پس از تابستانی همراه با محدودیتهای گسترده برق، با نزدیک شدن فصل سرما نگرانی از کمبود گاز و اختلال همزمان در تامین برق و گاز صنایع افزایش یافته است. روز گذشته نیز سیدعبدالوهاب سهلآبادی، رئیس هیاتمدیره خانه صنعت، معدن و تجارت ایران با انتقاد از ابهام در وضعیت تامین انرژی، خواستار اعلام روشن میزان کمبود و سهمیه مورد انتظار از صنایع شد تا تولیدکنندگان بتوانند برای ادامه فعالیت برنامهریزی کنند. این نگرانی در صنعت قطعهنیز جدی است؛ ابوالفضل شورمیج، عضو هیاتمدیره انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان کشور در گفتوگو با «دنیایخودرو» هشدار میدهد که محدودیت گاز، افزایش هزینه انرژی و دشواری تامین سوخت جایگزین میتواند تولید و زنجیرهتامین را با آسیب جدی روبهرو کند.
وابستگی تولید به انرژی
این قطعهساز با اشاره به نقش انرژی در استمرار تولید به «دنیایخودرو» گفت: «انرژی یکی از پایههای اصلی تولید است و از این نظر، جایگاهی مشابه مواداولیه دارد. با این تفاوت که ممکن است مواداولیه را بتوان از منابع جایگزین تامین کرد، اما در حوزه انرژی چنین امکانی بهسادگی وجود ندارد.»
این مقام صنفی با بیان اینکه افزایش هزینه انرژی، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است، افزود: «هزینه برق در دو سال اخیر بهشدت افزایش یافته است. از سوی دیگر، شرکتهای برق در محاسبه هزینههای مربوط به مواردی مانند تجاوز از قدرت نیز سختگیری بیشتری اعمال میکنند و این هزینهها با ضرایب تصاعدی محاسبه میشود. به این ترتیب، محدودیتهای برق و افزایش هزینههای آن همزمان بر فعالیت صنایع اثر میگذارند.»
شورمیج ادامه داد: «بر اساس گزارشهایی که از همکاران دریافت کردهایم، از آبانماه نیز افزایش تازهای در هزینه برق اعمال شده است. مجموع این افزایشها و محدودیتها، نگرانکننده است و مستقیما بر قیمت تمامشده تولید اثر میگذارد.»
وی با اشاره به افزایش مصرف گاز در نیمه دوم سال اظهار داشت: «با آغاز فصل سرما، گاز به یکی از منابع اصلی تامین انرژی صنایع تبدیل میشود. این موضوع در استانهایی مانند تهران، البرز، سمنان و قم که از مناطق مهم صنعتی کشور بهشمار میروند، اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا نیاز به گاز در این مناطق، همزمان با کاهش دما افزایش مییابد.»
اگر مدیریت کمبود گاز به کاهش سهم صنایع منجر شود، تولید با آسیب جدی روبهرو خواهد شد. این کاهش میتواند زنجیرهتامین را نیز تحتتاثیر قرار دهد
این قطعهساز با اشاره به نگرانیهای مطرحشده درباره تامین گاز افزود: «این نگرانی از چند ماه پیش وجود داشته و همچنان ادامه دارد. با توجه به پیامدهای جنگ تحمیلی، احتمال دارد بخشی از گاز مورد نیاز تامین نشود؛ بنابراین، لازم است از هماکنون برای مدیریت این کمبود احتمالی برنامهریزی شود.»
نگرانی از محدودیت گاز
عضو هیاتمدیره انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان کشور با اشاره به پیامدهای محدودیت گاز برای واحدهای تولیدی، تصریح کرد: «اگر مدیریت کمبود گاز بهکاهش سهم صنایع منجر شود، تولید با آسیب جدی روبهرو خواهد شد. این کاهش میتواند زنجیرهتامین را نیز تحتتاثیر قرار دهد و درنهایت، با افزایش هزینهها و قیمت تمامشده کالاها، آثار تورمی به همراه داشته باشد.»
شورمیج گفت: «اخبار مربوط به احتمال محدودیت گاز را شنیدهایم و پیگیر آن هستیم. امیدواریم دولت برای مدیریت این شرایط تمهیدات لازم را در نظر بگیرد. در نیمه دوم سال، بهویژه در استانهای سردسیر، جایگزین کردن گاز برای تامین گرمایش کار سادهای نیست؛ زیرا گرمایش محیط به گاز یا برق نیاز دارد و تامین سوختهای فسیلی دیگری مانند گازوئیل نیز با محدودیتهایی روبهرو است.»
وی افزود: «بخشی از نیروگاهها و ژنراتورهایی که برای تامین برق استفاده میشوند نیز به سوختهای فسیلی وابستهاند و تامین این سوختها محدودیت دارد. بنابراین، اگر برای کمبود احتمالی گاز از پیش برنامهریزی نشود، ممکن است صنایع همزمان با محدودیت گاز در تامین برق یا سوخت جایگزین نیز با مشکل مواجه شوند.»
این مقام صنفی خاطرنشان کرد: «این موضوع در انجمن صنایعهمگن قطعهسازان جدی گرفته شده است و در پی رایزنی با دولت و بخشهای مرتبط با صنعت هستیم تا میزان نیاز و کسری احتمالی مشخص شود و راهکارهای مدیریت آن بررسی شود. پیش از رسیدن به مرحله بحرانی، باید برآورد دقیقی از نیاز صنایع و میزان کمبود در دست باشد؛ زیرا بدون اطلاعات روشن، برنامهریزی برای توزیع انرژی و حفظ روند تولید دشوار خواهد بود.»
محدودیت سوخت جایگزین
شورمیج درباره وضعیت گازوئیل گفت: «در تامین گازوئیل دو مساله اصلی وجود دارد؛ نخست، کاهش عرضه. تا جایی که اطلاع دارم، چند استان بزرگ صنعتی از جمله البرز و زنجان اعلام کردهاند که شرکتهای تولیدی، با توجه به احتمال کاهش گاز، برای دریافت سوخت جایگزین اقدام کنند. با این حال، برخی از همکاران درخواست دادهاند؛ اما هنوز موفق به دریافت سوخت نشدهاند.»
عضو هیاتمدیره انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان کشور افزود: «گزارشی هم درباره شرکتی در شهرک صنعتی نظرآباد دارم که گازوئیل آن از سال گذشته تحویل شده، اما بهدلیل مصرفنشدن پلمب شده است. اکنون مطرح شده که سوخت باید به قیمت روز محاسبه شود. این وضعیت نشان میدهد حتی در مواردی که سوخت در اختیار شرکت قرار دارد، محدودیتها و ملاحظات اجرایی همچنان وجود دارد.»
وی با اشاره به هزینه گازوئیل اظهار داشت: «دولت امسال قیمت سوخت سهمیهای را از ۳۵۰ تومان، معادل ۳۵۰۰ ریال، به حدود ۳۵ هزار تومان، معادل ۳۵۰ هزار ریال افزایش داده است. این افزایش بر قیمت بازار آزاد نیز اثر گذاشته است. بنابراین، گازوئیل را نمیتوان جایگزینی دانست که صنایع با اتکا به آن از کمبود گاز عبور کنند.»
جمله طلایی این است که زمستان سخت میتواند باعث مرگ تولید شود. برای عبور از زمستان پیش رو با کمترین آسیب باید تعامل میان دولت و تولیدکنندگان جدی گرفته شود
این مقام صنفی تصریح کرد: «برق نیز مستقل از گاز و گازوئیل نیست. در سالهای گذشته، بخشی از کمبود گازوئیل نیروگاهها با گاز جبران میشد. اکنون که تامین گاز صنایع با محدودیت روبهرو است، ممکن است تولید برق نیروگاهها هم کاهش پیدا کند. به این ترتیب، کمبود در یک بخش میتواند به بخش دیگر منتقل شود و فشار بر تولید را افزایش دهد.»
ضرورت مدیریت منصفانه
عضو هیاتمدیره انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان کشور با اشاره به پیامدهای کمبود انرژی گفت: «جمله طلایی این است که زمستان سخت میتواند باعث مرگ تولید شود. برای عبور از زمستان پیش رو با کمترین آسیب، باید تعامل میان دولت و تولیدکنندگان جدی گرفته شود.»
شورمیج افزود: «یکی از موضوعات اصلی، به اشتراک گذاشتن اطلاعات میان صنعت، تولید و تولیدکنندگان است. پس از آن باید اولویتبندی منصفانهای برای توزیع انرژی انجام شود. تجربه سالهای گذشته در مدیریت کمبود برق، بهویژه در دو یا سه تابستان اخیر میتواند در مدیریت گاز در زمستان کمککننده باشد.»
این مقام صنفی ادامه داد: «صنایع باید بر اساس نوع فعالیت و اهمیت تولید دستهبندی شوند. همواره بخشهایی مانند تولید مواد غذایی و دارویی در اولویت قرار داشتهاند و در شرایط محدودیت نیز باید این اولویتها بهشکل روشن و منصفانه اعمال شود. در کنار آن، لازم است از سوءاستفادههای احتمالی جلوگیری شود.»
وی تصریح کرد: «در دوره کمبود برق نیز مواردی از سوءاستفاده رخ میداد؛ اما با اقدامهای اجرایی و نظارتی، بخشی از آن کنترل شد. به نظر من، تجربه مدیریت برق میتواند در حوزه گاز هم مورد استفاده قرار گیرد. بهتر است کارگروههایی برای بررسی شرایط و جلوگیری از تخلف تشکیل شود تا تصمیمها با آگاهی از وضعیت واقعی تولیدکنندگان گرفته شود.»
برنامهریزی برای ادامه تولید
شورمیج درباره مواجهه شرکتها با شرایط پیش رو اظهار داشت: «همکاران ما در سالهای اخیر تقریبا با انواع مشکلات روبهرو شدهاند و با استفاده از تجربههای گذشته و تعامل با یکدیگر توانستهاند از شرایط عبور کنند. بخشی از نگرانی و گلایه همکاران قابل درک است؛ اما در شرایط کنونی، جستوجوی مقصر اصلی کمکی به حل مساله نمیکند. باید ارتباط موثر برقرار کنیم و با همکاری و اولویتبندی، راه عبور از محدودیتها را پیدا کنیم.»
عضو هیاتمدیره انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان کشور گفت: «در تجربه کمبود برق، ابتدا مقاومتها و خطاهای اجرایی وجود داشت؛ اما بهمرور همکاری بیشتر شد و برنامههای شرکتهای برق نظم بهتری پیدا کرد. قطعهسازان هم با گفتوگو با کارگران و برنامهریزی منظمتر توانستند شرایط را مدیریت کنند. در موضوع گاز نیز میتوان از همین تجربه استفاده کرد.»
وی با تاکید بر لزوم آمادهسازی واحدهای تولیدی افزود: «شرکتها باید خودشان نیز برای مدیریت مصرف و حفظ تولید برنامهریزی کنند. برای نمونه، میتوان در حوزه گرمایش بهینهسازیهایی انجام داد؛ البته این کار هزینه دارد. خرید تجهیزات گرمایشی بهینه در مقایسه با تجهیزاتی که بهصورت دستی ساخته میشوند، سرمایهگذاری قابلتوجهی میخواهد.»
این مقام صنفی اظهار داشت: «یک نمونه مشخص این است که خرید 5 دستگاه جتهیتر میتواند نزدیک به یک میلیارد تومان هزینه داشته باشد. بسیاری از شرکتها نه توان پرداخت چنین هزینهای را دارند و نه نقدینگی کافی؛ آن هم در شرایطی که با مشکلات دیگری نیز روبهرو هستند. بههمین دلیل، برخی به ساخت یا استفاده از تجهیزات دستی روی میآورند که بهرهوری لازم را ندارد.»
وی اضافه کرد: «با وجود محدودیت زمانی، لازم است شرکتها هرچه زودتر امکان کاهش مصرف را بررسی کنند. سرمایهگذاری در بهینهسازی مصرف، تا جایی که توان مالی واحدها اجازه میدهد، میتواند به مدیریت انرژی و حفظ تولید کمک کند؛ بهتر است خود صنایع نیز پیش از اعمال محدودیت، برای کنترل مصرف و ادامه فعالیت برنامه داشته باشند.»
