؛ هزینه ماهانه برق حدود هزار و ۳۰۰ لیر، آب حدود ۳۰۰ لیر و گاز طبیعی به‌طور میانگین سالانه حدود هزار و ۲۰۰ لیر ثبت شده است. این ارقام به‌شرایط محل سکونت و میزان مصرف وابسته‌اند و نمی‌توان آن‌ها را به همه خانوارهای ترکیه تعمیم داد. درمجموع، تجربه بازار ترکیه نشان می‌دهد تحلیل صنعت‌خودرو بدون در نظر گرفتن پیوند میان ناوگان، سوخت، قدرت خرید و سیاست‌های فروش ناقص خواهد بود. رشد سهم خودروهای برقی و هیبریدی در فروش جدید، به‌تنهایی به معنای حذف سریع خودروهای متعارف نیست؛ همان‌طور که کاهش مصرف انرژی نیز تنها با تغییر نوع پیشرانه محقق نمی‌شود. نوسازی ناوگان، بهبود بهره‌وری خودروهای تجاری، توسعه زیرساخت و سیاست‌های اقتصادی هماهنگ، همگی در شکل‌گیری آینده بازار خودرو نقش دارند. برای سیاستگزاران ایرانی نیز مقایسه با ترکیه زمانی ارزشمند است که به‌جای الگوبرداری سطحی از قیمت‌ها یا سهم برندها، سازوکارهای موثر بر رقابت، تامین مالی و مدیریت مصرف انرژی مورد توجه قرار گیرد.
