سردبیر روزنامه دنیای خودرو در این باره نوشت:
بازار لاستیک و روغن‌موتور در کشور، بیش از آن‌که صرفا به افزایش تولید نیاز داشته باشد، با مساله مهم‌تری به نام ساماندهی شبکه توزیع روبه‌رو است. در شرایطی که تولیدکنندگان داخلی برای حفظ ظرفیت تولید با چالش‌های مختلفی از جمله تأمین مواد اولیه، هزینه‌های انرژی و نوسانات ارزی مواجه هستند، نباید اجازه داد محصول نهایی پس از خروج از کارخانه، در مسیر رسیدن به مصرف‌کننده گرفتار زنجیره‌ای طولانی از واسطه‌ها و هزینه‌های غیرضروری شود.
آغاز طرح عرضه مستقیم لاستیک و روغن‌موتور از طریق واحدهای صنفی منتخب، اقدامی است که می‌تواند بخشی از این مشکل را برطرف کند. اجرای آزمایشی این طرح در ۳۰۰ نقطه تهران و تأمین لاستیک از تولیدکنندگان داخلی و روغن‌موتور از چهار کارخانه اصلی، نشان می‌دهد که می‌توان با همکاری تشکل‌های صنفی، تعاونی‌ها و تولیدکنندگان، مسیر دسترسی مصرف‌کننده به کالا را کوتاه‌تر کرد. با این حال، موفقیت چنین برنامه‌ای به استمرار تأمین و کیفیت اجرای آن بستگی دارد، نه صرفا اعلام آغاز طرح.
واقعیت این است که تولید کالا به‌تنهایی به معنای تنظیم بازار نیست. زمانی که محصول در کارخانه موجود است، اما مصرف‌کننده برای تهیه آن با محدودیت دسترسی یا اختلاف قیمت مواجه می‌شود، باید عملکرد شبکه توزیع مورد بررسی قرار گیرد. در چنین شرایطی، عرضه مستقیم می‌تواند با کاهش واسطه‌گری غیرضروری، شفافیت بیشتری در قیمت‌گذاری و توزیع ایجاد کند. البته این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که سازوکار تخصیص کالا و نظارت بر فروش نیز روشن و قابل ارزیابی باشد.
تعیین حدود سه درصد سود برای تعاونی‌های تأمین و توزیع، از نکات قابل توجه این طرح است. چنین حاشیه سودی در صورت اجرای شفاف می‌تواند هزینه خدمات توزیع را مشخص کند و مانع شکل‌گیری هزینه‌های نامعلوم در مسیر عرضه شود. اما باید مراقب بود که تعاونی‌ها به حلقه جدیدی از واسطه‌گری تبدیل نشوند. واحدهای صنفی باید بر اساس ضوابط مشخص و بدون تبعیض به کالا دسترسی داشته باشند و مصرف‌کننده نیز بتواند محصول را با قیمت مصوب و بدون پرداخت هزینه‌های اضافی تهیه کند.
از سوی دیگر، محدود ماندن طرح به چندصد نقطه در تهران نمی‌تواند پاسخگوی نیاز بازار کشور باشد. مصرف‌کنندگان در استان‌ها و شهرستان‌ها نیز به همان اندازه به لاستیک و روغن‌موتور نیاز دارند. بنابراین، پس از ارزیابی مرحله آزمایشی، توسعه این الگو به سایر مناطق باید در اولویت قرار گیرد. توزیع عادلانه زمانی محقق می‌شود که محل سکونت مصرف‌کننده به عاملی برای افزایش هزینه یا دشواری دسترسی به کالا تبدیل نشود.
در این میان، مسئولیت تولیدکنندگان نیز کمتر از شبکه توزیع نیست. کارخانه‌ها باید تأمین مستمر کالا را تضمین کنند و عرضه را متناسب با نیاز بازار پیش ببرند. نمی‌توان انتظار داشت شبکه توزیع جدید به تنظیم بازار کمک کند، اما در تأمین محصول با وقفه مواجه باشد. همچنین باید پذیرفت که مشکلات تولید، از افزایش هزینه مواد اولیه تا نوسانات ارزی و حمل‌ونقل، بر قیمت تمام‌شده اثرگذار است و اصلاح شبکه توزیع به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین سیاست‌های حمایتی از تولید شود.
نکته اساسی آن است که این طرح نباید به اقدامی مقطعی برای آرام کردن بازار تبدیل شود. اگر قرار است عرضه مستقیم به راهکاری موثر تبدیل شود، باید میزان موجودی، قیمت فروش، نحوه تخصیص و عملکرد واحدهای صنفی به‌صورت مستمر تحت نظارت قرار گیرد. همچنین لازم است مصرف‌کنندگان امکان گزارش تخلف و پیگیری شکایت‌های خود را داشته باشند.
در نهایت، تنظیم بازار لاستیک و روغن‌موتور نه با دستور و نه با حذف صوری واسطه‌ها محقق می‌شود؛ بلکه نیازمند اصلاح زنجیره تأمین و توزیع است. هدف باید این باشد که تولیدکننده با اطمینان بیشتری محصول خود را عرضه کند و مصرف‌کننده نیز بدون پرداخت هزینه‌های تحمیلی و طی مسیری دشوار، به کالای مورد نیاز دسترسی داشته باشد.
اگر طرح عرضه مستقیم بتواند این ارتباط را به شکلی پایدار برقرار کند، می‌تواند فراتر از یک برنامه آزمایشی، به الگویی برای ساماندهی بازار قطعات و اقلام مصرفی خودرو تبدیل شود.
