هر آچار برای زاویۀ دسترسی، میزان گشتاور و نوع مشخصی از پیچ و مهره طراحی شده است و استفادۀ نادرست از آن میتواند باعث آسیب به قطعه و اتلاف وقت شود. شناخت انواع آچار در مکانیکی کمک میکند گشتاور به درستی و بدون لغزش منتقل شود، در فضاهای تنگ دسترسی بهتری به پیچ داشته باشید، برای پیچهای حساس، گشتاور دقیقتری اعمال کنید و با استفادۀ صحیح، عمر ابزارها را افزایش دهید.
معرفی انواع آچار مکانیکی و کاربرد هرکدام
هر یک از آچار های مکانیکی زیر برای یک موقعیت کاری مشخص طراحی شدهاند و شناخت تفاوتهای ظریف آنها، بسیار اهمیت دارد.
آچار دوسر تخت (آچار باز)
این آچار در دو انتها دهانهای باز و در دو سایز مختلف دارد و به جای اینکه دور تا دور مهره را بگیرد، فقط دو ضلع آن را لمس میکند؛ به همین دلیل در فضاهایی که سوکت یا آچار رینگی جا نمیشود، بهترین گزینه است.
در برخی تعمیرات نیز ممکن است در کنار این ابزار به انبرهای مخصوص، مانند انبر قفلی، نیاز داشته باشید؛ در این موارد بررسی قیمت انبر قفلی و انتخاب مدل مناسب میتواند در هزینه و کیفیت کار تأثیرگذار باشد.
- دهانۀ آچار تخت معمولاً با زاویۀ ۱۵ درجه نسبت به دسته ساخته میشود؛ همین زاویه به شما اجازه میدهد در فضای محدود، آچار را بردارید، برعکس کنید و دوباره روی مهره بگذارید تا چرخش کامل انجام شود.
- برای مهرههای زنگزده یا خیلی سفت مناسب نیست، چون تماس محدود با سطح مهره، احتمال سر خوردن را بالا میبرد.
آچار رینگی (آچار بسته)
سر این آچار به صورت حلقهای کامل، مهره را در بر میگیرد و تماس یکنواخت آن با تمام سطوح مهره، ریسک گرد شدن پیچ را به حداقل میرساند. قیمت آچار از نوع رینگی به مدل آن بستگی دارد.
- مدلهای ۱۲ ضلعی، امکان قرارگیری روی مهره را در زاویههای بیشتری فراهم میکنند و برای فضای تنگ مناسبترند، اما نسبت به مدل ۶ ضلعی، سطح تماس کمتر و مقاومت پایینتری در برابر لغزش دارند.
- مدلهای ۶ ضلعی برای پیچهای بسیار سفت شده یا زنگزده که نیاز به گشتاور بالا دارند، انتخاب درستتری هستند، چون نیرو را روی سطح بیشتری از ضلع مهره پخش میکنند.
آچار ترکیبی (رینگی-تخت)
یکی از کاربردیترین انواع آچار های مکانیکی است که یک سر آن دهانۀ باز و سر دیگر آن حلقۀ بسته دارد؛ هر دو سر نیز برای یک سایز پیچ و مهره طراحی شدهاند.
- برای کار با این آچار ابتدا باید سر رینگی مهرۀ سفت شده را شل کنید و سپس با سر تخت، به سرعت آن را کامل باز کنید؛ این ترکیب سرعت کار را نسبت به استفاده از دو آچار جدا، تقریباً نصف میکند.
- اکثر ستهای آچار موجود در بازار از همین مدل تشکیل شدهاند، بنابراین برای شروع تکمیل جعبهابزار، اولویت اول همین ست است.
آچار بکس و جعبهبکس
بکسها به عنوان بخشی از یک آچار کامل مکانیکی، سرهای استوانهای کوچکی هستند که روی دستۀ گاردان یا دسته آچار سوار میشوند و برای پیچهای عمیق یا داخل حفرهها کاربرد دارند. در کنار بکس و سایر ابزارهای دستی، انبردست نیز برای گرفتن، نگهداشتن یا خم کردن قطعات کوچک در بسیاری از تعمیرات کاربرد دارد.
- بکسهای معمولی فقط برای کار دستی طراحی شدهاند و اگر روی بکس بادی یا برقی سوار شوند، در برابر ضربههای سریع ترک برمیدارند؛ بکسهای مخصوص ابزار بادی معمولاً رنگ مشکی مات دارند و از فولاد مقاومتری ساخته میشوند.
- یک ست بکس همراه با دستۀ جغجغهای، رابط اکستنشن و مفصل یونیورسال، بیشترین کاربرد را در تعمیرات خودرو و صنعت دارد.
آچار جغجغهای (چرخدندهای)
مکانیزم داخلی این آچار اجازه میدهد بدون برداشتن آچار از روی مهره، فقط با حرکت رفتوبرگشتی دسته، پیچ باز یا سفت شود.
- تعداد دندانههای داخلی مکانیزم، زاویۀ چرخش لازم برای هر ضربه را تعیین میکند؛ مدلهای ۷۲ دندانه با هر ۵ درجه چرخش دسته کار میکنند و برای فضاهای بسیار تنگ مناسبترند، در حالی که مدلهای ۲۴ دندانه به فضای بازتری برای چرخش دسته نیاز دارند.
- اهرم کوچک روی بدنه، جهت چرخش را تغییر میدهد؛ فراموش کردن تنظیم این اهرم، رایجترین اشتباه کاربران تازهکار با این آچار است.
آچار آلن و آچار ستارهای (تورکس)
پیچهای ششگوش داخلی (آلن) و ستارهای (تورکس) در قطعات الکترونیکی، موتورسیکلت و صنایع دقیق بسیار رایجاند.
- آچار آلن به شکل حرف L یا به صورت بکسهای کوچک عرضه میشود؛ استفاده از سر کوتاه آن برای گشتاور بالا و سر بلند آن فقط برای دسترسی به نقاط دور، توصیه میشود.
- طراحی ستارهای تورکس، سطح تماس بیشتری نسبت به آلن ایجاد میکند و به همین دلیل در پیچهای حساس صنعت خودرو که نباید لبهشان گرد شود، جایگزین آلن شده است.
آچار فرانسه (قابل تنظیم)
فک متحرک این آچار با چرخاندن پیچ تنظیمکننده باز و بسته میشود و همین ویژگی آن را به ابزاری همهکاره برای مهرههایی با اندازههای متفاوت تبدیل کرده است.
- این آچار باید همیشه در جهتی روی مهره قرار گیرد که نیرو به فک ثابت وارد شود، نه فک متحرک؛ در غیر این صورت فک متحرک شل یا آسیبدیده میشود.
- به دلیل تماس نه چندان دقیق با مهره، برای کار دائمی یا گشتاور بالا مناسب نیست و بیشتر برای مواقع اضطراری یا اندازههای غیراستاندارد کاربرد دارد.
آچار ترکمتر (گشتاور)
آچار ترکمتر مقدار دقیقی از نیروی پیچشی را اندازه میگیرد و در لحظۀ رسیدن به عدد تنظیمشده، هشدار صوتی یا لرزشی میدهد.
- مدل کلیکی برای کارهای عمومی خودرو رایجترین گزینه است؛ مدل بیمتایپ (عقربهای) ارزانتر اما دقت پایینتری دارد و مدل دیجیتال برای گزارشگیری دقیق در تعمیرگاههای حرفهای استفاده میشود.
- برای پیچهای حساس مثل سرسیلندر یا اتصالات ترمز که سفت کردن بیشازحد آنها میتواند قطعه را بشکند، این آچار یک ابزار تخصصی است.
آچار چکشی
یک سر این آچار شکل رینگی و سر دیگر آن مانند سطح چکش صاف است.
- برای مهرههای زنگزده یا بسیار سفت شده، ضربۀ مستقیم چکش روی بدنۀ آچار، نیروی لحظهای بیشتری نسبت به فشار دست وارد میکند و قفل مهره را میشکند.
- روی پیچهای آلومینیومی یا رزوههای نرم هرگز نباید استفاده شود، چون ضربه ناگهانی میتواند رزوه را از بین ببرد.
آچار لولهگیر و آچار شلاقی
مخصوص کار روی لولههای فلزی و اتصالات تأسیساتی است.
- فک دندانهدار این آچار برخلاف اکثر آچارها، هرچه نیروی بیشتری روی آن اعمال شود، محکمتر لوله را میگیرد؛ یعنی طراحی آن بر پایه گیرایی اتکایی است، نه فشار ثابت.
- آچار شلاقی، نسخۀ سبکتر همین ابزار برای لولههای نازکتر و کار در فضای محدود است و برای لولههای ضخیم صنعتی کفایت نمیکند.
آچار چرخ
برای باز و بستن پیچهای رینگ خودرو طراحی شده و معمولاً به شکل ضربدری با چهار سر متفاوت یا تکسر بلند عرضه میشود.
- طول بازوی بلند این آچار اهرم بیشتری برای باز کردن پیچهای سفت شده رینگ فراهم میکند؛ اما فشار زیاد روی مدلهای ضربدری کوتاه، احتمال گرد شدن پیچ رینگ را بالا میبرد.
