بازار خودروهای کارکرده در شرایطی قرار گرفته که خرید یک خودرو دستدوم دیگر صرفا به معنای مقایسه قیمت، مدل و میزان کارکرد نیست. افزایش هزینه قطعات و تعمیرات، رشد قیمت خودروهای وارداتی و کاهش قدرت خرید خانوارها باعث شده است «سلامت فنی» خودرو به یکی از مهمترین متغیرهای تصمیمگیری در این بازار تبدیل شود. درچنین شرایطی، خودرویی که در ظاهر قیمت مناسبی دارد، ممکن است پس از مدت کوتاهی هزینهای سنگین را بهخریدار تحمیل کند؛ موضوعی که اهمیت کارشناسی پیش از معامله را بیش از گذشته افزایش داده است. از سوی دیگر، شرایط اقتصادی موجب شده بخشی از مالکان خودروهایی که با هزینههای جدی تعمیرات مواجه شدهاند، ترجیح دهند خودرو را پیش از انجام تعمیرات سنگین به بازار عرضه کنند. بنابراین خریدار خودرو کارکرده باید با دقت بیشتری نسبت به گذشته وضعیت موتور، گیربکس، سیستم تعلیق، شاسی و اتاق خودرو را بررسی کند. این موضوع در خودروهای وارداتی و برخی خودروهای مونتاژی بهدلیل هزینه بالاتر قطعات و محدودیتهای تامین، اهمیت بیشتری پیدا میکند. در همین حال، کاهش قدرت خرید مشتریان این پرسش را مطرح کرده است که آیا خرید خودرو کارکرده همچنان انتخاب اقتصادیتری نسبت به خودرو صفر کیلومتر است یا آنکه هزینههای پنهان خودروهای دستدوم میتواند این معادله را تغییر دهد؟
برای پی بردن به پاسخ این پرسش با «رضا برنابادی»، کارشناس صنعتخودرو به گفتوگو پرداختیم؛
با توجه به شرایط فعلی اقتصاد و بازار خودرو، وضعیت خرید و فروش خودروهای کارکرده را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا بازار همچنان جذابیت گذشته را دارد؟
بازار خودروهای کارکرده در شرایط فعلی با گذشته تفاوت جدی دارد. امروز خریدار باید بسیار محتاطتر از گذشته عمل کند؛ زیرا هزینه نگهداری و تعمیر خودرو به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کرده است. نکته مهم این است که بخشی از خودروهایی که اکنون برای فروش عرضه میشوند، ممکن است بهدلیل نزدیک شدن به زمان انجام تعمیرات اساسی یا وجود ایرادهای فنی، توسط مالک به بازار آورده شده باشند. بنابراین خریدار نباید صرفا به ظاهر خودرو یا قیمت آن توجه کند. ممکن است خودرویی درمقایسه با نمونههای مشابه قیمت مناسبی داشته باشد، اما بعد از خرید، هزینهای سنگین بابت موتور، گیربکس یا سیستم تعلیق روی دست مالک جدید بگذارد. بههمین دلیل، در شرایط فعلی مهمترین مساله برای خرید خودرو کارکرده، تشخیص دقیق وضعیت فنی خودرو است. نمیتوان مانند چند سال گذشته با یک بررسی ساده بدنه و میزان کارکرد، درباره خرید یک خودرو تصمیم گرفت.
آیا این مساله درباره خودروهای داخلی نیز صدق میکند یا بیشتر مربوط به خودروهای وارداتی و مونتاژی است؟
امروز حتی در خودروهای داخلی نیز باید موتور، گیربکس و سیستم تعلیق بهطور جدی بررسی شود. تصور اینکه چون یک خودرو محصول ایرانخودرو یا سایپاست، هزینه تعمیرات آن پایین خواهد بود، دیگر مانند گذشته قابل اتکا نیست. برای مثال، اگر موتور یک خودرو داخلی نیاز به باز شدن و تعمیر اساسی داشته باشد، ممکن است حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیونتومان هزینه به مالک تحمیل شود. در مورد گیربکس نیز بسته به نوع خودرو و میزان خرابی، هزینه تعمیر میتواند از حدود ۲۰ تا ۵۰ میلیونتومان برای برخی گیربکسهای دستی شروع شود. در خودروهای مجهز به گیربکسهای اتوماتیک، این هزینه میتواند بسیار بالاتر باشد و بسته به نوع گیربکس و قطعات مورد نیاز، حتی به محدوده ۵۰ تا ۲۵۰ میلیونتومان برسد. بنابراین خریدار خودرو کارکرده باید این هزینههای احتمالی را از ابتدا در محاسبات خود لحاظ کند.
درمورد خودروهای وارداتی شرایط چگونه است؟ آیا خرید یک خودرو وارداتی کارکرده در شرایط فعلی توصیه میشود؟
در خودروهای وارداتی موضوع حتی حساستر است. افزایش نرخ ارز مستقیما روی قیمت قطعات و هزینه تعمیرات خودروهای خارجی تاثیر میگذارد. درنتیجه، اگر یک خودرو وارداتی دچار ایراد جدی شود، هزینه تعمیر آن میتواند بسیار سنگین باشد. از طرف دیگر، دسترسی به قطعات نیز مساله مهمی است. در شرایط بحرانی فعلی، مسیر تامین قطعات با مشکلاتی مواجه است و حتی برای قطعات استوک و کارکرده نیز محدودیتهایی وجود دارد. بنابراین کسی که قصد خرید خودرو وارداتی کارکرده را دارد، باید علاوهبر سلامت خودرو، وضعیت تامین قطعات و امکان تعمیر آن را نیز بررسی کند. ممکن است یک خودرو از نظر فنی بسیار مناسب باشد، اما اگر قطعه اصلی آن بهراحتی پیدا نشود، مالک با هزینه و زمان زیادی برای تعمیر مواجه خواهد شد.
در گذشته همواره درباره ریسک خرید برخی خودروهای مونتاژی و وارداتی بهدلیل خدمات پس از فروش و تامین قطعات هشدار داده میشد؛ آیا امروز این نگرانی جدیتر شده است؟
بله؛ امروز این موضوع اهمیت بیشتری پیدا کرده است. خدمات پس از فروش، تامین قطعات و شبکه تعمیرگاهی از عوامل اصلی در ارزش واقعی یک خودرو هستند. ممکن است یک خودرو روی کاغذ از نظر امکانات و مشخصات فنی بسیار جذاب باشد، اما اگر قطعات آن بهراحتی در دسترس نباشد، در زمان خرابی مشکلات زیادی برای مالک ایجاد میکند. بههمین دلیل، در بازار کارکرده باید علاوهبر خود خودرو، اکوسیستم نگهداری آن را نیز بررسی کرد. یعنی باید دید قطعات مصرفی و اصلی خودرو چقدر در دسترس است، چه تعداد تعمیرکار با آن آشنایی دارند و تعمیرات آن چه هزینهای خواهد داشت.
با توجه به کاهش قدرت خرید مشتریان در بازار، خرید خودرو صفرکیلومتر بهتر است یا کارکرده؟
اگر خریدار توان مالی خرید خودرو صفرکیلومتر را داشته باشد، به اعتقاد من در شرایط فعلی خرید خودرو صفر انتخاب منطقیتری است. دلیل اصلی هم وجود ضمانت و خدمات پس از فروش است. وقتی فرد خودرو صفر خریداری میکند، حداقل برای یک دوره مشخص از بابت برخی ایرادات و هزینههای سنگین احتمالی پشتوانه دارد. این ضمانت ممکن است یک، دو، سه یا حتی پنج سال باشد و بسته به محصول متفاوت است. این موضوع چه در محصولات داخلی و چه در خودروهای مونتاژی اهمیت دارد. خریدار خودرو کارکرده در همان ابتدای خرید، ریسک تمام خرابیهای احتمالی خودرو را میپذیرد؛ درحالی که در خودرو صفر، بخشی از این ریسک در دوره ضمانت برعهده شرکت عرضهکننده است. بنابراین اگر اختلاف قیمت خودرو صفر و کارکرده برای خریدار قابل مدیریت باشد، صفرکیلومتر میتواند انتخاب مطمئنتری باشد.
اگر فرد به هر دلیل مجبور به خرید خودرو کارکرده باشد، مهمترین مواردی که باید بررسی کند، چیست؟
در خرید خودرو کارکرده باید مجموعهای از عوامل همزمان بررسی شود. بدنه، شاسی، موتور، گیربکس، سیستم تعلیق، سیستم برق و الکترونیک و میزان استهلاک قطعات مصرفی اهمیت دارند. اما از میان این موارد، باید میان ایرادهای قابل چشمپوشی و ایرادهای اساسی تفاوت قائل شد. برای مثال ممکن است خودرویی از نظر موتور وضعیت ایدهآلی نداشته باشد و خریدار با توجه به قیمت خودرو بتواند هزینه تعمیر را محاسبه کند. درباره گیربکس یا سیستم تعلیق نیز در برخی موارد میتوان با در نظر گرفتن هزینه تعمیر تصمیم گرفت؛ اما در مورد اتاق و شاسی، مساله کاملا متفاوت است.
براساس آنچه شما پیشتر اشاره کردید، نباید شاسی و اتاق خودرو را فدای قیمت پایینتر کرد؟
معتقدم ضعف اتاق و شاسی موضوعی نیست که خریدار بتواند بهراحتی از کنار آن عبور کند. اگر اتاق یا ساختار اصلی خودرو در اثر تصادف شدید آسیب دیده و بهشکل اصولی اصلاح نشده باشد، مساله فقط ظاهر خودرو نیست. اتاق خودرو مستقیما با ایمنی سرنشینان ارتباط دارد. خودرویی که ساختار اصلی آن آسیب دیده باشد، ممکن است در تصادف بعدی نتواند مانند یک خودرو سالم از سرنشینان محافظت کند. حتی اگر خودرو تصادف دیگری هم نداشته باشد، آسیب به ساختار اصلی میتواند روی پایداری خودرو در حرکت، فرمانپذیری و کیفیت رانندگی تاثیر بگذارد. بنابراین در خرید خودرو کارکرده، شاسی و اتاق برای من خط قرمز هستند.
پس خریدار باید بین یک موتور ضعیف و یک شاسی آسیبدیده، کدام را انتخاب کند؟
اگر مجبور به انتخاب باشیم، موتور و حتی در مواردی گیربکس قابل تعمیر و جایگزینی هستند و میتوان هزینه آن را محاسبه کرد. اما وقتی ساختار اصلی اتاق خودرو آسیب جدی دیده باشد، موضوع دیگر صرفا اقتصادی نیست و به ایمنی مربوط میشود. بههمین دلیل ممکن است خودرویی بهدلیل ایراد موتور، گیربکس یا سیستم تعلیق با قیمت پایینتری معامله شود و خریدار پس از محاسبه هزینه تعمیر همچنان به نتیجه اقتصادی برسد، اما درباره شاسی و اتاق چنین انعطافی وجود ندارد.
درنهایت اگر فردی در شرایط فعلی به دنبال خرید یک خودرو کارکرده کماستهلاک و منطقی باشد، چه گروهی از خودروها را پیشنهاد میکنید؟
در شرایط فعلی، خودروهای ژاپنی و کرهای کارکرده میتوانند انتخاب مطمئنتری باشند؛ البته مشروط به اینکه نمونه مورد نظر از نظر فنی و بدنه سالم باشد. یکی از مزیتهای این خودروها، سابقه فنی و دوام مناسب بسیاری از محصولات آنهاست. همچنین قطعات برخی مدلهای پرتیراژ و شناختهشده آنها فعلا دسترسپذیری بهتری نسبت به بعضی خودروهای وارداتی یا چینی کمتیراژ دارند. البته شرایط تامین قطعات در وضعیت فعلی برای همه خودروها ایدهآل نیست و نمیتوان یک نسخه واحد برای تمام مدلها پیچید. با این حال، اگر بین یک خودرو ژاپنی یا کرهای کارکرده سالم و یک محصول کمسابقهتر با قطعات محدودتر قرار باشد انتخاب کنیم، گزینه ژاپنی یا کرهای میتواند ریسک کمتری داشته باشد. در کنار اینها، برخی خودروهای داخلی کارکرده نیز بهدلیل فراوانی قطعات و گستردگی تعمیرکاران میتوانند انتخاب منطقی باشند؛ اما همانطور که گفتم، در این بخش هم باید سلامت واقعی موتور، گیربکس، سیستم تعلیق و مهمتر از همه اتاق و شاسی بررسی شود.
با این حساب آیا میتوان گفت در بازار امروز خودرو کارکرده، قیمت پایینتر الزاما به معنای خرید بهتر نیست؟
قطعا همینطور است. امروز خریدار باید به جای «قیمت خرید»، به «هزینه مالکیت» توجه کند. خودرویی که ارزانتر خریداری میشود اما چند ماه بعد نیازمند تعمیرات سنگین است، ممکن است درنهایت بسیار گرانتر از خودرویی تمام شود که در زمان خرید قیمت بالاتری داشته است. بنابراین توصیه اصلی من این است که در شرایط فعلی، خریدار عجله نکند، خودرو را بهصورت تخصصی کارشناسی کند، سابقه تصادف و تعمیرات را بررسی کند و حتما هزینه قطعات و تعمیرات مدل مورد نظر را پیش از معامله بسنجد. در بازار فعلی، خودرو سالم لزوما خودرو ارزان نیست؛ اما خودرو ارزان نیز الزاما خودرو اقتصادی نیست.
