در شرایطی که ناپایداری اقتصادی و نگرانی از آینده تصمیم‌گیری را برای بنگاه‌ها دشوار کرده، صنعت قطعه‌سازی با مساله‌ای فراتر از تامین مواداولیه و نقدینگی روبه‌رو است. هر بار توقف در این زنجیره می‌تواند بر تولید خودرو، اشتغال و فعالیت شبکه‌ای از کسب‌وکارهای وابسته اثر بگذارد. اکنون پایداری کارخانه‌ها به هماهنگی تصمیم‌ها، دسترسی به منابع و پرهیز از تغییرات ناگهانی گره خورده است؛ مسائلی که در روزهای پرتنش، از مرز صنعت فراتر می‌روند و به آزمونی برای تاب‌آوری اقتصاد تبدیل می‌شوند.
بلاتکلیفی؛ مهم‌ترین چالش قطعه‌سازان
ابوالفضل شورمیج، عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان کشور درباره مهم‌ترین چالش قطعه‌سازان در شرایط کنونی به «دنیای‌خودرو» گفت: «مهم‌ترین چالش امروز قطعه‌سازان، بلاتکلیفی است؛ موضوعی که مدت‌هاست با آن درگیر هستیم. برنامه‌ریزی‌های چندساله، ابتدا به برنامه‌ریزی سالانه، سپس ماهانه و در ادامه به برنامه‌ریزی هفتگی تبدیل شد، اما اکنون حتی امکان برنامه‌ریزی هفتگی نیز وجود ندارد. در شرایط فعلی، تنها کاری که می‌توان انجام داد، تصمیم‌گیری در لحظه و برنامه‌ریزی براساس نیازهای فوری است.»
این مقام صنفی اضافه کرد: «در کنار این وضعیت، مشکلاتی که در حوزه ارز ایجاد شده، گاهی عملیات اجرایی را نیز متوقف کرده است. تورم نیز موجب شده حتی همان برنامه‌ریزی محدود و کوتاه‌مدت، تحت‌تاثیر قرار بگیرد. بنابراین، مشکل اصلی صنعت قطعه، بلاتکلیفی و سایه سنگین جنگ است؛ موضوعی که مدت‌ها درباره آن صحبت می‌شد، اما اکنون اظهارنظرها درباره احتمال وقوع جنگ، جدی‌تر شده است.»
شورمیج تصریح کرد: «برخی اظهارنظرها به‌صورت رسمی و غیررسمی مطرح می‌شود، اما تجربه نشان داده است که در موارد گذشته، هیچ‌گاه زمان وقوع درگیری‌ها به‌طور رسمی اعلام نشده و معمولا از اصل غافلگیری استفاده شده است. به‌همین دلیل، برداشت شخصی من این است که چنین اظهارنظرهایی به معنای قطعی بودن وقوع جنگ نیست و ممکن است بخشی از آن به نوسانات ناشی از اخبار و فعالیت ذی‌نفعان مربوط باشد.»
این مقام صنفی همچنین درباره شواهد احتمال تشدید درگیری‌ها تاکید کرد: «با وجود این، نمی‌توان احتمال وقوع درگیری‌ها را به‌طور کامل نادیده گرفت. شاخص‌های اقتصادی، از جمله قیمت دلار، طلا، نفت و همچنین شاخص تنش که اکنون در سطح بالایی قرار دارد، نشان می‌دهد نگرانی‌ها بی‌دلیل نیست. با این حال، هیچ‌کس نمی‌تواند با دقت مشخص کند این اتفاق در چه زمانی و با چه کیفیتی رخ خواهد داد. همین نبود قطعیت، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد می‌کند.»
هیچ‌کس نمی‌تواند با دقت مشخص کند درگیری‌ها در چه زمانی و با چه کیفیتی رخ خواهد داد. همین نبود قطعیت، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد می‌کند
آسیب اظهارنظرهای غیرمسئولانه
عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان کشور درباره اظهارنظرهایی از سوی برخی فعالان رسانه‌ای درباره زمان وقوع جنگ گفت: «پیش از انتشار چنین خبرهایی، موضوع جنگ برای بسیاری از فعالان اقتصادی در حد یک فرضیه و احتمال بود؛ اما وقتی خبری با تعیین زمان مشخص از سوی منابعی مطرح می‌شود که مردم به آن‌ها اعتماد دارند، نگرانی‌ها به‌شدت افزایش پیدا می‌کند. امیدوارم چنین اظهارنظرهایی ناشی از ناآگاهی باشد، نه با نیت یا هدف دیگری. اگر یک خطا از روی بی‌اطلاعی رخ داده باشد، قابل بررسی و اصلاح است، اما اگر نیت نامناسبی در میان باشد، موضوع بسیار نگران‌کننده خواهد بود.»
شورمیج افزود: «اکنون جامعه، خانواده‌ها و فعالان اقتصادی با نوعی سردرگمی و بلاتکلیفی مواجه هستند؛ اما آثار این وضعیت در بخش تولید شدیدتر است؛ زیرا تولیدکننده مسئولیت کارکنان و مجموعه تحت مدیریت خود را برعهده دارد. برای مثال، شرکتی که قصد دارد با نیروهای خود قرارداد ببندد، ممکن است به‌دلیل نگرانی از آینده، مدت قراردادها را کوتاه‌تر کند. این مساله به‌طور مستقیم ناامنی شغلی ایجاد می‌کند و نگرانی، تشویش و بی‌اعتمادی را افزایش می‌دهد.»
این مقام صنفی ادامه داد: «از نظر اقتصادی نیز همواره افرادی وجود دارند که در شرایط بحرانی به‌دنبال سوءاستفاده هستند. همان‌طور که از کاسبان تحریم صحبت می‌شود، اکنون می‌توان از کاسبان جنگ نیز سخن گفت؛ افرادی که منتظرند از فضای مبهم و ملتهب موجود استفاده کنند و از آب گل‌آلود ماهی بگیرند. این‌که احتمال وقوع جنگ تا چه اندازه به واقعیت نزدیک است، باید در محافل کارشناسی و سطوح بالاتر بررسی شود، اما ضروری است مسئولان مربوط، منشأ این اظهارنظرها را رصد و از تکرار آن‌ها جلوگیری کنند.»
تأمین مواداولیه در سایه جنگ
شورمیج با اشاره به این‌که در دو دهه گذشته و حتی بیشتر از آن، تولیدکننده هیچ‌گاه مانند امروز با بلاتکلیفی مواجه نبوده است، گفت: «این بلاتکلیفی دوطرفه است؛ هم آینده اقتصادی مشخص نیست و هم وضعیت احتمالی درگیری‌ها روشن نیست. در دهه ۶۰ نیز کشور با جنگ مواجه بود، اما در آن دوره، انسجام بیشتری در ساختار دستگاه‌ها وجود داشت و مدیریت جنگ و اقتصاد با هماهنگی بیشتری انجام می‌شد. اکنون دست‌کم آنچه در ظاهر مشاهده می‌شود، بیانگر هماهنگی کامل میان دستگاه‌ها نیست.»
این مقام صنفی افزود: «بانک‌مرکزی بر اساس چارچوب‌های خودش فعالیت می‌کند و سایر دستگاه‌ها نیز هرکدام مسیر جداگانه‌ای را دنبال می‌کنند. امیدوارم در پشت صحنه هماهنگی لازم وجود داشته باشد؛ اما آثار این ناهماهنگی در بخش تولید دیده می‌شود. شرایط نقدینگی و جریان نقدینگی شرکت‌ها به‌شدت تحت‌تاثیر قرار گرفته و در بسیاری از موارد، نقدینگی لازم برای ادامه فعالیت وجود ندارد.»
عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان کشور درباره رویکرد تولیدکنندگان در شرایط فعلی تصریح کرد: «هر تامین‌کننده یا تولیدکننده‌ای که نقدینگی در اختیار داشته باشد، تلاش می‌کند مواداولیه مورد نیاز خود را تهیه کند؛ زیرا تجربه نشان داده است که این شرایط ماندگار نیست و باید از روزهای بحرانی عبور کرد. با این حال، اگر فرض کنیم بلاتکلیفی ادامه‌دار باشد، نباید اشتغال و تولید متوقف شود. حتی اگر دشمن هنوز اثر مستقیمی بر واحدهای تولیدی نگذاشته باشد، ما نباید خودمان پیش‌دستی کنیم و چرخ تولید را متوقف سازیم.»
وی ادامه داد: «تولید یکی از سنگرهای اصلی کشور است و باید حفظ شود. سنگر تولید، یکی از پیشتازان جنگ اقتصادی است؛ جنگی که امروز ترکیبی از فشارهای اقتصادی و سایر تهدیدهاست. دشمن تمرکز زیادی بر جنگ اقتصادی گذاشته و تولید می‌تواند اشتغال و اقتصاد کشور را کنترل و از تشدید آسیب‌ها جلوگیری کند. خاموش شدن چراغ کارخانه‌ها، آثار بسیار گسترده‌ای بر زندگی مردم و امنیت اقتصادی خواهد داشت.»
تجربه نشان داده است که این شرایط ماندگار نیست و باید از روزهای بحرانی عبور کرد. با این حال اگر فرض کنیم بلاتکلیفی ادامه‌دار باشد نباید اشتغال و تولید متوقف شود
انتظار از دولت و حاکمیت
عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان کشور با اشاره به این‌که ما در صنعت و تولید، سربازان این سنگر هستیم، اما صنعت ژنرال‌هایی نیز دارد (افرادی که بیش از ۴۰ یا ۵۰ سال در این عرصه فعالیت کرده‌اند و انواع بحران‌ها را تجربه کرده‌اند) به «دنیای‌خودرو» گفت: «نخستین انتظار این است که دولت از این افراد استفاده کند و تجربیات آن‌ها را به‌کار بگیرد. تعداد این افراد کم نیست. آن‌ها در انجمن‌ها، کارگروه‌ها و مجموعه‌های تخصصی حضور دارند و در صورت وجود اراده، در دسترس دولت و حاکمیت هستند.»
شورمیج افزود: «هر جنگی علاوه‌بر سرباز و فرمانده، به مهمات نیاز دارد. مهمات جنگ اقتصادی نیز اطلاعات درست و به‌موقع، تصمیم‌گیری دقیق و حمایت واقعی و به‌موقع از تولیدکنندگان است. اگر قرار است در شرایط جنگی برنامه‌ریزی کنیم، باید یک برنامه منسجم با مشارکت دولت، حاکمیت و افراد باتجربه صنعت تدوین شود. بدون برنامه، حتی توانمندی‌های موجود نیز نمی‌تواند به نتیجه مطلوب برسد.»
وی ادامه داد: «تولیدکننده به مواداولیه، نقدینگی، آرامش ذهنی و حداقل امنیت برای برنامه‌ریزی نیاز دارد. این حداقل‌ها باید از سوی دولت و مسئولان عالی کشور تامین شود. منظور از آرامش این است که خود حاکمیت، موضوعات جدید و غیرضروری ایجاد نکند و در شرایطی که تولیدکننده با بحران‌های متعدد مواجه است، فشارهای مضاعف بر او وارد نشود.»
این مقام صنفی اظهار داشت: «در حوزه ارز، گمرک و برخی تصمیمات اقتصادی، اقداماتی انجام می‌شود که ممکن است ضرورت فوری نداشته باشد؛ برای نمونه، موضوع واردات خودروهای دست‌دوم در چنین شرایطی می‌تواند بخشی از تمرکز و منابع را از مسائل اصلی تولید دور کند. کاهش تصمیمات حاشیه‌ای و ایجاد هماهنگی میان دولت و بزرگان صنعت، می‌تواند امنیت ذهنی تولیدکنندگان را افزایش دهد.»
تولید، اولویت نخست کشور
شورمیج با اشاره به این‌که در این برهه زمانی حمایت واقعی از تولید اهمیت زیادی دارد، گفت: «سازمان تامین اجتماعی، بانک‌ها، بیمه و سایر دستگاه‌ها نیز تحت‌فشار هستند؛ اما باید توجه داشت که تولید می‌تواند سایر بخش‌ها را به حرکت درآورد. مسیر نمی‌تواند برعکس باشد. اگر تولید متوقف شود، تامین اجتماعی نیز در ادامه با مشکل جدی مواجه خواهد شد؛ زیرا منابع پرداخت مستمری‌ها از محل فعالیت اقتصادی و تولید تامین می‌شود.»
وی افزود: «همین موضوع درباره بانک‌ها و نظام مالیاتی نیز صدق می‌کند. اگر تولید ادامه داشته باشد، امید به‌فعالیت بانک‌ها، پرداخت مالیات و تامین منابع اجتماعی وجود دارد؛ اما اگر تولید متوقف شود، تمام این بخش‌ها آسیب خواهند دید. به‌همین دلیل، اولویت نخست حاکمیت باید تولید و برنامه‌ریزی برای حفظ آن باشد و سایر موضوعات در مرحله بعد قرار گیرد.»
این مقام صنفی درباره این‌که مسئولان دولتی چقدر صدای فعالان صنعت را می‌شوند؟ تایید کرد: «در ماه‌های گذشته جلساتی با فعالان باسابقه صنعت برگزار شده است. چهره‌های شناخته‌شده تولید، در جلساتی با مجلس، دولت، معاون اول رئیس‌جمهوری، وزارت صنعت، معدن و تجارت و خودروسازان حضور داشته‌اند. بنابراین، نمی‌توان گفت هیچ جلسه‌ای برگزار نشده است.»
وی اضافه کرد: «با این حال، برگزاری جلسه یک موضوع است، شنیدن صحبت‌های تولیدکنندگان موضوعی دیگر و عملیاتی و اجرایی کردن پیشنهادها موضوعی کاملا متفاوت. می‌دانیم دولت نیز تحت‌فشار است و تلاش‌هایی انجام می‌دهد، اما اقتصاد کشور مانند یک لوکوموتیو باید حرکت کند. اگر اشتغال آسیب ببیند، پیامدهای سنگینی برای اقتصاد و امنیت کشور ایجاد خواهد شد.»
ضرورت تقویت سنگر تولید
عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان کشور با اشاره به این‌که شرایط امروز، شرایطی عادی نیست و باید با نگاه جنگی مدیریت شود، اظهار داشت: «سنگر تولید بدون حمایت، تا حدی توان مقاومت دارد؛ اما اگر محاصره شدید شود، دیگر امکان رساندن کمک به آن دشوار خواهد بود. بنابراین، پیش از آن‌که فشارها بیشتر شود، باید مسیرهایی را تقویت کرد که تولید را در وضعیت امن‌تری قرار دهد.»
شورمیج افزود: «دولت باید از تجربه تولیدکنندگان باسابقه استفاده کند، اطلاعات دقیق و به‌موقع در اختیار صنعت قرار دهد و برای تامین مواداولیه، ارز، نقدینگی و مسائل گمرکی تصمیم‌های روشن و قابل اجرا داشته باشد. تولیدکننده نمی‌تواند هر روز با یک دستورالعمل جدید یا تصمیم متناقض، برنامه خود را تغییر دهد. در شرایط بحرانی، ثبات تصمیم‌گیری به اندازه منابع مالی اهمیت دارد.»
وی ادامه داد: «نگرانی اصلی این است که اگر تولید زمین بخورد، بسیاری از بخش‌های دیگر نیز پشت سر آن آسیب خواهند دید. باید همه دستگاه‌ها تلاش کنند تولید و اشتغال حفظ شود؛ زیرا امنیت اقتصادی و امنیت کشور، ارتباط مستقیمی با ادامه فعالیت کارخانه‌ها و حفظ چرخه تولید دارد.»
