صنعت‌خودرو در جهان سال‌هاست از رقابت صرف بر سر قدرت موتور، شتاب و افزایش تیراژ فاصله گرفته و شاخص‌های تازه‌ای را در مرکز توسعه محصولات قرار داده است؛ کاهش مصرف سوخت، کاهش آلایندگی و حرکت به سمت خودروهای هیبریدی و برقی، بخشی از همین تغییر مسیر است. این تغییر برای ایران تنها یک انتخاب فناورانه نیست. در شرایطی که کشور با ناترازی بنزین، محدودیت‌های ناشی از تحریم، فشارهای اقتصادی و در مقاطعی تبعات جنگ و اختلال در زنجیره‌تامین مواجه است، کاهش مصرف سوخت خودروها می‌تواند به یکی از مهم‌ترین اولویت‌های صنعت‌خودرو تبدیل شود. براساس آمارهای مطرح‌شده، میانگین مصرف سوخت خودروهای در حال تردد در کشورمان حدود ۹.۲ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر است و این رقم برای خودروهای نو نیز حدود ۸.۳ لیتر اعلام شده است. به این ترتیب، حتی محصولی که امروز وارد ناوگان کشور می‌شود، همچنان فاصله قابل توجهی با خودروهای کم‌مصرف بازارهای پیشرو دارد.
فاصله ایران با بازارهای کم‌مصرف
مقایسه این ارقام با برخی بازارهای دیگر، تصویر روشن‌تری از فاصله موجود ارائه می‌کند. براساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، میانگین مصرف سوخت خودروهای سبک جدید در اتحادیه‌اروپا حدود ۶ لیتر به ازای هر ۱۰۰ کیلومتر است. در فرانسه این رقم حدود ۵.۵ لیتر و در ایتالیا ۵.۷ لیتر ثبت شده است. ترکیه نیز در همان سال میانگین مصرف خودروهای سبک جدید را به‌حدود ۵.۵ لیتر رسانده بود. در عربستان نیز استانداردهای جدید مصرف سوخت برای خودروهای سبک، مسیر مشخصی برای افزایش بهره‌وری تعریف کرده‌اند و اهداف امسال این کشور معادل حدود ۴.۴ تا ۵.۹ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر، بسته به محدوده و کلاس خودرو است. این مقایسه یک نکته مهم را نشان می‌دهد؛ کاهش مصرف سوخت دیگر موضوعی مختص کشورهای اروپایی یا بازارهای پیشرفته نیست و حتی کشورهای منطقه نیز برای افزایش بهره‌وری خودروها استاندارد و هدف‌گذاری مشخص دارند.
جهان به سمت خودروهای کم‌مصرف و برقی می‌رود
در بازار جهانی، مسیر توسعه محصول نیز این تغییر را تایید می‌کند. خودروهای هیبریدی، پلاگین-هیبرید و برقی سهم بیشتری از بازار پیدا کرده‌اند و خودروسازان هم‌زمان در حال بهبود موتورهای درون‌سوز، کاهش وزن خودرو، ارتقای گیربکس و توسعه سامانه‌های مدیریت انرژی هستند. داده‌های جدید آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد میانگین مصرف سوخت خودروهای سواری جدید با موتور احتراق‌داخلی در بازار جهانی حدود ۷.۸ لیتر معادل بنزین در ۱۰۰ کیلومتر است؛ درحالی که این رقم برای خودروهای هیبریدی حدود ۵.۵ لیتر و برای خودروهای پلاگین-هیبرید حدود ۳.۳ لیتر است. خودروهای تمام‌برقی نیز اساسا از نظر مصرف بنزین، عددی معادل صفر دارند. البته حرکت به‌سمت خودروهای برقی به معنای حذف فوری موتورهای بنزینی نیست. بسیاری از بازارها در دوره گذار، هم‌زمان روی بهینه‌سازی موتورهای احتراق‌داخلی و توسعه خودروهای هیبریدی و برقی کار می‌کنند. برای ایران نیز با توجه به زیرساخت‌های موجود، سبدی از فناوری‌ها می‌تواند در کاهش مصرف سوخت نقش داشته باشد.
وقتی بنزین کمیاب‌تر می‌شود، خودرو باید کم‌مصرف‌تر شود
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص می‌شود که وضعیت مصرف بنزین را در مقیاس ملی ببینیم. مصرف روزانه بنزین کشور در سال‌های اخیر به محدوده بالای ۱۳۰ میلیون لیتر رسیده و افزایش تعداد خودروها، ماندگاری خودروهای قدیمی و مصرف بالای بخشی از ناوگان، فشار بیشتری بر تراز تولید و مصرف وارد کرده است. در چنین شرایطی، کاهش مصرف حتی به اندازه یک لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر نیز در مقیاس میلیون‌ها خودرو می‌تواند اثر قابل توجهی داشته باشد.
به‌همین دلیل، مساله مصرف سوخت را نمی‌توان فقط به سیاست‌های قیمتی، نحوه سوخت‌گیری یا رفتار رانندگان محدود کرد. خودرویی که با فناوری قدیمی و مصرف بالاتر تولید می‌شود، در تمام سال‌های حضور خود در ناوگان کشور به مصرف بیشتر سوخت ادامه خواهد داد. از سوی دیگر، کاهش مصرف سوخت صرفا یک موضوع اقتصادی نیست. مصرف کمتر بنزین به معنای انتشار کمتر آلاینده‌ها و کربن نیز هست و می‌تواند در بهبود کیفیت هوای شهرها نقش داشته باشد.
صنعت‌خودرو در شرایط سخت، نباید توسعه محصول را متوقف کند
برای صنعت‌خودرو ایران، رسیدن به مصرف پایین‌تر البته ساده نیست. تحریم، محدودیت‌های ارزی، دشواری تامین قطعات، هزینه بالای توسعه موتور و پلت‌فرم جدید و فشارهای اقتصادی، مسیر سرمایه‌گذاری فناورانه را دشوار می‌کند. اما همین شرایط، ضرورت حرکت به سمت فناوری‌های جدید را بیشتر می‌کند. توسعه موتورهای کم‌مصرف، موتورهای توربوشارژ و توربو GDI، بهینه‌سازی موتورهای موجود، استفاده از گیربکس‌های کارآمدتر و توسعه فناوری‌های هیبریدی و پلاگین-هیبرید می‌تواند بخشی از پاسخ صنعت به مساله مصرف سوخت باشد. در این میان، زمان نیز اهمیت دارد. توسعه یک موتور یا پلت‌فرم جدید فرآیندی چندساله است و نتیجه تصمیم‌های امروز، در سال‌های آینده خود را نشان می‌دهد. بنابراین نمی‌توان توسعه فناوری را تا زمان رفع تمام مشکلات اقتصادی و تحریمی به تعویق انداخت.
سایپا مسیر کاهش مصرف را مشخص کرده است
درچنین شرایطی، سایپا اعلام کرده میانگین مصرف سوخت محصولات جدید این گروه حدود ۷.۳ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر است و هدف‌گذاری آن رساندن این رقم به ۵.۵ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر طی پنج سال آینده است. هم‌زمان، توسعه محصولات هیبریدی و برقی نیز در برنامه این گروه قرار گرفته است. پروژه‌هایی مانند آریا و آریانو در همین مسیر تعریف شده‌اند و در نمونه پلاگین-هیبرید آریانو، مصرف ترکیبی اعلام‌شده در شرایط استاندارد می‌تواند به حدود ۲.۷ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر برسد.
حالا نوبت دیگر خودروسازان است
کاهش مصرف بنزین نمی‌تواند پروژه یک شرکت یا یک گروه خودروسازی باشد. اگر قرار است صنعت‌خودرو درپاسخ به ناترازی انرژی، تحریم، فشار اقتصادی و آلودگی هوا نقش موثری ایفا کند، همه بازیگران این صنعت باید برنامه مشخصی برای کاهش مصرف محصولات خود داشته باشند.
حالا باید دید سایر خودروسازان بزرگ و همچنین شرکت‌های مونتاژکننده چه برنامه‌ای برای کاهش مصرف سوخت سبد محصولات خود دارند و در سال‌های آینده چه سهمی از محصولاتشان به فناوری‌های کم‌مصرف، هیبریدی و برقی اختصاص خواهد یافت.
