در شرایطی که ایران‌خودرو پس از ثبت ۱۴.۸ همت سود ناخالص و عبور از زیان عملیاتی به سود، بهبود عملکرد مالی را تجربه کرده، سایپا با زیان عملیاتی ۲۷ همتی و پارس‌خودرو با زیان نزدیک به ۸ همت، با تشدید زیان‌دهی مواجه شده‌اند. این واگرایی در عملکرد مالی خودروسازان، در حالی رقم خورده که افزایش هزینه‌های تولید و تأمین مالی، همچنان یکی از چالش‌های اصلی این صنعت است و رشد قیمت محصولات نیز نتوانسته برای همه شرکت‌ها به بهبود وضعیت مالی منجر شود.
داده‌های کدال حاکی از آن است که درآمد عملیاتی ایران‌خودرو در نیمه نخست امسال افزایش یافته و سود ناخالص این شرکت نیز نسبت به مدت مشابه سال گذشته بهبود پیدا کرده است؛ به‌طوری‌که درآمد عملیاتی این شرکت در نیمه نخست امسال با رشد ۵۵ درصدی به ۳۲۸ همت رسیده است. در مقابل، درآمد عملیاتی سایپا با افت ۲۶ درصدی به ۳۶.۴ همت و درآمد پارس‌خودرو با کاهش ۴۴ درصدی به حدود ۶ همت رسیده است. اما تغییر مسیر سود عملیاتی ایران‌خودرو از زیان به سود، در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از بهبود نسبت درآمد به هزینه‌های عملیاتی باشد؛ با این حال، افزایش قابل‌توجه هزینه‌های مالی نشان می‌دهد که فشار ناشی از تأمین منابع همچنان در صورت‌های مالی شرکت باقی است.
در سوی دیگر، صورت‌های مالی سایپا از وضعیتی متفاوت حکایت دارد. کاهش درآمد عملیاتی هم‌زمان با افزایش بهای تمام‌شده، به تشدید زیان ناخالص و عملیاتی این شرکت منجر شده است. این وضعیت در شرایطی ثبت شده که تولید و فروش سایپا نیز در نیمه نخست امسال کاهش یافته است. بنابراین، افزایش قیمت محصولات به‌تنهایی نتوانسته افت فعالیت عملیاتی و فشار هزینه‌ها را جبران کند. پارس‌خودرو نیز با کاهش درآمد عملیاتی، افزایش هزینه‌های تولید و رشد زیان مواجه شده است؛ شرکتی که افت تولید و فروش آن، محدود شدن مقیاس فعالیت و دشوارتر شدن پوشش هزینه‌ها را برجسته می‌کند.
مجموع این تحولات نشان می‌دهد افزایش قیمت خودرو لزوما به بهبود سودآوری خودروسازان منجر نمی‌شود. در شرایطی که افت تولید و فروش، هزینه‌های تأمین مالی و رشد بهای تمام‌شده بر عملکرد شرکت‌ها فشار وارد می‌کند، درآمد بیشتر نیز ممکن است برای جبران هزینه‌ها کافی نباشد. از این منظر، فاصله عملکرد ایران‌خودرو با سایپا و پارس‌خودرو را باید علاوه‌بر سیاست قیمت‌گذاری، در پیوند با وضعیت تولید، میزان فروش و ساختار هزینه‌های هر شرکت بررسی کرد. پرسش اصلی این است که آیا بهبود ثبت‌شده در صورت‌های مالی ایران‌خودرو به‌روندی پایدار تبدیل می‌شود یا همچنان سودآوری خودروسازان زیر سایه محدودیت‌های تولید و فشار هزینه‌ها باقی خواهد ماند؟
نگاهی به آمار درج‌شده روی وب‌سایت کدال نشان می‌دهد که درآمد عملیاتی ایران‌خودرو در نیمه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل، با رشد ۵۵ درصدی مواجه شده است. جزئیات آمار منتهی به ۳۱ شهریورماه سال جاری حکایت از این دارد که این گروه خودروسازی در بازه زمانی بررسی‌شده به درآمد عملیاتی ۳۲۸ همت (هزارمیلیارد تومان) رسیده است. این درحالی است که در ۶ ماهه سال گذشته این رقم ۲۱۲ همت بود. درآمد عملیاتی به‌معنای درآمد حاصل از فعالیت‌های اصلی خودروساز همچون فروش خودرو و قطعات یا درآمد حاصل از خدمات پس از فروش است. درآمدزایی از این محل تنها نشان‌دهنده میزان فروش است، نه سودی که از سوی خودروساز کسب می‌شود. اطلاعات و صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای دوره ۶ ماهه سال جاری همچنین نشان می‌دهد که بهای تمام‌شده درآمدهای عملیاتی بزرگ‌ترین خودروساز کشور به ۳۱۳ همت رسیده است. در شرایطی که این مقدار سال گذشته ۲۱۰ همت گزارش شده؛ این موضوع یعنی بهای تمام‌شده با افزایش ۴۹ درصدی مواجه شده است.
بهای تمام‌شده درآمدهای عملیاتی به معنای هزینه‌هایی است که صرف مواداولیه، قطعات، دستمزد کارگران، انرژی و غیره می‌شود. افزایش ۴۹ درصدی در حالی رقم خورده که در بهار امسال نسبت به بهار سال ۱۴۰۴ این بخش با افزایش ۳۵ درصدی همراه شده بود. بنابراین، این روند نشان می‌دهد که سرعت رشد هزینه‌های تولید در تابستان شتاب بیشتری گرفته و فشار تورمی بر زنجیره تأمین خودروساز در نیمه نخست سال تشدید شده است. در ستون بعدی صورت‌های مالی سود (زیان) ناخالص ایران‌خودرو ثبت شده است.
سود این خودروساز در نیمه نخست سال قبل به ۱.۲ همت می‌رسید؛ اما امسال این رقم به ۱۴.۸ همت رسیده است. این درحالی‌است که در بهار امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل، در این بخش زیان ۱۰ همتی ثبت شده بود. سود یا زیان ناخالص نسبت درآمد عملیاتی به بهای‌تمام‌شده است که بنابراین در نیمه نخست امسال، رشد سود ناخالص نشان‌دهنده بهبود مدیریت هزینه‌های تولید یا بازنگری در سیاست‌های قیمت‌گذاری در برابر بهای تمام‌شده است که منجر به بازگشت از وضعیت زیان‌ده در فصل بهار به وضعیت سوددهی در نیمه نخست سال شده است.
همچنین در شرایطی که در ۶ ماهه سال ۱۴۰۴، زیان عملیاتی ۱۰.۶ همتی برای این گروه خودروسازی در صورت‌های مالی ثبت شده بود، در نیمه نخست امسال سود عملیاتی معادل ۹۰۸ میلیارد و ۲۲۱ میلیون و ۲۰۰ هزارتومان یعنی حدود ۰.۹ همت به دست آمده است. درعین حال، در سه‌ماهه امسال نیز نسبت به مدت مشابه سال قبل، زیان عملیاتی این شرکت خودرویی به ۱۹.۳ همت رسیده بود که به معنای افزایش حدود ۲۰۰ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل بود. حالا خروج از وضعیت زیان‌ده به سوددهی، می‌تواند نشان‌دهنده مدیریت هزینه‌های عملیاتی، کنترل بهای تمام‌شده و بهبود بازدهی فرآیندهای تولید باشد. هزینه‌های مالی ایران‌خودرو نیز در ۶ ماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل به عدد ۱۳.۳ همت رسیده است.
درمقایسه با مدت مشابه سال گذشته هزینه مالی این خودروساز با افزایش ۱۶۴ درصدی مواجه شده است. هزینه مالی که شامل مواردی همچون بهره وام بانکی، سود اوراق یا هزینه تأمین مالی می‌شود، در فصل بهار امسال به ۳.۴ همت رسیده بود که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته با کاهش ۲ درصدی مواجه شده بود.
