کارشناسان معتقدند آنچه امروز در بازار خودرو مشاهده میشود نه خروج کامل از رکود است و نه تداوم یک رونق پایدار، بلکه نوعی رکود تورمی و رفتار انتظاری است که معاملهگران را در وضعیت بلاتکلیف قرار داده است.
مهدی خسروشاهی، کارشناس بازار خودرو در گفتوگو با «دنیای خودرو» با اشاره به وضعیت فعلی این بازار گفت: «بازار خودرو هنوز بهطور کامل از رکود خارج نشده و آنچه دیده میشود بیشتر تغییر شکل رکود از حالت معاملاتی بهرکود تورمی است.»
وی افزود: «تب خریدهای سرمایهای نسبت به سالهای گذشته فروکش کرده و تقاضا بیشتر مصرفی شده، اما کاهش قدرت خرید و شکاف قیمتی میان کارخانه و بازار همچنان اجازه بازگشت تعادل را نمیدهد.»
این کارشناس همچنین تاکید کرد: «نرخ ارز، سیاستهای عرضه و محدود بودن واردات همچنان سه عامل تعیینکننده در نوسانات بازار هستند و تا زمان ثبات این متغیرها، بازار در وضعیت نوسانی و انتظار باقی خواهد ماند.»
وضعیت کنونی بازار خودرو را چگونه میتوان توصیف کرد؟ آیا واقعا از رکود خارج شدهایم؟
درحال حاضر نمیتوان بهصورت قطعی گفت بازار خودرو از رکود خارج شده است. آنچه مشاهده میشود بیشتر تغییر در نوع رکود است تا پایان آن. درواقع بازار از یک رکود معاملاتی سنگین به سمت رکود تورمی و انتظار حرکت کرده است. در این وضعیت قیمتها در سطح نسبتا بالا تثبیت شدهاند، اما حجم معاملات بهشکل محسوسی کاهش یافته است. بسیاری از خریداران و فروشندگان در حالت انتظار قرار دارند و تصمیمگیریها به شدت وابسته به سیگنالهای اقتصادی و سیاسی شده است.
از سوی دیگر، نبود چشمانداز روشن از آینده اقتصاد باعث شده بازار از حالت تصمیمگیری فعال خارج شود. همین موضوع نشان میدهد که هنوز نمیتوان از خروج قطعی از رکود صحبت کرد، بلکه بازار در یک وضعیت نیمهفعال قرار دارد.
تب خرید خودرو که در سالهای گذشته شکل گرفته بود، تا چه اندازه فروکش کرده است؟
تب خرید خودرو بهعنوان یک پدیده سرمایهای تا حد زیادی کاهش یافته است. در سالهای گذشته بخش مهمی از تقاضا نه برای مصرف بلکه برای حفظ ارزش پول یا کسب سود کوتاهمدت وارد بازار میشد، اما این رفتار اکنون به شکل قابل توجهی کاهش یافته است. یکی از دلایل اصلی این تغییر، کاهش بازدهی انتظاری در بازار خودرو و افزایش ریسکهای اقتصادی است. خریداران امروز دیگر مانند گذشته تصور سود سریع از خرید و فروش خودرو ندارند و همین موضوع شدت تقاضای هیجانی را کاهش داده است. با این حال، این به معنای حذف کامل تقاضای سرمایهای نیست. در برخی مقاطع و تحتتاثیر نوسانات ارزی یا اخبار سیاسی، همچنان رفتارهای هیجانی دیده میشود، اما این موجها کوتاهمدت و غیرپایدار هستند.
مهمترین عوامل اثرگذار بر رکود یا رونق بازار خودرو چیست؟
بازار خودرو در ایران به شدت از متغیرهای کلان اقتصادی تاثیر میپذیرد. مهمترین عامل در این میان نرخ ارز است که بهطور مستقیم بر انتظارات قیمتی اثر میگذارد و حتی بدون تغییر واقعی در عرضه، میتواند قیمتها را جابهجا کند. در کنار آن، سیاستهای عرضه و قیمتگذاری نیز نقش تعیینکنندهای دارند. زمانی که فاصله میان قیمت کارخانه و بازار آزاد زیاد میشود، زمینه برای ایجاد نوسانات و رفتارهای سفتهبازانه فراهم شده و بازار از تعادل خارج میشود. عامل مهم دیگر، سطح اعتماد عمومی به ثبات اقتصادی است. هر زمان این اعتماد کاهش پیدا کند، بازار خودرو بهعنوان یک بازار قابل لمس و سریعالانتقال، دچار نوسان میشود و رفتارهای احتیاطی افزایش مییابد.
وضعیت تقاضای واقعی خودرو را چگونه ارزیابی میکنید؟
تقاضای واقعی در بازار خودرو همچنان وجود دارد، اما مشکل اصلی کاهش قدرت خرید است. بسیاری از خانوارها نیاز به تعویض یا خرید خودرو دارند، اما شرایط مالی اجازه ورود به بازار را نمیدهد. این موضوع باعث شکلگیری نوعی «تقاضای سرکوبشده» شده است. یعنی نیاز واقعی وجود دارد، اما بهدلیل شرایط اقتصادی به خرید تبدیل نمیشود و در نتیجه بازار با یک شکاف جدی بین نیاز و توان خرید مواجه است. درچنین شرایطی، بازار نه با کمبود تقاضا بلکه با کمبود قدرت تبدیل تقاضا بهمعامله روبهرو است و همین مساله یکی از دلایل اصلی رکود فعلی محسوب میشود.
نقش نرخ ارز در تعیین روند بازار خودرو تا چه حد پررنگ است؟
نرخ ارز همچنان یکی از کلیدیترین متغیرهای بازار خودرو است. حتی انتظارات نسبت به افزایش یا کاهش نرخ ارز میتواند بهسرعت بر قیمت خودرو اثر بگذارد. بازار خودرو در ایران عملا به یک بازار وابسته به انتظارات ارزی تبدیل شده است. بههمین دلیل، کوچکترین تغییر یا سیگنال در بازار ارز میتواند موجهای قیمتی در خودرو ایجاد کند. این وابستگی باعث شده بازار خودرو کمتر بر اساس منطق عرضه و تقاضای واقعی داخلی عمل کند و بیشتر به رفتارهای انتظاری و روانی واکنش نشان دهد.
واردات خودرو تا چه اندازه توانسته به تعادل بازار کمک کند؟
واردات خودرو اگرچه در ظاهر گشایشهایی ایجاد کرده، اما هنوز به اندازهای نیست که بتواند تعادل ساختاری در بازار ایجاد کند. حجم واردات نسبت به نیاز واقعی بازار پایین بوده و تنوع مدلها نیز محدود است. با این حال، اثر روانی واردات را نمیتوان نادیده گرفت. ورود خودروهای خارجی حتی در مقیاس محدود، تا حدی انتظارات بازار را تعدیل کرده و از شدت رشد قیمتها در برخی مقاطع کاسته است. اگر واردات به شکل پایدار، گسترده و با سیاستگزاری شفاف ادامه پیدا کند، میتواند نقش جدیتری در تنظیم بازار ایفا کند، اما در وضعیت فعلی بیشتر نقش کنترلکننده روانی دارد.
چشمانداز بازار خودرو در ماههای آینده چگونه خواهد بود؟
چشمانداز بازار خودرو بهشدت به متغیرهای کلان اقتصادی وابسته است. اگر ثبات نسبی در نرخ ارز، سیاستهای پولی و تصمیمات خودرویی ایجاد شود، بازار میتواند بهسمت آرامش نسبی حرکت کند. اما در صورت ادامه نوسانات اقتصادی و عدم قطعیت در سیاستگزاریها، بازار همچنان در وضعیت رکود تورمی و نوسانی باقی خواهد ماند. در این شرایط نمیتوان انتظار جهش یا سقوط شدید را داشت. بهطور کلی، مسیر آینده بازار بیشتر به سمت نوسانات محدود و رفتارهای رفت و برگشتی خواهد بود تا یک روند مشخص صعودی یا نزولی.
