در جهانِ خودروهای احتراقی، مایعات حکم خون در رگ‌های ماشین را داشتند؛ از روغن موتور که قلب پیشرانه را زنده نگه می‌داشت تا سیالات هیدرولیکی که اراده راننده را از پدال‌ها به چرخ‌ها منتقل می‌کردند. با ظهور موج برقی‌سازی، اولین شوک بزرگ به صنعت روانکار وارد شد: حذف روغن موتور. اما در آن روزها، بسیاری از فعالان این بازار با خوش‌بینی معتقد بودند که تا «حرکت» و «توقف» وجود دارد، نیاز به مایعات انتقال قدرت و روغن‌های ترمز پابرجاست.

آن‌ها تصور می‌کردند ماشین بدون «مایع» هرگز از جا تکان نخواهد خورد. اما اکنون، در آزمایشگاه‌های استراتژیک خودروسازان پیشرو، پارادایم جدیدی در حال شکل‌گیری است که حتی این آخرین پناهگاه‌های صنعت روانکار را نیز تهدید می‌کند.

ایده «خودروی خشک» (Dry Vehicle) دیگر یک رویای آزمایشگاهی نیست، بلکه یک ضرورت مهندسی برای کاهش وزن و حذف کامل فرآیندهای نگهداری است. ترندی که اخیرا در پلتفرم‌های نوین شرق آسیا مشاهده شده، نشان می‌دهد که مهندسان عزم خود را جزم کرده‌اند تا آخرین قطرات سیالات هیدرولیک را هم از کالبد خودرو بیرون بکشند و سیم‌های الکتریکی را جایگزین لوله‌های انتقال فشار کنند. آن‌چه در ادامه می‌خوانید، کالبدشکافیِ تکنولوژی جدیدی است که ثابت می‌کند خودروهای آینده، بیش از آن‌که شبیه به ماشین‌آلات مکانیکی باشند، به گجت‌های الکترونیکی شباهت خواهند داشت؛ موجوداتی که در رگ‌هایشان به جای روغن، تنها الکتریسیته جریان دارد. براساس اعلام چری، خودروی Exeed EX7 اولین ماشین تولید انبوه جهان با ترمز مکانیکی الکترونیکی (EMB) خواهد بود. این خودرو در سه‌ماهه‌ اول سال ۲۰۲۶ به بازار عرضه می‌شود.

توسعه‌ فناوری EMB حدود سه سال زمان برده است و مهندسان چری توانسته‌اند چالش‌هایی نظیر زمان پاسخ میلی‌ثانیه‌ای، کنترل دقیق و اطمینان بالا را حل کنند. فناوری جدید با حذف لوله‌های هیدرولیکی سنتی، فرمان ترمز گرفتن را از طریق سیگنال‌های الکتریکی منتقل می‌کند و فاصله‌ توقف خودرو را کاهش می‌دهد.

در واقع، خودروی Exeed EX7 به روغن ترمز نیاز ندارد و فرآیند ترمز گرفتن آن الکترونیکی شده است. ترکیب فناوری EMB با شاسی ارتقا یافته Flying Fish 3.0، باعث ایجاد «اعصاب هوشمند» در Exeed EX7 می‌شود که ثبات و ایمنی خودرو را در شرایط مختلف رانندگی افزایش می‌دهد. مدل بُردافزای چری Exeed EX7 با باتری ۳۹٫۸۱۶ و ۳۹٫۹۱۶۸ کیلووات‌ساعتی عرضه می‌شود و دامنه‌ حرکتی ۱۸۲ تا ۲۰۳ کیلومتری ارائه می‌دهد.

مدل تمام‌برقی باتری ۹۷٫۶۸۲ کیلووات‌ساعتی با دامنه‌ حرکتی ۶۸۲ تا ۷۲۶ کیلومتری دارد. رونمایی از سیستم ترمز تمام‌الکترونیکی در خودروی اکسید EX7، فراتر از یک پیشرفت فنی در حوزه ایمنی، حامل پیامی بنیادین برای صنعت روانکارها و سیالات خودرویی است. اگر تا دیروز حذف «روغن موتور» در خودروهای برقی (EV) به عنوان بزرگ‌ترین تهدید برای بازار روانکارها تلقی می‌شد، امروز تکنولوژی‌های جدیدی نظیر ترمزهای الکترومکانیکی (EMB)، در حال حذف آخرین سنگرهای حضور مایعات در پلتفرم‌های نوین حرکتی هستند.

ما در حال ورود به عصر «خودروی خشک» هستیم؛ عصری که در آن مفهوم نگهداری (Maintenance) به معنای سنتی کلمه، عملا از لغت‌نامه صنعت خودرو حذف خواهد شد. در سیستم‌های ترمز سنتی، حتی در پیشرفته‌ترین خودروهای برقی فعلی، همچنان از فشار هیدرولیک برای انتقال نیرو به لنت‌ها استفاده می‌شود. اما در محصول جدید برند «اکسید»، پیوند مکانیکی و هیدرولیکی به طور کامل قطع شده است. حذف مخزن، پمپ و خطوط لوله‌کشی ترمز به معنای حذف کامل مایع ترمز است.

این یعنی نه تنها یک قلم دیگر از لیست خریدهای دوره‌ای مصرف‌کننده حذف می‌شود، بلکه چالش‌های زیست‌محیطی ناشی از نشت یا بازیافت این سیالات سمی نیز به تاریخ می‌پیوندد. خودروی برقی در حال تبدیل شدن به یک «بسته الکترونیکی صلب» است که در آن جریان الکترون‌ها، جایگزین فشار مایعات شده است. روند حذف مایعات تنها به سیستم ترمز محدود نمی‌ماند.

در حالی که در نسل‌های اولیه خودروهای برقی، سیستم‌های پیچیده مدیریت حرارتی (Thermal Management) متکی بر سیالات خنک‌کننده (Coolants) برای دمای باتری‌ها بودند، نسل‌های جدید با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های پیشرفته‌تر و پمپ‌های حرارتی بهینه، به سمت به حداقل رساندن این حجم از مایعات حرکت می‌کنند. رویای «خودروی بدون مایع»، با ظهور باتری‌های حالت جامد (Solid-State) که حساسیت دمایی بسیار کمتری دارند، به واقعیت نزدیک‌تر خواهد شد.

در آن روز، حتی رادیاتورها و سیالات خنک‌کننده نیز به سرنوشت باک بنزین دچار خواهند شد. این تغییر پارادایم، زنگ خطری جدی برای غول‌های تولیدکننده روانکار در جهان و ایران است. وقتی خودرو نیاز به روغن موتور، روغن گیربکس (در مدل‌های تک‌سرعته مستقیم) و حالا مایع ترمز نداشته باشد، سبد محصولات سنتی عملا بی‌مصرف خواهد شد.

آینده‌ این صنعت دیگر در گرو تولید انبوه مایعات هیدرولیک یا روغن‌های پایه معدنی نیست، بلکه در بخش بسیار محدودی از «گریس‌های فوق‌تخصصی» برای بلبرینگ‌ها و سیالات دی‌الکتریک برای خنک‌کاری مستقیم موتورهای الکتریکی خلاصه خواهد شد. تکنولوژی به‌کاررفته در اکسید EX7 نشان داد که خودروهای آینده بیش از آن‌که شبیه به ماشین‌آلات مکانیکی باشند، به «تلفن‌های همراه چرخ‌دار» شباهت خواهند داشت.

در یک گجت، هیچ فضایی برای «مایعات» وجود ندارد. حذف سیالات نه تنها وزن خودرو را کاهش داده و فضا را برای سرنشین باز می‌کند، بلکه استهلاک را به صفر نزدیک می‌کند. برای صنعت روانکار، این یک پیام روشن است: بازارِ «تعویض روغن و سیالات» به‌زودی به خاطره‌ای در موزه‌های صنعتی تبدیل خواهد شد و تنها کسانی باقی می‌مانند که بتوانند خود را با شیمیِ پیچیده‌ قطعات جامد و سیستم‌های الکترومکانیکی خشک تطبیق دهند.