ثبات نسبی قیمت‌ها در گرو آرامش بازار ارز، کنترل تورم و پرهیز از تصمیمات ناگهانی است؛ در غیر این صورت، بازار خودرو بار دیگر می‌تواند با نوسانات قیمتی و افزایش انتظارات تورمی مواجه شود. بازار خودرو پس از پشت سر گذاشتن دوره‌ای از نوسانات شدید، اکنون در شرایطی قرار گرفته که کاهش حجم معاملات بیش از افزایش قیمت‌ها به‌چشم می‌آید. اگرچه در ماه‌های گذشته قیمت بسیاری از خودروها با ثبات نسبی همراه بوده، اما این آرامش به معنای خروج بازار از مشکلات ساختاری نیست. کاهش قدرت خرید خانوارها، افت تقاضای سرمایه‌ای، بلاتکلیفی نسبت به سیاست‌های اقتصادی و انتظار فعالان بازار برای مشخص شدن روند متغیرهای کلان، باعث شده بازار خودرو در وضعیتی قرار گیرد که بسیاری از کارشناسان از آن با عنوان «رکود معاملاتی» یاد می‌کنند. در چنین فضایی، پرسش اصلی فعالان بازار این است که آیا این ثبات نسبی در نیمه دوم سال نیز ادامه خواهد داشت یا با تغییر شرایط اقتصادی، بار دیگر باید منتظر افزایش قیمت‌ها و بازگشت التهاب به بازار بود؟

همچنین نقش نرخ ارز، تورم، سیاست‌های دولت و فاصله قیمت کارخانه و بازار در تعیین مسیر آینده بازار خودرو، از جمله موضوعاتی است که همچنان محل بحث کارشناسان اقتصادی است. بازار خودرو در شرایطی به نیمه دوم سال نزدیک می‌شود که برخلاف دوره‌های گذشته، کاهش حجم معاملات بیش از نوسانات قیمت مورد توجه فعالان این بازار قرار گرفته است.

مهدی خسروشاهی در گفت‌وگو با «دنیای خودرو» با اشاره به این‌که رکود فعلی بیش از آن‌که ناشی از افزایش عرضه باشد، نتیجه کاهش قدرت خرید و افت تقاضای موثر است، گفت ثبات نسبی قیمت‌ها تا زمانی ادامه خواهد داشت که شوک جدیدی از سوی متغیرهای کلان اقتصادی به بازار وارد نشود.

وی افزود: «نرخ ارز، تورم و نحوه سیاستگزاری دولت همچنان مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده مسیر آینده بازار خودرو هستند و هرگونه تغییر در این متغیرها می‌تواند انتظارات فعالان بازار را دگرگون کند.»

این کارشناس اقتصادی با تاکید بر این‌که فاصله قیمت کارخانه و بازار، محصول نبود تعادل در سازوکار عرضه و قیمت‌گذاری است، تصریح کرد: «رونق دوباره معاملات تنها با افزایش تولید محقق نخواهد شد و بازگشت اعتماد به بازار، ایجاد ثبات در سیاست‌های اقتصادی، کنترل تورم، اصلاح نظام قیمت‌گذاری و تقویت قدرت خرید مصرف‌کنندگان، پیش‌شرط‌های اصلی خروج بازار خودرو از رکود به‌شمار می‌روند. بازار خودرو در ماه‌های اخیر برخلاف انتظارات بسیاری از فعالان این حوزه، با وجود نوسانات نرخ ارز و افزایش هزینه‌های تولید، از التهاب شدید فاصله گرفته و معاملات نیز در سطح پایینی انجام می‌شود.»

برخی معتقدند بازار وارد دوره‌ای از ثبات نسبی شده و گروهی دیگر این شرایط را رکودی موقت می‌دانند که ممکن است در نیمه دوم سال جای خود را به افزایش قیمت‌ها بدهد. با توجه به مجموعه متغیرهای اقتصادی، ارزی و سیاسی، ارزیابی شما از وضعیت بازار خودرو در نیمه دوم سال چیست؟ آیا باید منتظر تداوم ثبات باشیم یا احتمال بازگشت روند صعودی قیمت‌ها وجود دارد؟

بازار خودرو بیش از هر زمان دیگری به متغیرهای کلان اقتصادی وابسته شده است و دیگر نمی‌توان تنها با بررسی عرضه و تقاضا درباره آینده آن قضاوت کرد. نرخ ارز، تورم، سیاست‌های پولی، وضعیت درآمد خانوارها، انتظارات تورمی و حتی تحولات سیاسی، همگی به‌صورت هم‌زمان بر این بازار اثر می‌گذارند. درحال حاضر آن‌چه بیش از هر چیز در بازار دیده می‌شود، کاهش انتظارات تورمی نسبت به دوره‌های گذشته است. بسیاری از خریداران تصور نمی‌کنند که خودرو در کوتاه‌مدت با جهش‌های سنگین قیمتی مواجه شود و به‌همین دلیل خریدهای سرمایه‌ای کاهش یافته است. از سوی دیگر، افت قدرت خرید خانوارها نیز باعث شده تقاضای مصرفی به‌شدت محدود شود. اگر در نیمه دوم سال نرخ ارز در محدوده فعلی باقی بماند و شوک اقتصادی جدیدی به بازار وارد نشود، احتمالا بازار خودرو نیز با نوسانات محدود همراه خواهد بود. اما اگر متغیرهایی مانند نرخ ارز، تورم یا سیاست‌های اقتصادی دولت دچار تغییرات جدی شوند، بازار خودرو نیز به سرعت واکنش نشان خواهد داد. بنابراین آینده بازار بیش از هر چیز به ثبات اقتصاد کلان وابسته است.

برخی فعالان بازار معتقدند رکود معاملات بیش از آن‌که ناشی از کاهش تقاضا باشد، حاصل بلاتکلیفی خریداران و فروشندگان نسبت به آینده قیمت‌هاست. از سوی دیگر، گروهی نیز کاهش قدرت خرید مردم را مهم‌ترین عامل رکود می‌دانند. به‌نظر شما مهم‌ترین دلایل رکود فعلی بازار خودرو چیست و چرا حجم معاملات نسبت به سال‌های گذشته کاهش یافته است؟

بازار خودرو امروز با رکودی مواجه است که دلایل متعددی دارد. نخستین عامل، کاهش قدرت خرید خانوارهاست. در سال‌های اخیر قیمت خودرو با سرعتی بسیار بیشتر از درآمد خانوارها افزایش یافته و همین موضوع باعث شده بخش قابل توجهی از تقاضای مصرفی از بازار خارج شود. عامل دوم، کاهش انگیزه سرمایه‌گذاری در بازار خودرو است. در سال‌هایی که قیمت خودرو به صورت پیوسته افزایش پیدا می‌کرد، بسیاری از افراد با هدف حفظ ارزش سرمایه وارد این بازار می‌شدند؛ اما امروز این نگاه تا حد زیادی تغییر کرده است. عامل سوم نیز بلاتکلیفی نسبت به سیاست‌های دولت است. بسیاری از خریداران منتظر مشخص شدن وضعیت واردات خودرو، قیمت‌گذاری، عرضه خودروسازان و نرخ ارز هستند و تا زمانی که تصویر روشن‌تری از آینده شکل نگیرد، ترجیح می‌دهند خرید خود را به تعویق بیندازند. مجموع این عوامل باعث شده حجم معاملات نسبت به سال‌های گذشته کاهش پیدا کند؛ هرچند این کاهش لزوما به معنای افت شدید قیمت‌ها نیست.

یکی از موضوعاتی که همواره درباره بازار خودرو مطرح می‌شود، فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد است. اگرچه این فاصله نسبت به سال‌های گذشته در برخی محصولات کاهش یافته، اما همچنان در بسیاری از خودروها وجود دارد. این اختلاف قیمت چه پیامدهایی برای بازار و صنعت‌خودرو داشته و آیا می‌توان امیدوار بود که در آینده این فاصله از بین برود؟

فاصله قیمت کارخانه و بازار، محصول مستقیم عدم تعادل در نظام قیمت‌گذاری و عرضه است. هر زمان که قیمت کارخانه پایین‌تر از قیمت واقعی بازار تعیین شود، انگیزه واسطه‌گری و سوداگری افزایش پیدا می‌کند. البته در ماه‌های اخیر به‌دلیل کاهش تقاضای سرمایه‌ای، افزایش عرضه برخی محصولات و آرام‌تر شدن فضای بازار، این فاصله نسبت به گذشته کمتر شده است؛ اما هنوز در برخی خودروها اختلاف قیمت قابل توجهی مشاهده می‌شود. تا زمانی که قیمت‌ها براساس سازوکار اقتصادی تعیین نشود و عرضه نیز پاسخگوی تقاضای واقعی نباشد، این فاصله به‌طور کامل از بین نخواهد رفت. حذف این شکاف نه تنها به نفع مصرف‌کننده است، بلکه باعث شفاف‌تر شدن بازار و کاهش فعالیت‌های غیرمولد نیز خواهد شد.

برخی کارشناسان معتقدند بازار خودرو در شرایط کنونی بیش از آن‌که با کمبود عرضه مواجه باشد، از ضعف تقاضای موثر رنج می‌برد. آیا شما نیز با این دیدگاه موافق هستید و به‌طور کلی نقش نرخ ارز، تورم و سیاست‌های اقتصادی دولت را در شکل‌گیری رفتار خریداران و فروشندگان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

بله؛ تا حد زیادی همین‌طور است. امروز مشکل اصلی بازار خودرو کمبود تقاضای موثر است، نه صرفا کمبود عرضه. بسیاری از متقاضیان واقعی به‌دلیل کاهش قدرت خرید، امکان ورود به بازار را ندارند و در مقابل، سرمایه‌گذاران نیز به‌دلیل کاهش انتظارات تورمی با احتیاط بیشتری رفتار می‌کنند. رفتار بازار خودرو همواره تحت‌تاثیر نرخ ارز قرار دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از هزینه‌های تولید به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به ارز وابسته است. علاوه‌بر آن، تورم عمومی اقتصاد نیز بر انتظارات فعالان بازار اثر می‌گذارد. هرچه سیاست‌های اقتصادی دولت ثبات بیشتری داشته باشد، بازار نیز آرام‌تر خواهد شد. اما هرگونه بی‌ثباتی در حوزه ارز، سیاست‌های تجاری یا مقررات واردات می‌تواند رفتار خریداران و فروشندگان را به سرعت تغییر دهد.

با توجه به شرایط فعلی چه اقداماتی می‌تواند بازار خودرو را از رکود خارج کرده و زمینه بازگشت رونق به معاملات را فراهم کند؟ آیا افزایش تولید به تنهایی کافی است یا برای ایجاد تعادل در بازار باید مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی به صورت هم‌زمان اجرا شود؟

رونق بازار خودرو تنها با افزایش تیراژ تولید محقق نخواهد شد. بازار زمانی به تعادل می‌رسد که هم تولیدکننده بتواند با سود منطقی فعالیت کند و هم مصرف‌کننده قدرت خرید لازم را داشته باشد. برای رسیدن به این نقطه، باید مجموعه‌ای از اقدامات به صورت هم‌زمان اجرا شود؛ از جمله ایجاد ثبات در بازار ارز، کنترل تورم، اصلاح نظام قیمت‌گذاری، تسهیل واردات هدفمند، افزایش رقابت، کاهش هزینه‌های تولید و اجرای سیاست‌های اعتباری برای حمایت از خریداران واقعی. درنهایت باید پذیرفت که بازار خودرو بخشی از اقتصاد کشور است و نمی‌تواند مسیری متفاوت از اقتصاد کلان را طی کند. اگر اقتصاد به‌سمت ثبات حرکت کند، بازار خودرو نیز به تدریج از رکود فاصله خواهد گرفت؛ اما اگر بی‌ثباتی‌های اقتصادی ادامه یابد، نمی‌توان انتظار داشت این بازار به تنهایی به شرایط مطلوب بازگردد.