بازار جهانی لوازمیدکی خودرو در سال میلادی جاری یکی از پیچیدهترین دورههای خود را پشت سر میگذارد. صنعتی که در سالهای گذشته تحتتاثیر همهگیری کرونا، بحران کمبود تراشه، اختلال در زنجیرههای تامین و نوسانات اقتصادی قرار گرفته بود، اکنون با مجموعهای از چالشهای جدید روبهرو شده است. افزایش هزینه تولید، رشد قیمت مواداولیه، تنشهای ژئوپلیتیکی، تغییر مسیر تجارت جهانی و حرکت صنعتخودرو به سمت فناوریهای نوین، همگی شرایطی را ایجاد کردهاند که بازار خدمات پس از فروش و قطعاتیدکی را بیش از هر زمان دیگری تحتتاثیر قرار داده است. کارشناسان معتقدند اگرچه در بسیاری از کشورهای جهان بحرانهای شدید سالهای گذشته تا حدی کنترل شدهاند، اما آثار آنها همچنان در بازار قطعات خودرو مشاهده میشود. بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ قطعات همچنان با افزایش هزینههای عملیاتی دستوپنجه نرم میکنند و این افزایش هزینه درنهایت به مصرفکنندگان و مالکان خودرو منتقل میشود. درنتیجه، نگهداری خودرو در بسیاری از بازارهای جهانی گرانتر از گذشته شده و هزینه تعمیرات نیز روندی افزایشی پیدا کرده است. از سوی دیگر، افزایش متوسط عمر خودروها در بسیاری از کشورها باعث شده تقاضا برای قطعات یدکی همچنان در سطح بالایی باقی بماند. افزایش قیمت خودروهای نو موجب شده بسیاری از مصرفکنندگان خرید خودرو جدید را بهتعویق بیندازند و در مقابل، به تعمیر و نگهداری خودروهای موجود روی آورند. همین مساله موجب شده بازار خدمات پس از فروش خودرو همچنان یکی از سودآورترین بخشهای صنعتخودرو در جهان باشد. با این حال، رونق تقاضا به معنای نبود مشکل نیست. فعالان این صنعت معتقدند بازار قطعاتیدکی در سال میلادی جاری با چالشهایی روبهرو است که در برخی موارد میتواند روند تامین قطعات را دشوارتر کرده و هزینههای نگهداری خودرو را افزایش دهد.
رشد قیمت قطعات؛ افزایش هزینه از کارخانه تا مصرفکننده
یکی از مهمترین چالشهای بازار لوازمیدکی خودرو در سال میلادی جاری، افزایش قیمت قطعات است. اگرچه میزان رشد قیمت در کشورهای مختلف متفاوت بوده، اما گزارشهای بینالمللی نشان میدهد بسیاری از گروههای کالایی با افزایش دو رقمی قیمت روبهرو شدهاند. قطعات مصرفی مانند لنتترمز، دیسک ترمز، فیلترها، قطعات سیستم تعلیق، تایر و برخی قطعات موتور در بسیاری از بازارهای جهانی بین ۱۰ تا ۳۰ درصد افزایش قیمت را تجربه کردهاند. قطعات الکترونیکی و مجموعههای پیشرفته نیز در برخی موارد افزایش بیشتری را ثبت کردهاند. دلیل اصلی این افزایش قیمت را باید در رشد هزینه مواداولیه جستوجو کرد. فولاد، آلومینیوم، مس، پلاستیکهای مهندسی، لاستیک صنعتی و مواد شیمیایی مورد استفاده در تولید قطعات خودرو طی سالهای اخیر با افزایش قیمت مواجه شدهاند. علاوهبر این، هزینه انرژی نیز در بسیاری از کشورها رشد کرده و همین مساله قیمت تمامشده تولید را افزایش داده است. افزایش دستمزد نیروی کار در کشورهای تولیدکننده قطعات نیز عامل دیگری است که فشار هزینهای را بر تولیدکنندگان وارد کرده و بهرشد قیمت نهایی محصولات منجر شده است.
زنجیرهتامین همچنان شکننده است
اگرچه بسیاری از خودروسازان و قطعهسازان جهانی توانستهاند بخشی از مشکلات زنجیرهتامین را مدیریت کنند، اما این زنجیره هنوز به ثبات کامل نرسیده است. در سال میلادی جاری بسیاری از شرکتها همچنان از تاخیر در تامین برخی مواداولیه و قطعات نیمهساخته خبر میدهند. تغییر مسیرهای حملونقل دریایی، افزایش هزینه لجستیک، محدودیتهای تجاری و برخی تنشهای منطقهای باعث شده تامین برخی کالاها با دشواری بیشتری انجام شود. در گذشته بسیاری از شرکتهای خودروسازی برای کاهش هزینهها به تعداد محدودی تامینکننده وابسته بودند؛ اما بحرانهای چند سال اخیر نشان داد این رویکرد میتواند ریسکهای بزرگی ایجاد کند. بههمین دلیل بسیاری از شرکتها اکنون بهدنبال متنوعسازی منابع تامین و ایجاد شبکههای گستردهتر هستند. این تغییرات اگرچه در بلندمدت به افزایش پایداری زنجیرهتامین کمک میکند، اما در کوتاهمدت هزینههای جدیدی را به تولیدکنندگان تحمیل کرده است.
قطعات الکترونیکی؛ چالش بزرگ خودروهای مدرن
امروزه خودروها بیش از هر زمان دیگری به فناوری وابسته هستند. سامانههای کمکراننده، نمایشگرهای دیجیتال، واحدهای کنترل الکترونیکی، حسگرها، دوربینها و تجهیزات ارتباطی به بخش جداییناپذیر خودروهای جدید تبدیل شدهاند. همین موضوع باعث شده بازار قطعات الکترونیکی اهمیت بیشتری پیدا کند. هرچند بحران جهانی تراشه نسبت بهسالهای گذشته کاهش یافته، اما تامین برخی قطعات الکترونیکی تخصصی همچنان با محدودیتهایی همراه است. در بسیاری از بازارها هزینه تعمیر خودروهای مجهز بهفناوریهای پیشرفته افزایش یافته است. بهعنوان مثال، تعویض یک حسگر یا ماژول الکترونیکی در خودروهای مدرن میتواند چندین برابر گرانتر از تعمیرات مشابه در خودروهای قدیمی باشد.
این روند موجب شده هزینه مالکیت خودروهای جدید بهتدریج افزایش یابد و بازار خدمات تخصصی الکترونیک خودرو رشد قابل توجهی را تجربه کند.
قطعات مصرفی مانند لنتترمز، دیسک ترمز، فیلترها، قطعات سیستم تعلیق، تایر و برخی قطعات موتور در بسیاری از بازارهای جهانی بین ۱۰ تا ۳۰ درصد افزایش قیمت را تجربه کردهاند
افزایش عمر خودروها؛ فرصت یا تهدید؟
یکی از ویژگیهای مهم بازار جهانی خودرو در سال میلادی جاری، افزایش عمر متوسط خودروهاست. در بسیاری از کشورها مالکان ترجیح میدهند خودروهای خود را برای مدت طولانیتری نگهداری کنند. افزایش قیمت خودروهای نو، نرخ بالای بهره در برخی بازارها و نگرانیهای اقتصادی موجب شده بسیاری از خانوارها خرید خودرو جدید را بهتعویق بیندازند. در نتیجه خودروهای موجود مدت بیشتری در جادهها باقی میمانند. این موضوع از یک سو فرصت بزرگی برای بازار قطعاتیدکی محسوب میشود؛ زیرا تقاضا برای تعمیرات و تعویض قطعات افزایش مییابد. اما از سوی دیگر فشار بیشتری بر شبکه تامین وارد میکند و نیاز به تولید قطعات برای خودروهای قدیمیتر را افزایش میدهد. برخی تولیدکنندگان اکنون ناچار هستند بهطور همزمان قطعات خودروهای نسل جدید و مدلهای قدیمیتر را تولید کنند که این مساله مدیریت موجودی و برنامهریزی تولید را پیچیدهتر کرده است.
گسترش قطعات تقلبی و بیکیفیت
یکی دیگر از چالشهای مهم بازار لوازمیدکی خودرو، افزایش عرضه قطعات تقلبی و غیراستاندارد است. کارشناسان هشدار میدهند که افزایش قیمت قطعات اصلی و محدودیتهای تامین، زمینه را برای رشد بازار محصولات تقلبی فراهم کرده است. این قطعات معمولا با ظاهری مشابه نمونههای اصلی عرضه میشوند؛ اما از کیفیت، دوام و ایمنی لازم برخوردار نیستند. استفاده از قطعات تقلبی میتواند پیامدهای جدی برای ایمنی خودرو داشته باشد. خرابی زودهنگام سیستم ترمز، اختلال در عملکرد موتور، آسیب به سیستم تعلیق و حتی بروز حوادث رانندگی از جمله خطرات استفاده از این محصولات است. بههمین دلیل بسیاری از شرکتهای تولیدکننده در سال میلادی جاری سرمایهگذاری بیشتری در زمینه رهگیری دیجیتال محصولات، کدهای اصالت و سامانههای شناسایی قطعات انجام دادهاند.
خودروهای برقی؛ فصل جدید بازار قطعات
گسترش خودروهای برقی در جهان ساختار بازار لوازمیدکی را نیز دستخوش تغییر کرده است. خودروهای برقی فاقد بسیاری از قطعات رایج در خودروهای بنزینی هستند. برای مثال، این خودروها به قطعاتی مانند اگزوز، شمع، تسمهتایم یا بسیاری از اجزای سیستم سوخترسانی نیاز ندارند.
در مقابل، تقاضا برای قطعات مرتبط با باتری، سامانههای مدیریت انرژی، موتورهای الکتریکی و تجهیزات شارژ در حال افزایش است. این تغییر باعث شده بسیاری از تولیدکنندگان قطعاتیدکی استراتژیهای خود را بازنگری کنند. شرکتهایی که سالها در حوزه قطعات خودروهای درونسوز فعالیت میکردند، اکنون بهدنبال ورود به بازار قطعات خودروهای برقی هستند.
کارشناسان هشدار میدهند که افزایش قیمت قطعات اصلی و محدودیتهای تامین زمینه را برای رشد بازار محصولات تقلبی فراهم کرده است
دیجیتالی شدن بازار خدمات پس از فروش
یکی از مهمترین روندهای سال میلادی جاری، دیجیتالی شدن بازار خدمات پس از فروش خودرو است. فروش اینترنتی قطعاتیدکی، سامانههای هوشمند مدیریت تعمیرگاه، استفاده از هوش مصنوعی در تشخیص عیب خودرو و توسعه پلتفرمهای آنلاین تامین قطعات، چهره این صنعت را تغییر دادهاند. امروزه بسیاری از تعمیرگاهها میتوانند از طریق سامانههای دیجیتال موجودی قطعات را بررسی کرده و سفارشهای خود را بهصورت برخط ثبت کنند. این تحول موجب افزایش سرعت تامین کالا و کاهش هزینههای عملیاتی شده است. درعین حال، رقابت میان فروشگاههای سنتی و پلتفرمهای آنلاین نیز شدت گرفته و ساختار توزیع قطعات در بسیاری از بازارها را تغییر داده است.
چشمانداز بازار در ادامه سال
بررسی روندهای جهانی نشان میدهد بازار لوازمیدکی خودرو همچنان از تقاضای بالایی برخوردار خواهد بود. افزایش عمر خودروها، رشد تعداد خودروهای در حال تردد و توسعه فناوریهای جدید، فرصتهای قابل توجهی را برای فعالان این صنعت ایجاد کرده است. با این حال، چالشهایی مانند افزایش هزینه تولید، رشد قیمت مواداولیه، کمبود برخی قطعات تخصصی، توسعه خودروهای برقی و گسترش قطعات تقلبی همچنان از مهمترین دغدغههای این بازار بهشمار میروند. درمجموع، سال میلادی جاری را میتوان سال گذار برای بازار جهانی لوازمیدکی خودرو دانست؛ سالی که در آن بازیگران این صنعت باید خود را با واقعیتهای جدید اقتصادی و فناوری تطبیق دهند. موفقیت در این مسیر نیازمند سرمایهگذاری در نوآوری، توسعه زنجیرههای تامین پایدار، استفاده از فناوریهای دیجیتال و ارتقای کیفیت محصولات خواهد بود؛ عواملی که میتوانند آینده بازار خدمات پس از فروش خودرو را در سالهای پیش رو شکل دهند.
