صنعت کامیون‌سازی آمریکا در شرایطی با افزایش تقاضا و نشانه‌هایی از بازگشت رونق به بازار خودروهای تجاری سنگین مواجه شده که مشکلات زنجیره‌تامین، افزایش هزینه‌های تولید و محدودیت دسترسی به قطعات تخصصی، مانع استفاده کامل تولیدکنندگان از ظرفیت بازار شده است. تازه‌ترین گزارش‌های منتشرشده از عملکرد خودروسازان سنگین‌ساز در روزهای اخیر نشان می‌دهد حتی شرکت‌های بزرگی مانند دایملرتراک آمریکای‌شمالی نیز برای افزایش تیراژ تولید با کمبود محور و موتور مواجه هستند. افزایش هزینه حمل سریع قطعات، افت بهره‌وری خطوط تولید و دشواری هماهنگ کردن ظرفیت تأمین‌کنندگان با رشد سفارش‌ها، نشان می‌دهد چالش صنعت کامیون‌سازی آمریکا تنها به میزان تقاضا و توان مالی تولیدکنندگان محدود نیست و پایداری زنجیره‌تأمین به یکی از عوامل تعیین‌کننده در آینده این صنعت تبدیل شده است.
افزایش تولید در سایه کمبود قطعات
یکی از مهم‌ترین تحولات صنعت کامیون‌سازی آمریکا، انتشار گزارش عملکرد سه‌ماهه سوم شرکت دایملر تراک و تشریح مشکلات تولید در زیرمجموعه آمریکای‌شمالی این شرکت است. دایملر تراک آمریکای‌شمالی که تولیدکننده کامیون‌های فریت‌لاینر و وسترن استار است، با وجود افزایش قابل توجه فروش، نتوانسته متناسب با رشد تقاضا، تولید خود را افزایش دهد.
بر اساس گزارش منتشرشده در ششم نوامبر، کمبود قطعات محور و موتور از جمله مهم‌ترین موانع تولید این مجموعه در سه‌ماهه سوم سال جاری بوده و این محدودیت‌ها در سه‌ماهه چهارم نیز ادامه داشته است. مدیریت شرکت اعلام کرده است برخی تأمین‌کنندگان نتوانسته‌اند متناسب با افزایش سفارش‌ها، نیروی انسانی، مواداولیه و ظرفیت تولید خود را به اندازه کافی افزایش دهند.
این وضعیت از آن جهت اهمیت دارد که دایملر پیش از آغاز افزایش تقاضا، از تأمین‌کنندگان خود خواسته بود نیروی کار بیشتری جذب کنند، مواد اولیه مورد نیاز را افزایش دهند و با اضافه کردن شیفت‌های کاری، برای رشد تولید آماده شوند؛ اما بخشی از زنجیره‌تأمین نتوانست با سرعت مورد انتظار خود را با شرایط جدید هماهنگ کند.
درنتیجه، کمبود قطعات نه‌تنها تعداد کامیون‌های تولیدشده را کاهش داد، بلکه بر بهره‌وری کارخانه‌ها نیز اثر گذاشت. به این ترتیب، افزایش سفارش‌ها به‌تنهایی تضمین‌کننده رشد تولید نیست و ظرفیت واقعی خودروسازان به توان تأمین‌کنندگان قطعات کلیدی وابستگی مستقیم دارد.
رشد هزینه‌های تولید؛ افزایش ۳۷ درصدی هزینه فروش
یکی از مهم‌ترین شاخص‌هایی که ابعاد فشار اقتصادی بر کامیون‌سازان آمریکایی را نشان می‌دهد، رشد هزینه‌های عملیاتی در کنار افزایش درآمد است. طبق گزارش مالی دایملر تراک، درآمد بخش آمریکای شمالی این شرکت در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ با رشد ۴۳ درصدی به ۶.۳۶ میلیارد دلار رسید؛ درحالی که هزینه فروش این مجموعه نیز با افزایش ۳۷ درصدی از ۳.۸۲ میلیارددلار در مدت مشابه سال قبل به ۵.۲۳ میلیارددلار رسید.
البته باید توجه داشت که افزایش ۳۷ درصدی هزینه فروش، به‌معنای رشد همین میزان در هزینه ساخت هر دستگاه کامیون نیست؛ زیرا افزایش حجم تولید و فروش نیز در این رقم موثر بوده است. با این حال، مدیریت شرکت اعلام کرده افزایش هزینه حمل فوری قطعات، یکی از عوامل اصلی رشد هزینه‌ها بوده است.
دایملر برای جلوگیری از توقف خطوط تولید و تحویل به‌موقع کامیون‌ها، ناچار شده است قطعاتی را که با تاخیر از سوی تأمین‌کنندگان ارسال می‌شوند، با روش‌های حمل سریع‌تر به کارخانه برساند. هزینه این شیوه حمل در سه‌ماهه سوم به چند ده میلیون دلار رسیده و مدیران شرکت انتظار دارند اثر مالی آن در سه‌ماهه چهارم نیز قابل توجه باشد.
این موضوع نشان می‌دهد کمبود قطعات فقط هزینه خرید نهاده‌های تولید را افزایش نمی‌دهد، بلکه هزینه‌های جانبی مانند انبارداری، حمل اضطراری، توقف خطوط و مدیریت موجودی را نیز بالا می‌برد. زمانی که یک قطعه حیاتی در موعد مقرر به کارخانه نرسد، خودروساز برای جلوگیری از خوابیدن خط تولید باید هزینه بیشتری برای جبران تاخیر پرداخت کند.
کامینز؛ افزایش تقاضا و محدودیت تأمین موتور
شرکت کامینز نیز در تازه‌ترین گزارش عملکرد خود به چالش‌های زنجیره‌تأمین اشاره کرده است. درآمد این شرکت در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ به ۹.۴ میلیارددلار رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۳ درصد افزایش را نشان می‌دهد.
درآمد بخش موتورهای کامینز با رشد ۲۰ درصدی به ۳.۱ میلیارددلار رسید و درآمد بخش قطعات با افزایش ۲۳ درصدی به ۲.۹ میلیارد دلار بالغ شد. با این حال، مدیران شرکت از افزایش هزینه حمل‌ونقل و مواد اولیه به عنوان عواملی یاد کرده‌اند که بخشی از مزایای رشد فروش را تحت‌تاثیر قرار داده است.
از جمله چالش‌های صنعت کامیون‌سازی آمریکا عدم قطعیت در هزینه تأمین مواد اولیه و قطعات وارداتی است. تولید کامیون‌های سنگین به حجم قابل توجهی فولاد، آلومینیوم، مس، مواد پلیمری و تجهیزات الکترونیکی وابسته است. بنابراین هرگونه تغییر در هزینه واردات یا قیمت مواد اولیه می‌تواند بر قیمت تمام‌شده محصولات اثر بگذارد
کامینز همچنین اعلام کرده است محدودیت تأمین برخی قطعات موجب انتقال حدود ۲۰۰ میلیون‌دلار از درآمد پیش‌بینی‌شده سه‌ماهه سوم بخش سامانه‌های تولید برق به سه‌ماهه چهارم شده است. هرچند این رقم مستقیما به تولید کامیون مربوط نیست، اما نشان می‌دهد مشکلات تأمین قطعات در بخش‌های مختلف فعالیت این شرکت ادامه دارد.
تولید صنعت کامیون‌های سنگین آمریکای‌شمالی در سه‌ماهه سوم به حدود ۷۰ هزار دستگاه رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۲ درصد افزایش داشته است. تولید کامیون‌های میان‌وزن نیز به ۳۶ هزار دستگاه رسیده و رشد ۷۷ درصدی را تجربه کرده است. این آمار از بازگشت تقاضا و افزایش فعالیت تولیدکنندگان حکایت دارد؛ اما هم‌زمان فشار بیشتری بر تأمین‌کنندگان موتور، محور و مجموعه‌های فنی وارد می‌کند.
تعرفه‌ها، مواد اولیه و هزینه‌های زنجیره‌تأمین
یکی دیگر از چالش‌های صنعت کامیون‌سازی آمریکا، عدم قطعیت در هزینه تأمین مواد اولیه و قطعات وارداتی است. تولید کامیون‌های سنگین به حجم قابل توجهی فولاد، آلومینیوم، مس، مواد پلیمری و تجهیزات الکترونیکی وابسته است. هرگونه تغییر در هزینه واردات یا قیمت مواد اولیه می‌تواند بر قیمت تمام‌شده محصولات اثر بگذارد.
سیاست‌های تعرفه‌ای آمریکا نیز به پیچیدگی برنامه‌ریزی تولیدکنندگان افزوده است. خودروسازان برای تأمین قطعات از شبکه‌ای از تأمین‌کنندگان داخلی و خارجی استفاده می‌کنند و تغییر تعرفه‌ها می‌تواند هزینه خرید قطعات یا انتقال بخشی از تولید به کشورهای دیگر را افزایش دهد.
در این میان، تجربه دایملر نشان می‌دهد حتی برخورداری از ظرفیت تولید در آمریکای‌شمالی نیز به معنای استقلال کامل از زنجیره‌تأمین بین‌المللی نیست. بخشی از کامیون‌های فریت‌لاینر و وسترن استار در کارخانه‌های مکزیک تولید می‌شوند و شرکت برای تأمین بازار منطقه‌ای به شبکه تولید و تأمین فرامرزی وابستگی دارد.
بنابراین، تغییر سیاست‌های تجاری یا افزایش هزینه جابه‌جایی قطعات میان کشورهای منطقه می‌تواند بر برنامه تولید اثرگذار باشد. از طرف دیگر، انتقال تولید به داخل آمریکا نیز فرآیندی سریع و کم‌هزینه نیست و به سرمایه‌گذاری، نیروی انسانی متخصص و ایجاد ظرفیت جدید نیاز دارد.
استاندارد آلایندگی ۲۰۲۷؛ چالش تازه تولیدکنندگان
در کنار مشکلات تأمین و هزینه تولید، تغییر مقررات آلایندگی موتورهای دیزلی نیز به یکی از موضوعات مهم صنعت کامیون‌سازی آمریکا تبدیل شده است. قرار است الزامات جدید آلایندگی اکسیدهای نیتروژن از ابتدای سال ۲۰۲۷ اجرایی شود؛ اما جزئیات نهایی مقررات و نحوه اجرای برخی الزامات همچنان محل بحث تولیدکنندگان موتور و کامیون است.
کامینز اعلام کرده انتظار دارد سازمان حفاظت محیط‌زیست آمریکا در ماه دسامبر مقررات نهایی را اعلام کند؛ یعنی تنها چند روز پیش از زمان اجرای برنامه‌ریزی‌شده آن. این بلاتکلیفی باعث شده بخشی از خریداران در تصمیم‌گیری برای سفارش کامیون‌های جدید احتیاط کنند.
از طرف دیگر، اجرای استانداردهای سخت‌گیرانه‌تر به توسعه سامانه‌های کنترل آلایندگی، تغییرات فنی موتور، آزمون‌های جدید و سرمایه‌گذاری در فرآیند تولید نیاز دارد. برآوردهای منتشرشده از سوی تحلیلگران صنعت نشان می‌دهد افزایش هزینه خرید موتورهای کاملا منطبق با الزامات جدید می‌تواند برای ناوگان‌ها چند هزار دلار هزینه اضافی به همراه داشته باشد.
چشم‌انداز تولید کامیون در آمریکا
با وجود مشکلات یادشده، چشم‌انداز میان‌مدت صنعت کامیون‌سازی آمریکای‌شمالی همچنان با نشانه‌هایی از بهبود همراه است. بر اساس گزارش چهارم نوامبر موسسه پژوهشی «پاور سیستمز ریسرچ» شاخص تولید کامیون در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ نسبت به سه‌ماهه دوم آن ۸.۴ درصد کاهش داشته؛ اما در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۱.۷ درصد افزایش را نشان می‌دهد.
این موسسه پیش‌بینی کرده است تولید کامیون‌های میان‌وزن و سنگین در آمریکای‌شمالی طی سال ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۱۳.۴ درصد افزایش یابد. بهبود نرخ حمل بار، افزایش تقاضای حمل‌ونقل و نیاز ناوگان‌ها به جایگزینی کامیون‌های فرسوده از عوامل حمایت‌کننده این روند هستند.
با این حال، چالش اصلی تولیدکنندگان آن است که رشد تقاضا را به افزایش واقعی تولید و سودآوری تبدیل کنند. این هدف بدون توسعه ظرفیت تأمین‌کنندگان، افزایش موجودی قطعات راهبردی، سرمایه‌گذاری در فناوری و کاهش وابستگی به مسیرهای محدود تأمین محقق نخواهد شد.
تجربه کامیون‌سازان آمریکایی نشان می‌دهد حتی در صنعتی با زیرساخت‌های پیشرفته، دسترسی به بازار بزرگ و شرکت‌های صاحب فناوری، اختلال در تأمین یک مجموعه مانند محور یا موتور می‌تواند برنامه تولید را تحت‌تاثیر قرار دهد و هزینه‌های سنگینی برای تولیدکننده ایجاد کند.
درواقع، آینده صنعت کامیون‌سازی آمریکا تنها به قدرت طراحی موتور یا ظرفیت خطوط تولید وابسته نیست؛ بلکه توان مدیریت زنجیره‌تامین، انعطاف‌پذیری در برابر تغییرات تجاری و هماهنگی میان خودروساز و قطعه‌ساز، به همان اندازه اهمیت دارد. این تجربه برای صنعت خودروهای تجاری ایران نیز قابل توجه است؛ چراکه توسعه تولید کامیون و کشنده بدون تقویت زنجیره‌تأمین قطعات کلیدی، دسترسی پایدار به مواد اولیه و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های مورد نیاز، نمی‌تواند به افزایش پایدار تیراژ و ارتقای کیفیت منجر شود.
