دادههای منتشرشده از سوی شرکتها نشان میدهد مزیت دیرپای خودروسازان ژاپنی در کیفیت، دوام و بهرهوری سوخت همچنان پابرجاست، اما این مزیت به تنهایی برای حفظ سهم بازار کافی نیست؛ بهویژه در چین که سرعت تغییر فناوری و رقابت قیمتی، معادلات صنعت را دگرگون کرده است.
در بررسی آمارها باید میان سال میلادی و سال مالی شرکتهای ژاپنی تفاوت قائل شد. برخی شرکتها آمار نیمه نخست سال مالی خود، یعنی آوریل تا سپتامبر را منتشر میکنند و برخی دیگر امکان استخراج عملکرد ژانویه تا سپتامبر را نیز فراهم کردهاند. از این رو ارقام زیر بر اساس دوره ۹ ماهه تقویمی، هر کجا داده رسمی در دسترس بوده و در سایر موارد با توضیح دوره آماری ارائه شده است. بررسی منابع تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ نیز نشان میدهد در ۲۴ ساعت گذشته آمار رسمی تازهتری برای فروش تا پایان سپتامبر منتشر نشده و آخرین گزارشهای قابل اتکا عمدتا در پایان اکتبر منتشر شدهاند.
تویوتا؛ صدرنشینی همراه با عقبنشینی در چین
تویوتا در ۹ ماه نخست سال همچنان بزرگترین بازیگر ژاپنی بازار خودرو باقی ماند. بر اساس دادههای تجمیعی منتشرشده تا ۱۸ نوامبر، فروش جهانی تویوتا و لکسوس در فاصله ژانویه تا سپتامبر حدود ۷.۵۲ میلیون دستگاه بوده که در مقایسه با دوره مشابه سال قبل ۳.۴ درصد کاهش را نشان میدهد. این رقم در منبع یادشده بدون احتساب دایهاتسو و هینو محاسبه شده است. افت فروش در چین یکی از مهمترین عوامل فشار بر عملکرد این خودروساز بوده؛ جایی که رقابت محصولات برقی و هیبریدی بومی، همراه با سرعت بالای به روزرسانی فناوری و قیمتگذاری تهاجمی، موقعیت برندهای سنتی را دشوار کرده است.
با این حال، تویوتا هنوز از ظرفیت بالای بازارهای آمریکا، ژاپن و اروپا برخوردار است. استقبال از خودروهای هیبریدی، بهویژه در آمریکای شمالی، بخشی از افت بازار چین را جبران میکند. راهبرد تویوتا در کوتاه مدت بر توسعه همزمان خودروهای هیبریدی، پلاگین-هیبریدی و برقی استوار مانده؛ رویکردی که انعطاف بیشتری نسبت به شرطبندی کامل روی یک فناوری ایجاد میکند.
سوزوکی؛ برنده بزرگ بازار هند
در میان خودروسازان ژاپنی، سوزوکی یکی از روشنترین عملکردها را ثبت کرده است. این شرکت در فاصله ژانویه تا سپتامبر ۲۰۲۶ در مجموع ۲ میلیون و ۷۲۶ هزار و ۳۴۰ دستگاه خودرو در جهان فروخته که ۱۳.۷ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل است. سهم بازار هند در این رشد تعیینکننده بوده است؛ فروش سوزوکی در این کشور به یک میلیون و ۶۱۲ هزار دستگاه رسیده و رشد ۲۳.۴ درصدی را تجربه کرده است. در مقابل، فروش داخلی سوزوکی در ژاپن با افت خفیف 9 درصدی به حدود ۵۵۱ هزار دستگاه رسیده است.
این عملکرد نشان میدهد تمرکز بلندمدت سوزوکی بر خودروهای کوچک، اقتصادی و متناسب با توان خرید طبقه متوسط هند، به مزیت رقابتی مهمی تبدیل شده است. برخلاف بازارهای بالغ که رشد فروش در آنها محدود و رقابت شدید است، هند همچنان از ظرفیت افزایش مالکیت خودرو و توسعه تقاضا برخوردار است. برای سوزوکی، این بازار نه فقط محل فروش، بلکه پایگاه تولید و صادرات نیز محسوب میشود.
نیسان؛ شکاف میان آمریکا و چین
نیسان در ۹ ماهه نخست سال جاری میلادی با یکی از دشوارترین کارنامهها در میان خودروسازان بزرگ ژاپنی روبهرو شده است. فروش جهانی این شرکت از ژانویه تا ماه سپتامبر به ۲ میلیون و ۱۸۲ هزار و ۳۶۲ دستگاه رسید که ۹.۳ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل است. فروش خارج از ژاپن ۱۱.۱ درصد کاهش یافته و به حدود یکمیلیون و ۸۵۶ هزار دستگاه رسیده است. مهمترین نقطهضعف نیسان، بازار چین است؛ فروش این شرکت در این کشور با افت ۳۱.۶ درصدی به حدود ۳۱۳ هزار دستگاه کاهش یافته است.
در مقابل، بازار آمریکا همچنان نقطه اتکای نیسان است. فروش این شرکت در آمریکا در همین دوره 6 درصد افزایش داشته و به بیش از ۷۱۶ هزار دستگاه رسیده است. فروش در ژاپن نیز با رشد ۲.۳ درصدی همراه بوده، اما افزایش تقاضا در این دو بازار نتوانسته افت چین، اروپا و برخی بازارهای دیگر را جبران کند. رشد فروش وانتها و شاسیبلندهایی مانند فرانتیر، پثفایندر و روگ در آمریکا، اهمیت تمرکز بر محصولاتی متناسب با سلیقه منطقهای را نشان میدهد.
مزدا و سوبارو؛ فشار بر دو خودروساز کوچکتر
مزدا نیز در ۹ ماهه نخست ۲۰۲۶ با افت فروش جهانی مواجه شده است. این شرکت درمجموع ۹۱۹ هزار و ۱۹۸ دستگاه خودرو فروخته که ۲.۸ درصد کمتر از دوره مشابه سال قبل است. فروش در آمریکا ۲.۹ درصد و در چین نیز ۲.۹ درصد کاهش داشته، اما اروپا با رشد ۱۴.۲ درصدی یکی از معدود بازارهای مثبت مزدا بوده است. فروش ۱۳۵ هزار دستگاهی در اروپا نشان میدهد محصولات این برند در برخی بازارهای قاره سبز همچنان ظرفیت جذب مشتری دارند. در این میان، خانواده CX-5 نقش مهمی در ترکیب فروش مزدا ایفا کرده است.
آمار سوبارو نیز از کاهش ۹.۱ درصدی فروش داخلی در ژانویه تا سپتامبر حکایت دارد؛ فروش این شرکت در ژاپن به ۷۸ هزار و ۸۳۰ دستگاه رسیده است. صادرات سوبارو در همین دوره ۸.۳ درصد کاهش داشته و به حدود ۳۱۱ هزار دستگاه رسیده است. هرچند تولید خارج از ژاپن افزایش یافته، افت تولید داخلی و کاهش صادرات نشان میدهد این خودروساز نیز با فشار در زنجیره تولید و بازارهای اصلی روبهرو است.
چین؛ چالش مشترک خودروسازان ژاپنی
وجه مشترک بخش مهمی از این آمارها، دشوارتر شدن رقابت در چین است. خودروسازان ژاپنی سالها از جایگاه تثبیت شده، شبکه فروش گسترده و اعتبار فنی در این بازار بهره بردند، اما اکنون با رقبایی مواجه هستند که خودروهای برقی را با سرعت بیشتر، قیمت رقابتی و امکانات دیجیتال متنوع عرضه میکنند. افت فروش تویوتا، نیسان و هوندا در چین، نشانهای از تغییر ساختاری بازار است و نمیتوان آن را صرفا به نوسان کوتاهمدت تقاضا نسبت داد.
در مجموع، گزارش جیهجی پرس از عملکرد 8 خودروساز بزرگ ژاپنی در نیمه نخست سال مالی، یعنی آوریل تا سپتامبر، از فروش تجمیعی ۱۱.۸۳ میلیوندستگاهی و کاهش ۱.۳ درصدی نسبت به سال قبل حکایت دارد. فروش خارجی این مجموعه نیز ۲.۶ درصد افت کرده است. این تصویر در کنار رشد سوزوکی و افت فروش چند برند بزرگ، نشان میدهد صنعتخودرو ژاپن وارد دورهای شده که موفقیت آن بیش از گذشته به چابکی در توسعه محصول، حضور در بازارهای نوظهور و پاسخ سریع به رقابت برقی وابسته است. حفظ کیفیت و اعتبار تاریخی همچنان ضروری است، اما برای جلوگیری از کاهش سهم بازار کافی نخواهد بود.
