در اواخر هفته گذشته فهرست جدید قیمتهای ایرانخودرو اعلام شد. فهرستی که تنها چند ساعت پس از انتشار، بهمحل اختلاف میان نهادهای تصمیمگیر تبدیل شد و بار دیگر ضعف سازوکار قیمتگذاری خودرو را آشکار کرد. در شرایطی که ایرانخودرو قیمتهای جدید محصولات خود را منتشر کرده بود، رئیس سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان اعلام کرد که افزایش قیمتها بر اساس بررسیهای این سازمان و صدور مجوز صورت گرفته است. اما ساعاتی بعد سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت این موضوع را رد کرد و از وجود اختلاف میان محاسبات سازمان حمایت و ارقام اعلامشده توسط خودروساز خبر داد. درنهایت نیز ایرانخودرو یک روز بعد، فهرست اصلاحشده قیمتها را منتشر کرد.
اگرچه اصلاح قیمتها موجب شد بخشی از اختلافات ظاهری برطرف شود، اما بررسی نرخهای جدید نشان میدهد که تغییر محسوسی در اکثر محصولات رخ نداده و تنها در چند خودرو کاهش قیمت مشاهده میشود. با این حال، آنچه بیش از ارقام نهایی اهمیت دارد، شکلگیری دوباره همان چرخه آشنای اختلاف، تکذیب، اصلاح و بلاتکلیفی است؛ چرخهای که در سالهای گذشته بارها تکرار شده و آثار آن نه تنها بر بازار خودرو بلکه بر تولید و سرمایهگذاری در این صنعت نیز قابل مشاهده بوده است. درواقع آنچه در یک دهه گذشته در صنعتخودرو رخ داده بیش از آنکه اختلاف بر سر چندمیلیون تومان افزایش یا کاهش قیمت باشد، نشانهای از ادامه بحران تصمیمگیری در یکی از مهمترین صنایع کشور است.
بحرانی که ریشه آن از یک سو به شرایط تورمی و اقتصاد ناپایدار کشور باز میگردد و از سوی دیگر به قیمتگذاری دستوری و تعدد نهادهای تصمیمگیر. حالا نیز بخش عرضه و تقاضا هر دو در تنگنا قرار دارند. اگر در گذشته مصرفکنندگان مهمترین منتقدان افزایش قیمت خودرو بودند و خودروسازان بر ضرورت اصلاح قیمتها تاکید میکردند، اکنون هر دو سوی بازار در شرایط دشواری قرار گرفتهاند. از یک طرف خانوارها با کاهش قدرت خرید مواجه هستند. تورم مزمن، رشد هزینههای زندگی، کاهش ارزش پول ملی و محدودیت درآمدها موجب شده است که خرید خودرو برای بخش بزرگی از متقاضیان به امری دشوار تبدیل شود. حتی خودروهایی که زمانی در طبقه محصولات اقتصادی قرار میگرفتند، امروز به کالاهایی با قیمت چند صدمیلیون تا بیش از یکمیلیارد تومان تبدیل شدهاند.
از سوی دیگر تولیدکنندگان نیز با افزایش شدید هزینههای تولید مواجه هستند. رشد نرخ ارز، افزایش قیمت مواداولیه، بالا رفتن هزینههای لجستیکی، مشکلات تامین قطعات و آثار ناشی از تنشهای سیاسی و جنگ اخیر، فشار مضاعفی بر شرایط هزینهای خودروسازان وارد کرده است. در چنین شرایطی تثبیت طولانیمدت قیمتها میتواند به تشدید زیان تولید و کاهش توان سرمایهگذاری منجر شود. همین موضوع باعث شده است که سیاستگزار در موقعیتی دشوار قرار گیرد. مسئولان صنعتی به خوبی از فشار معیشتی واردشده بر خانوارها آگاه هستند و تمایل دارند از جهشهای قیمتی جلوگیری کنند. اما در مقابل میدانند که ادامه تولید با قیمتهایی که فاصله معناداری با هزینههای واقعی تولید دارد، درنهایت به افت تیراژ، کاهش کیفیت، افزایش بدهی زنجیره تامین و تضعیف بنگاههای تولیدی منجر خواهد شد. بههمین دلیل است که هر بار بحث اصلاح قیمت خودرو مطرح میشود، شاهد شکلگیری کشمکش میان نهادهای مختلف هستیم. کشمکشی که نه مصرفکننده و نه تولیدکننده را راضی نمیکند.
ریزش قیمت مونتاژیها و وارداتیها ادامه دارد
خودروهای داخلی روز گذشته رشد بهای چشمگیر ۱۰ تا ۱۳۵ میلیونتومان را تجربه کرد. جایی که ریرا (۱۴۰۵) با ۱۳۵ میلیونتومان افزایش ۳ میلیارد و ۵۳۵ میلیونتومان، دنا اتومات آپشنال (۱۴۰۵) با ۱۳۰ میلیونتومان افزایش ۲ میلیارد و ۷۲۰ میلیونتومان، پژو ۲۰۷ پاناراما ارتقا یافته (با رینگ) (۱۴۰۵) با ۱۰۰ میلیونتومان افزایش ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیونتومان، شاهین (سانروف و ESP) (۱۴۰۵) با ۸۵ میلیونتومان افزایش ۲ میلیارد و ۳۰ میلیونتومان، اطلس G (با سانروف) (۱۴۰۵) با ۶۵ میلیونتومان افزایش یکمیلیارد و ۵۲۰ میلیونتومان و پارس نوآ (۱۴۰۵) با ۴۰ میلیونتومان افزایش یکمیلیارد و ۹۵۵ میلیونتومان اعلام قیمت شد.
همچنین خودروهای مونتاژی افت بهای ۵۰ تا ۴۰۰ میلیونتومان را تجربه کردند. جایی که سانگیانگ موسو گرند خان ساهارا (۱۴۰۴) با ۴۰۰ میلیونتومان کاهش ۱۰ میلیارد و ۶۰۰ میلیونتومان، بیجینگ U۵ پلاس (۱۴۰۴) با ۲۰۰ میلیونتومان کاهش ۳ میلیارد و ۳۰۰ میلیونتومان، دیگنیتی پرایم (۱۴۰۴) با ۲۰۰ میلیونتومان کاهش ۴ میلیارد و ۶۰۰ میلیونتومان، لوکانو L۸ (۱۴۰۵) با ۱۰۰ میلیونتومان کاهش ۸ میلیارد و ۷۰۰ میلیونتومان، فیدلیتی الیت تیپ یک پنج نفره (۱۴۰۵) با ۱۰۰ میلیونتومان کاهش ۵ میلیارد و ۱۰۰ میلیونتومان و لاماری ایما (۱۴۰۵) با ۵۰ میلیونتومان کاهش ۵ میلیارد و ۴۵۰ میلیونتومان ارزشگذاری شدند.
همچنین در میان خودروهای وارداتی نیز شاهد افت بهای ۱۰۰ تا ۸۰۰ میلیونتومان بودیم. جایی که قیمت سوزوکی گراندویتارا هیبرید دو دیفرانسیل (۲۰۲۵) با ۸۰۰ میلیونتومان کاهش به ۶ میلیارد و ۹۰۰ میلیونتومان، هیوندای سوناتا ۱.۵ لیتر توربو (۲۰۲۵) با ۶۰۰ میلیونتومان کاهش به ۱۰ میلیاردتومان، کیا EV۵ تیپ ۷۲۰ (۲۰۲۵) با ۵۰۰ میلیونتومان کاهش به ۹ میلیاردتومان و میتسوبیشی اکلیپس کراس (۲۰۲۵) با ۴۰۰ میلیونتومان کاهش به ۸ میلیارد و ۳۵۰ میلیونتومان رسید.
