خودرویی که از نظر فنی سالم باشد، سیستم احتراق آن درست کار کند و سرویسهای دورهای را به موقع پشت سر بگذارد، سوخت را با بازدهی بهتری مصرف میکند و میتواند آلایندههای کمتری تولید کند. در مقابل، بیتوجهی به قطعات مصرفی، رانندگی نادرست و ادامه استفاده از خودرو با وجود نقص فنی، علاوهبر افزایش هزینههای مالکیت، میزان انتشار آلایندهها را نیز بالا میبرد. بنابراین کاهش آلودگی هوا لزوما به معنای خرید خودرو جدید یا استفاده از فناوریهای گرانقیمت نیست؛ گاهی چند اقدام ساده و کمهزینه میتواند در بهبود عملکرد موتور و کاهش آلایندگی موثر باشد.
سرویس دورهای؛ نخستین گام برای کاهش آلایندگی
یکی از نخستین اقداماتی که مالکان باید جدی بگیرند، سرویس دورهای موتور است. موتور خودرو برای احتراق مناسب به عملکرد هماهنگ مجموعهای از قطعات و حسگرها نیاز دارد. شمعها، کویلها، انژکتورها، حسگر اکسیژن و سامانه مدیریت موتور هرکدام در فرآیند احتراق و کنترل آلایندگی نقش دارند. خرابی یا عملکرد نامناسب هر یک از این قطعات میتواند باعث احتراق ناقص، افزایش مصرف سوخت و انتشار بیشتر هیدروکربنهای نسوخته و سایر آلایندهها شود.
تعویض به موقع شمعها یکی از مواردی است که میتواند در حفظ کیفیت احتراق موثر باشد. شمع فرسوده یا نامناسب ممکن است جرقه ضعیفی ایجاد کند و موجب لرزش موتور، بد کار کردن در دور آرام و افزایش مصرف سوخت شود. همچنین انژکتورهای کثیف یا معیوب میتوانند الگوی پاشش سوخت را مختل کنند. در چنین شرایطی، بررسی تخصصی سیستم سوخترسانی و جرقهزنی اهمیت دارد. زمان تعویض شمع در خودروهای مختلف متفاوت است و باید براساس دستورالعمل سازنده انجام شود.
فیلتر هوا و چراغ چک را جدی بگیرید
فیلترهوای موتور از ورود گردوغبار و ذرات معلق به داخل موتور جلوگیری میکند. فیلتر به شدت کثیف یا مسدودشده میتواند جریان هوای ورودی و عملکرد موتور را مختل کند. در خودروهای انژکتوری، واحد کنترل موتور تا حدودی نسبت سوخت و هوا را اصلاح میکند؛ بنابراین تعویض فیلتر کثیف همیشه به کاهش محسوس مصرف سوخت منجر نمیشود، اما بیتوجهی به آن میتواند به عملکرد نامناسب موتور و افزایش استهلاک بینجامد. بررسی فیلتر در سرویسهای دورهای، بهویژه برای خودروهایی که در مسیرهای پرگردوغبار تردد میکنند، ضروری است.
موضوع مهم دیگر، توجه به چراغ هشدار موتور یا چراغچک است. روشن شدن این چراغ نباید عادی تلقی شود. سامانه عیبیابی خودرو میتواند اختلال در احتراق، خرابی حسگرها یا مشکلات مربوط به تجهیزات کنترل آلایندگی را شناسایی کند. ممکن است خودرو همچنان حرکت کند، اما یک نقص فنی پنهان موجب افزایش مصرف سوخت یا انتشار آلایندهها شده باشد. مراجعه به تعمیرکار متخصص و عیبیابی با دستگاه مناسب، بهتر از پاک کردن خطا یا نادیده گرفتن هشدار است.
کاتالیست و تجهیزات کنترل آلایندگی را حذف نکنید
کاتالیست یکی از مهمترین تجهیزات کنترل آلایندگی در خودروهای بنزینی است که با انجام واکنشهای شیمیایی، میزان برخی آلایندههای خروجی از اگزوز را کاهش میدهد. خرابی، گرفتگی یا حذف این قطعه میتواند انتشار آلایندهها را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. با وجود این، برخی مالکان به دلیل هزینه تعمیر یا تصور کاهش توان موتور، اقدام به حذف کاتالیست میکنند؛ اقدامی که نه تنها راهکار فنی مناسبی نیست، بلکه مستقیما با هدف کاهش آلودگی هوا در تضاد است.
در خودروهای دیزلی نیز فیلتر ذرات معلق یا DPF و سامانه کاهش آلایندگی اکسیدهای نیتروژن اهمیت زیادی دارند. حذف یا غیرفعال کردن این تجهیزات، انتشار ذرات معلق و اکسیدهای نیتروژن را افزایش میدهد. مالکان خودروهای دیزلی باید به هشدارهای مربوط به این سامانهها توجه کنند و تعمیر آنها را به مراکز تخصصی بسپارند. نگهداری تجهیزات کنترل آلایندگی باید بخشی از سرویس عادی خودرو باشد، نه اقدامی که فقط هنگام مراجعه برای معاینهفنی انجام شود.
فشار باد لاستیک و روغنموتور؛ جزئیات موثر
کنترل فشار باد لاستیکها نیز در کاهش مصرف سوخت نقش دارد. لاستیک کمباد، مقاومت غلتشی بیشتری ایجاد میکند و برای حرکت خودرو به انرژی بیشتری نیاز است. در نتیجه موتور سوخت بیشتری مصرف میکند. فشار باد باید براساس برچسب مشخصات خودرو یا دفترچه راهنما تنظیم شود، نه حداکثر فشاری که روی دیواره لاستیک درج شده است. همچنین تنظیم نبودن زوایای چرخها میتواند مقاومت حرکتی و استهلاک لاستیک را افزایش دهد.
نوع روغنموتور نیز بیتاثیر نیست. استفاده از روغنی که گرانروی آن با مشخصات توصیهشده سازنده مطابقت ندارد، میتواند اصطکاک داخلی موتور را افزایش دهد و در برخی شرایط مصرف سوخت را بالا ببرد. انتخاب روغن صرفا براساس قیمت یا تبلیغات بازار تصمیم درستی نیست و باید مشخصات فنی موتور در اولویت قرار گیرد.
رانندگی آرام و هوشمندانه، آلودگی کمتر
شیوه رانندگی مالک نیز نقش مهمی در میزان مصرف سوخت و انتشار آلایندهها دارد. شتابگیری ناگهانی، ترمزهای پیدرپی، حرکت با سرعتهای غیرضروری و تغییر مداوم دورموتور باعث افزایش مصرف سوخت میشود. رانندهای که با فاصله مناسب از خودرو جلویی حرکت میکند و شرایط ترافیک را پیشبینی میکند، کمتر مجبور به ترمزگیری و شتابگیری مجدد خواهد شد. براساس راهنمای وزارت انرژی آمریکا، رانندگی تهاجمی میتواند مصرف سوخت را در سرعتهای جادهای حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد و در ترافیک شهری حدود ۱۰ تا ۴۰ درصد افزایش دهد.
خاموش کردن موتور در توقفهای طولانی نیز میتواند از مصرف سوخت غیرضروری جلوگیری کند؛ البته در خودروهایی که سامانه توقف و حرکت خودکار ندارند، این کار باید با رعایت شرایط ایمنی و توصیه سازنده انجام شود. روشن گذاشتن طولانیمدت موتور در حالت درجا، بهویژه در زمان انتظار، سوخت مصرف کرده و آلاینده تولید میکند؛ بدون آنکه مسافتی طی شود.
استفاده از کولر نیز باید متناسب با شرایط باشد. در سرعتهای پایین و ترافیک، استفاده بیرویه از تجهیزات پرمصرف میتواند بار موتور و مصرف سوخت را افزایش دهد. با این حال، باز گذاشتن پنجرهها در سرعتهای بالا نیز ممکن است مقاومت هوا را بیشتر کند. بنابراین بهتر است راننده با توجه به سرعت، دمای محیط و شرایط مسیر، شیوه مناسب تهویه را انتخاب کند.
معاینهفنی؛ آزمونی برای اطمینان از سلامت خودرو
معاینهفنی را نباید صرفا یک الزام اداری برای دریافت برگه معتبر دانست. این آزمون فرصتی برای بررسی وضعیت آلایندگی، عملکرد موتور، سیستم ترمز و برخی اجزای ایمنی خودرو است. مراجعه بهمراکز مجاز در موعد مقرر و رفع ایرادهای اعلامشده، میتواند از تردد خودرویی که آلایندگی آن از حد مجاز فراتر رفته است، جلوگیری کند. البته قبولی در معاینهفنی پایان مسئولیت مالک نیست؛ زیرا وضعیت فنی خودرو ممکن است در فاصله دو آزمون تغییر کند.
در کنار این اقدامات، پرهیز از سفرهای کوتاه و غیرضروری با خودرو شخصی، هممسیر شدن با دیگران و استفاده از حملونقل عمومی در مسیرهای پرترافیک نیز میتواند تعداد خودروهای حاضر در معابر را کاهش دهد. روشن است که این اقدامات جایگزین مسئولیت دولت در توسعه حملونقل عمومی، ارتقای کیفیت سوخت، اسقاط خودروهای فرسوده و نظارت بر تولید خودروهای کمآلاینده نیست؛ اما میتواند بخشی از راهحل باشد.
درنهایت، کاهش آلودگی هوا تنها با تصمیمهای کلان و سرمایهگذاریهای بزرگ محقق نمیشود. خودرو سالم، رانندگی کمتنش، نگهداری درست تجهیزات کنترل آلایندگی و پرهیز از سفرهای غیرضروری، مجموعهاقداماتی هستند که هر مالک میتواند از همین امروز انجام دهد. اگر هر راننده مسئولیت وضعیت فنی خودرو خود را جدی بگیرد، مجموع این رفتارها میتواند به کاهش مصرف سوخت، کاهش انتشار آلایندهها و بهبود کیفیت هوای شهرها کمک کند.
