صنعتخودرو جهان در سال ۲۰۲۶ بیش از هر زمان دیگری به صنعت نیمههادیها وابسته شده است. اگر تا دو دهه پیش موتور، گیربکس و شاسی مهمترین اجزای تعیینکننده ارزش یک خودرو بودند، اکنون تراشهها و ریزتراشهها به عنصر اصلی رقابت میان خودروسازان تبدیل شدهاند. خودروهای امروزی به رایانههای متحرکی تبدیل شدهاند که صدها واحد پردازشی، میلیونها خط کدنویسی و شبکهای پیچیده از سنسورها و سامانههای ارتباطی را در خود جای دادهاند.
بحران کمبود تراشه که از سال ۲۰۲۰ آغاز شد و تا سال ۲۰۲۳ ادامه یافت، نشان داد توقف تولید چند قطعه الکترونیکی کوچک میتواند خطوط تولید بزرگترین خودروسازان جهان را متوقف کند. با وجود اینکه بحران فراگیر آن سالها تا حد زیادی کنترل شده است، اما در سال ۲۰۲۶ صنعتخودرو با شکل تازهای از چالش مواجه شده؛ چالشی که این بار نه ناشی از کمبود عمومی تراشه بلکه ناشی از رقابت شدید میان صنعتخودرو و صنعت هوش مصنوعی برای دسترسی به ظرفیت تولید نیمههادیهاست.
بررسیهای موسسات بینالمللی نشان میدهد بازار نیمههادیهای خودرویی در حال ورود به دورهای جدید از رشد است. ارزش بازار تراشههای خودرو تا سال ۲۰۳۱ به حدود ۱۳۹ میلیارددلار خواهد رسید و این رشد بسیار سریعتر از رشد تولید خودرو در جهان خواهد بود. علت این مساله افزایش چشمگیر میزان تراشه مورد استفاده در هر خودرو است. خودروهای برقی، سامانههای کمکراننده پیشرفته، خودروهای متصل و معماریهای نرمافزارمحور موجب شدهاند ارزش تراشههای مورد استفاده در هر خودرو سالبهسال افزایش پیدا کند.
خودروهای برقی؛ موتور محرک تقاضا برای نیمههادیها
یکی از مهمترین عوامل رشد بازار تراشههای خودرویی در سال ۲۰۲۶، گسترش خودروهای برقی است. خودروهای برقی نسبت به خودروهای دارای موتور احتراقداخلی به 2 تا 5/2 برابر نیمههادی بیشتری نیاز دارند. این افزایش تقاضا عمدتا ناشی از استفاده گسترده از تراشههای قدرت در این خودروهاست.
در قلب سیستم محرکه خودروهای برقی، قطعاتی قرار دارند که وظیفه مدیریت جریان برق، شارژ باتری و کنترل انرژی را برعهده دارند. در این بخش استفاده از تراشههای مبتنی بر سیلیکون کاربید (SiC) و گالیوم نیترید (GaN) به سرعت در حال گسترش است. این فناوریها امکان کاهش اتلاف انرژی، افزایش راندمان و کوتاه شدن زمان شارژ را فراهم میکنند.
در سال ۲۰۲۶ تقریبا تمامی خودروسازان بزرگ جهان سرمایهگذاری گستردهای روی استفاده از نیمههادیهای قدرت نسل جدید انجام دادهاند. همین موضوع موجب شده تقاضا برای این محصولات با سرعتی بیشتر از ظرفیت تولید آنها رشد کند. تحلیلگران معتقدند بازار تراشههای قدرت یکی از سودآورترین بخشهای صنعت نیمههادی در نیمه دوم دهه جاری خواهد بود.
خودروهای نرمافزارمحور؛ آغاز عصر جدید مصرف تراشه
مفهوم «خودرو نرمافزارمحور» یا SDV اکنون بهیکی از مهمترین روندهای صنعتخودرو تبدیل شده است. در این معماری جدید، بسیاری از واحدهای کنترلی سنتی حذف شده و پردازش اطلاعات در رایانههای مرکزی قدرتمند انجام میشود.
این تحول نیاز به پردازندههای پیشرفته، حافظههای پرسرعت و تراشههای ارتباطی را به شدت افزایش داده است. در خودروهای جدید، نمایشگرهای دیجیتال، سامانههای ناوبری هوشمند، بهروزرسانی از راه دور و قابلیتهای مبتنی بر هوش مصنوعی حجم عظیمی از داده را تولید و پردازش میکنند.
براساس پیشبینیهای بینالمللی، تقاضای حافظههای مورد استفاده در خودروها تا پایان دهه جاری با نرخ نزدیک به ۲۰ درصد در سال رشد خواهد کرد. این موضوع نشان میدهد حافظههای الکترونیکی به یکی از مهمترین اجزای خودروهای آینده تبدیل خواهند شد.
هوش مصنوعی؛ رقیب جدید صنعتخودرو
شاید مهمترین تحول بازار نیمههادی در سال ۲۰۲۶ ظهور هوش مصنوعی بهعنوان بزرگترین مصرفکننده تراشه در جهان باشد. شرکتهای فناوری برای توسعه مراکز داده و زیرساختهای هوش مصنوعی میلیاردها دلار سرمایهگذاری کردهاند و بخش بزرگی از ظرفیت تولید تراشههای پیشرفته را به خود اختصاص دادهاند.
موسسه گارتنر پیشبینی کرده درآمد صنعت نیمههادی جهان در سال ۲۰۲۶ از مرز ۱.۳ تریلیون دلار عبور کند. بخش عمده این رشد ناشی از افزایش تقاضا برای تراشههای مرتبط با هوش مصنوعی است. همچنین حدود ۳۰ درصد درآمد کل صنعت نیمههادی در سال ۲۰۲۶ مستقیما به کاربردهای هوش مصنوعی اختصاص خواهد داشت.
این وضعیت برای خودروسازان یک چالش جدی ایجاد کرده است. بسیاری از تولیدکنندگان تراشه ترجیح میدهند ظرفیت خود را به بازارهای پرسودتر هوش مصنوعی اختصاص دهند. در نتیجه خودروسازان برای تامین برخی از تراشههای مورد نیاز خود با محدودیت بیشتری مواجه شدهاند.
بررسی روندهای جهانی نشان میدهد رقابت آینده صنعت خودرو نه فقط در حوزه موتور، باتری یا طراحی بلکه در دسترسی به تراشهها و توانایی مدیریت زنجیرهتامین نیمههادیها رقم خواهد خورد
بحران جدید؛ کمبود حافظههای DRAM و NAND
اگر بحران سالهای گذشته بیشتر مربوط به میکروکنترلرها بود، در سال ۲۰۲۶ نگرانی اصلی صنعت خودرو کمبود حافظههای DRAM و NAND است.
تولیدکنندگان بزرگ حافظه از جمله شرکتهای SK Hynix، Micron و Samsung بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید خود را به حافظههای پیشرفته مورد استفاده در مراکز داده هوش مصنوعی اختصاص دادهاند. همین مساله باعث شده عرضه حافظههای خودرویی محدود شود.
گزارشهای بازار نشان میدهد قیمت برخی حافظههای مورد استفاده در خودروها طی یک سال گذشته تا ۷۰ درصد افزایش یافته است. همچنین بسیاری از خودروسازان برای تامین قطعات حافظه مورد نیاز خود مجبور به امضای قراردادهای بلندمدت شدهاند. برخی تحلیلگران حتی از احتمال تداوم کمبود حافظه تا سال ۲۰۲۸ سخن میگویند.
قطعهسازان در خط مقدم بحران
فشار ناشی از تحولات بازار تراشه تنها متوجه خودروسازان نیست. قطعهسازان جهانی نیز بیش از گذشته تحتتاثیر نوسانات بازار نیمههادی قرار گرفتهاند.
تولیدکنندگان سیستمهای ترمز، فرمان برقی، سامانههای ایمنی، واحدهای کنترل موتور و تجهیزات ارتباطی اکنون برای تامین تراشههای مورد نیاز خود با چالشهای جدیدی روبهرو هستند. بسیاری از قطعهسازان بزرگ جهان به سمت ایجاد ذخایر استراتژیک قطعات الکترونیکی حرکت کردهاند تا از تکرار بحرانهای گذشته جلوگیری کنند.
همچنین برخی از قطعهسازان بینالمللی در حال طراحی مجدد محصولات خود هستند تا بتوانند از نسلهای جدید حافظه و پردازنده استفاده کنند. این روند اگرچه هزینههای تحقیق و توسعه را افزایش داده، اما وابستگی به فناوریهای قدیمی را کاهش میدهد.
چین؛ بازیگر تعیینکننده بازار
چین در حال تبدیل شدن به مهمترین بازار مصرف نیمههادیهای خودرویی جهان است. پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ حدود ۴۳ درصد تراشههای خودرویی تولیدشده در سطح جهان، در این کشور به مصرف برسد.
رشد سریع تولید خودروهای برقی، توسعه سامانههای کمکراننده و گسترش خودروهای هوشمند موجب شده چین نقش تعیینکنندهای در روندهای بازار نیمههادی پیدا کند. بسیاری از تولیدکنندگان تراشه نیز سرمایهگذاریهای جدید خود را با توجه به نیازهای بازار چین برنامهریزی میکنند.
درس بزرگ بحران تراشه برای خودروسازان این بود که نیمههادیها دیگر یک کالای عادی در زنجیرهتامین نیستند. به همین دلیل شرکتهای بزرگ خودروسازی راهبردهای تازهای را در پیش گرفتهاند
راهبرد جدید خودروسازان
درس بزرگ بحران تراشه برای خودروسازان این بود که نیمههادیها دیگر یک کالای عادی در زنجیرهتامین نیستند. به همین دلیل شرکتهای بزرگ خودروسازی راهبردهای تازهای را در پیش گرفتهاند.
انعقاد قراردادهای مستقیم با تولیدکنندگان تراشه، سرمایهگذاری در طراحی اختصاصی پردازندهها، توسعه همکاریهای بلندمدت با شرکتهای نیمههادی و حتی ورود مستقیم به طراحی تراشه از جمله اقداماتی است که طی دو سال اخیر سرعت گرفته است.
خودروسازانی مانند تسلا، نیو، ریویان و شیائومی بهدلیل معماریهای پیشرفته و نرمافزارمحور خود از بزرگترین مصرفکنندگان نیمههادی در صنعتخودرو محسوب میشوند و تلاش دارند وابستگی خود به تامینکنندگان سنتی را کاهش دهند.
آینده صنعت خودرو در دستان تراشهها
بررسی روندهای جهانی نشان میدهد رقابت آینده صنعتخودرو نه فقط در حوزه موتور، باتری یا طراحی، بلکه در دسترسی به تراشهها و توانایی مدیریت زنجیرهتامین نیمههادیها رقم خواهد خورد.
در سال ۲۰۲۶ تراشهها به یکی از مهمترین داراییهای استراتژیک خودروسازان تبدیل شدهاند. رشد خودروهای برقی، توسعه سامانههای خودران، گسترش هوش مصنوعی و حرکت به سمت خودروهای نرمافزارمحور موجب شده تقاضا برای نیمههادیها با سرعتی بیسابقه افزایش یابد.
در چنین شرایطی، کشورها و شرکتهایی که بتوانند زنجیرهتولید نیمههادی را توسعه دهند، ظرفیتهای تولیدی خود را افزایش دهند و دسترسی مطمئنتری به فناوریهای پیشرفته داشته باشند، در رقابت آینده صنعتخودرو از مزیت قابل توجهی برخوردار خواهند شد. به بیان دیگر، آینده خودروسازی جهان بیش از هر زمان دیگری در دستان تراشههایی قرار گرفته است که اگرچه دیده نمیشوند، اما قلب تپنده خودروهای نسل آینده هستند.
