بازار خودرو ایران بار دیگر با یک سناریوی آشنا روبهرو شده است؛ سناریویی که در آن یک خودروساز قیمت محصولات خود را بهطور ناگهانی افزایش میدهد، نهادهای دولتی و نظارتی این اقدام را غیرقانونی میخوانند، اخطار صادر میکنند و از مردم میخواهند از خرید خودداری کنند، اما تجربههای گذشته نشان داده که در بسیاری از موارد، بخشی از همین افزایش قیمتها در نهایت به رسمیت شناخته میشود. تکرار این چرخه اکنون پرسشهای جدی درباره شفافیت و کارآمدی سازوکار قیمتگذاری خودرو در کشور ایجاد کرده است. در تازهترین نمونه، شرکت مدیرانخودرو قیمت برخی محصولات خود را تا ۸۰ درصد افزایش داده است؛ افزایشی که در برخی مدلها به چند میلیاردتومان میرسد. بهعنوان مثال، قیمت تیگو ۸ پرومکس حدود ۳.۵ میلیاردتومان افزایش یافته است. این اقدام بلافاصله با واکنش سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان، وزارت صمت و دیگر نهادهای نظارتی مواجه شد.
حسین فرهیدزاده، رئیس سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان اعلام کرده است که هرگونه افزایش قیمت خودرو باید پس از ارائه درخواست رسمی از سوی خودروساز، ارائه مستندات هزینهای و بررسی کارشناسی در سازمان حمایت انجام شود. بهگفته وی، مدیرانخودرو هنوز مدارک و مستندات خود را بهطور کامل ارائه نکرده و برخی استعلامات نیز درحال بررسی است؛ بنابراین افزایش قیمتهای اعلامشده وجاهت قانونی ندارد. او همچنین از صدور اخطار کتبی به این شرکت خبر داده و از مردم خواسته است تا زمان اعلام قیمتهای قانونی، از خرید خودرو با نرخهای جدید خودداری کنند. موضعی که از سوی دیگر مسئولان نیز تکرار شده است. مهدی ضیغمی، مدیرکل دفتر صنایع خودرو وزارت صمت نیز تاکید کرده که قیمتهای اعلامی با ارزشهای گمرکی و مستندات موجود انطباق ندارد و محاسبات این شرکت فراتر از واقعیتهای اقتصادی انجام شده است.
همزمان احمد شانیان، معاون بازرسی سازمان حمایت با استناد به مصوبه شورایرقابت اعلام کرده که هرگونه تغییر قیمت باید پس از ارائه مدارک و تایید نهایی سازمان حمایت صورت گیرد و افزایشهای ۸۰ تا ۱۰۰ درصدی خارج از چارچوبهای قانونی است.
با این حال، مساله اصلی صرفا افزایش قیمت اخیر مدیرانخودرو نیست؛ بلکه ابهامی است که سالهاست درباره فرآیند قیمتگذاری خودرو وجود دارد. اگر سازوکار تعیین قیمت روشن و الزامآور است، چگونه یک خودروساز میتواند بدون اخذ مجوز رسمی قیمتها را اعلام کند؟ اگر این اقدام غیرقانونی است، چه ضمانتی برای جلوگیری از تکرار آن وجود دارد؟ و اگر درنهایت بخشی از این افزایشها مورد تایید قرار میگیرد، آیا اساسا مرز میان افزایش قانونی و غیرقانونی برای افکار عمومی شفاف است؟
این پرسشها زمانی جدیتر میشود که به تجربههای قبلی نگاه کنیم. بهمنماه سال گذشته نیز یک خودروساز داخلی بدون دریافت مجوز نهایی اقدام به اعلام قیمتهای جدید برای محصولات خود کرد. در آن زمان نیز واکنشهای تندی از سوی نهادهای نظارتی مطرح شد و اعلام شد که افزایش قیمتها فاقد مجوز قانونی است. اما درنهایت، پس از بررسیها، قیمتهای مصوب فاصله چندانی با نرخهای اعلامی این شرکت نداشت. همین تجربه موجب شده است که بخشی از فعالان بازار و مصرفکنندگان، واکنشهای فعلی را نه پایان ماجرا بلکه آغاز فرآیندی بدانند که ممکن است درنهایت به پذیرش بخشی از افزایش قیمتها منجر شود. بهبیان دیگر، بازار از تجربههای گذشته این پیام را دریافت کرده که اعلام قیمتهای جدید از سوی خودروسازان، حتی اگر در ابتدا غیرقانونی تلقی شود، الزاما به معنای لغو کامل آن نیست.
در چنین شرایطی، بزرگترین آسیب متوجه اعتماد عمومی میشود. مصرفکنندهای که قصد خرید خودرو دارد، نمیداند باید به قیمت اعلامی شرکت استناد کند یا به هشدارهای نهادهای نظارتی.
از یک سو خودروساز قیمتهای جدید را مبنای فروش قرار میدهد و از سوی دیگر دستگاههای دولتی از مردم میخواهند وجهی واریز نکنند. نتیجه این وضعیت، شکلگیری نوعی بلاتکلیفی در بازار است که نه به نفع تولیدکننده است و نه به نفع خریدار.
از سوی دیگر، به اعتقاد فعالان بازار خودرو، اعلام ناگهانی افزایش قیمتهای سنگین، حتی پیش از آنکه جنبه اجرایی پیدا کند، اثر روانی خود را بر بازار میگذارد. زمانی که یک خودروساز قیمت محصولات خود را ۸۰ درصد افزایش میدهد، این پیام به کل بازار مخابره میشود که موج جدیدی از گرانی در راه است. چنین سیگنالی میتواند انتظارات تورمی را تشدید کند و زمینه افزایش قیمت در بازار آزاد را فراهم آورد؛ حتی اگر درنهایت بخشی از افزایشهای اعلامشده مورد تایید قرار نگیرد.
کارشناسان معتقدند ریشه اصلی این چالش به نبود یک سازوکار شفاف، قابل پیشبینی و مورد توافق همه بازیگران بازمیگردد. در حال حاضر مشخص نیست که فرآیند قیمتگذاری دقیقا در چه بازه زمانی انجام میشود، چه شاخصهایی در آن نقش دارد و در صورت تخلف خودروسازان چه برخوردی صورت خواهد گرفت. همین ابهام باعث شده است که هر از چند گاهی شاهد اعلام قیمتهای جدید از سوی شرکتها و سپس آغاز یک جدال رسانهای و اداری میان خودروسازان و نهادهای دولتی باشیم.
افزایش قیمت خودروهای مونتاژی و وارداتی در بازار
خودروهای داخلی روز گذشته افت بهای ۳ تا ۴۵ میلیونتومان را تجربه کردند. جایی که اطلس اتومات (۱۴۰۴) با ۴۵ میلیونتومان کاهش یکمیلیارد و ۹۵۰ میلیونتومان، نیسان اکستند EX (۱۴۰۵) با ۳۵ میلیونتومان کاهش ۲ میلیارد و ۱۵۵ میلیونتومان، شاهین اتومات (۱۴۰۵) با ۲۵ میلیونتومان کاهش ۲ میلیارد و ۳۷۵ میلیونتومان، سورن دوگانه (مخزن بزرگ) (دریچهسیمی) (۱۴۰۵) با ۱۵ میلیونتومان کاهش ۲ میلیارد و ۵۰ میلیونتومان، سورن پلاس XU۷P (دریچهبرقی) (۱۴۰۵) با ۱۲ میلیونتومان کاهش یکمیلیارد و ۶۹۳ میلیونتومان و پژو ۲۰۷ موتور TU۳ (۸۵گانه) (۱۴۰۵) با ۷ میلیونتومان کاهش یکمیلیارد و ۷۴۳ میلیونتومان اعلام قیمت شدند.
از طرفی خودروهای مونتاژی رشد بهای ۵۰ تا ۴۰۰ میلیونتومان را تجربه کردند. جایی که اکستریم VX (۱۴۰۵) با ۴۰۰ میلیونتومان افزایش ۱۱ میلیارد و ۳۰۰ میلیونتومان، اکستریم LX (۱۴۰۵) با ۲۰۰ میلیونتومان افزایش ۷ میلیاردتومان، کیامسی T۹ (۱۴۰۵) با ۱۵۰ میلیونتومان افزایش ۶ میلیارد و ۷۵۰ میلیونتومان، کیامسی J۷ (۱۴۰۵) با ۱۵۰ میلیونتومان افزایش ۴ میلیارد و ۶۵۰ میلیونتومان، فونیکس آریزو ۸ اکسلنت (۱۴۰۵) با ۵۰ میلیونتومان افزایش ۶ میلیارد و ۷۵۰ میلیونتومان و امویام X۲۲ PRO دندهای (۱۴۰۴) با ۳۰ میلیونتومان افزایش ۲ میلیارد و ۶۳۰ میلیونتومان ارزشگذاری شدند.
همچنین در میان خودروهای وارداتی نیز شاهد رشد بهای ۵۰ تا ۷۰۰ میلیونتومان بودیم. جایی که بنز E۲۰۰ (۲۰۲۶) با ۸۰۰ میلیونتومان افزایش ۳۲ میلیاردتومان، اوتار ۱۲EREV (۲۰۲۵) با ۶۰۰ میلیونتومان افزایش ۲۲ میلیارد و ۹۰۰ میلیونتومان، بنز EQE Sedan ۵۰۰ تمامبرقی (۲۰۲۵) با ۵۰۰ میلیونتومان افزایش ۲۱ میلیاردتومان و تویوتا راوفور ۲.۰ لیتر تکدیفرانسیل (۲۰۲۵) با ۳۰۰ میلیونتومان افزایش ۸ میلیارد و ۸۰۰ میلیونتومان قیمتگذاری شدند.
