اگر تا چند سال پیش کمبود تراشه، اختلال در حملونقل دریایی و افزایش قیمت مواداولیه مهمترین دغدغه فعالان صنعت قطعهسازی جهان بود، اکنون موضوع دیگری در صدر نگرانی مدیران این صنعت قرار گرفته است؛ «نقدینگی». امروز بسیاری از شرکتهای قطعهسازی در کشورهای مختلف، بیش از آنکه نگران ظرفیت تولید باشند، در تلاشند جریان نقدی خود را حفظ کنند و سرمایه در گردش مورد نیاز برای ادامه فعالیت را تامین کنند. افزایش نرخ بهره در اقتصادهای بزرگ، رشد هزینههای تولید، سرمایهگذاری سنگین برای توسعه قطعات مورد نیاز خودروهای برقی و رقابت فشرده میان خودروسازان، ساختار مالی زنجیره تامین خودرو را دستخوش تغییر کرده است. در چنین شرایطی، مدیریت نقدینگی به مهمترین شاخص سلامت مالی قطعهسازان تبدیل شده و بسیاری از شرکتهای بزرگ جهان استراتژیهای خود را بر حفظ جریان نقدی متمرکز کردهاند.
تغییر اولویتها در صنعت قطعهسازی
پس از عبور از بحران کرونا، بسیاری تصور میکردند صنعتخودرو به شرایط عادی بازخواهد گشت؛ اما تحولات اقتصادی جهان مسیر دیگری را رقم زد. افزایش نرخهای بهره در آمریکا و اروپا، هزینه دریافت تسهیلات بانکی را بالا برد و تامین سرمایه در گردش را برای تولیدکنندگان دشوارتر کرد. همزمان، خودروسازان برای حفظ رقابتپذیری، سیاست کاهش قیمت محصولات را در پیش گرفتند و این فشار را به زنجیرهتامین منتقل کردند. در نتیجه، قطعهسازان ناچار شدند با حاشیهسود کمتر فعالیت کنند؛ درحالی که هزینه خرید مواداولیه، دستمزد نیروی انسانی و سرمایهگذاری در فناوریهای جدید همچنان رو بهافزایش بود. همین مساله موجب شد مدیریت نقدینگی به مهمترین دغدغه مدیران شرکتهای تامینکننده قطعات خودرو تبدیل شود.
اروپا؛ فشار مضاعف بر تامینکنندگان
قطعهسازان اروپایی بیش از سایر مناطق جهان تحت فشار قرار دارند. کاهش تقاضای خودرو در برخی بازارها، افزایش هزینه انرژی، رشد دستمزدها و رقابت سنگین شرکتهای چینی، سودآوری بسیاری از تامینکنندگان را کاهش داده است. در چنین فضایی، بسیاری از شرکتهای اروپایی پروژههای توسعهای خود را به تعویق انداختهاند و تمرکز خود را بر حفظ نقدینگی گذاشتهاند. کاهش موجودی انبار، فروش داراییهای غیرمولد، کنترل هزینههای اداری و بازنگری در قراردادهای خرید مواداولیه، بخشی از اقداماتی است که برای تقویت جریان نقدی انجام شده است. برخی از شرکتهای بزرگ حتی خطوط تولید کمبازده را تعطیل کرده یا بخشی از فعالیتهای خود را بهکشورهای کمهزینهتر منتقل کردهاند تا بتوانند فشار مالی را کاهش دهند.
یکی از عوامل اصلی افزایش نیاز به نقدینگی توسعه خودروهای برقی است. تولید قطعات مورد نیاز این خودروها به سرمایهگذاری قابل توجه در خطوط تولید، تجهیزات پیشرفته، فناوریهای نوین و تحقیق و توسعه نیاز دارد
چین؛ نقدینگی بهتر، سود کمتر
اگرچه چین همچنان بزرگترین بازار خودرو جهان محسوب میشود، اما قطعهسازان این کشور نیز با چالشهای جدیدی روبهرو هستند. جنگ قیمتی میان خودروسازان چینی باعث شده فشار قابل توجهی به تامینکنندگان وارد شود و بسیاری از قطعهسازان برای حفظ قراردادهای خود ناچار بهکاهش قیمت محصولات شوند. البته دسترسی آسانتر به منابع مالی، حمایت بانکهای دولتی و سیاستهای حمایتی دولت چین موجب شده بحران نقدینگی در این کشور شدت کمتری نسبت به اروپا داشته باشد. با این حال، کاهش حاشیهسود، افزایش دوره وصول مطالبات و رقابت شدید، همچنان از مهمترین چالشهای شرکتهای چینی بهشمار میرود.
آمریکا؛ حرکت به سمت ابزارهای نوین مالی
در ایالاتمتحده آمریکا، قطعهسازان بیش از گذشته به استفاده از ابزارهای نوین تامین مالی روی آوردهاند. بسیاری از شرکتها بهجای اتکا به وامهای بانکی، از روشهایی مانند تامین مالی زنجیرهتامین، فروش مطالبات، قراردادهای اعتباری با خودروسازان و انتشار اوراق بدهی استفاده میکنند. در کنار این ابزارها، فناوریهای دیجیتال نیز نقش مهمی در مدیریت نقدینگی پیدا کردهاند. سامانههای هوشمند پیشبینی تقاضا، مدیریت موجودی انبار و کنترل جریان نقدی، بهشرکتها کمک کرده است سرمایه در گردش خود را با دقت بیشتری مدیریت کنند.
الگوی ژاپنی؛ مشارکت به جای فشار
یکی از مهمترین تفاوتهای صنعتخودرو ژاپن با سایر کشورها، روابط بلندمدت میان خودروسازان و قطعهسازان است. شرکتهای ژاپنی معمولا برنامههای تولید خود را از ماهها قبل با تامینکنندگان به اشتراک میگذارند و قراردادهای بلندمدت منعقد میکنند. این شیوه همکاری باعث میشود قطعهساز بتواند برنامهریزی دقیقتری برای خرید مواداولیه، تولید و تامین سرمایه در گردش داشته باشد. در نتیجه، شوکهای نقدینگی در زنجیرهتامین ژاپن نسبت به بسیاری از بازارهای دیگر کمتر مشاهده میشود.
کاهش زمان پرداخت مطالبات، قراردادهای بلندمدت با خودروسازان، استفاده از ابزارهای نوین تامین مالی، دیجیتالی شدن فرآیندهای مالی و مدیریت دقیق سرمایه در گردش مهمترین اقداماتی است که توانسته تابآوری قطعهسازان را افزایش دهد
خودروهای برقی؛ سرمایهگذاری سنگین، فشار بیشتر
یکی از عوامل اصلی افزایش نیاز بهنقدینگی، توسعه خودروهای برقی است. تولید قطعات مورد نیاز این خودروها به سرمایهگذاری قابل توجه در خطوط تولید، تجهیزات پیشرفته، فناوریهای نوین و تحقیق و توسعه نیاز دارد.
درحالی که بسیاری از قطعهسازان هنوز از محل فروش محصولات جدید به سودآوری نرسیدهاند، ناچار هستند هزینههای سنگینی برای حضور در این بازار پرداخت کنند. این مساله فشار مضاعفی بر جریان نقدی شرکتها وارد کرده است.
مدیریت موجودی؛ کلید آزادسازی سرمایه
برخلاف گذشته که انبارهای بزرگ نشانه قدرت تولید محسوب میشد، امروز بسیاری از قطعهسازان تلاش میکنند موجودی انبار را به حداقل برسانند. هر قطعهای که بدون مصرف در انبار باقی بماند، بخشی از سرمایه شرکت را بلوکه میکند. بههمین دلیل، استفاده از سیستمهای هوشمند مدیریت زنجیرهتامین، برنامهریزی دقیق تولید و پیشبینی تقاضا به یکی از مهمترین ابزارهای آزادسازی نقدینگی تبدیل شده است.
هوش مصنوعی در خدمت نقدینگی
در سالهای اخیر، هوش مصنوعی نیز به کمک صنعت قطعهسازی آمده است. شرکتهای بزرگ با تحلیل دادههای فروش، سفارش مشتریان و روند بازار، میتوانند میزان تولید، خرید مواداولیه و سطح موجودی انبار را بهینه کنند. این فناوری علاوهبر کاهش هزینهها، موجب افزایش سرعت گردش سرمایه و کاهش نیاز بهمنابع مالی جدید شده است؛ موضوعی که در شرایط نرخ بهره بالا اهمیت دوچندانی پیدا کرده است.
تجربه جهان؛ پیامی برای صنعت قطعهسازی ایران
مرور تجربه قطعهسازان جهانی نشان میدهد حل مشکل نقدینگی تنها با پرداخت تسهیلات بانکی امکانپذیر نیست. آنچه امروز در زنجیرهتامین خودرو جهان مشاهده میشود، مجموعهای از راهکارهای مدیریتی، مالی و فناورانه است که در کنار یکدیگر به حفظ جریان نقدی کمک میکنند. کاهش زمان پرداخت مطالبات، قراردادهای بلندمدت با خودروسازان، استفاده از ابزارهای نوین تامین مالی، دیجیتالی شدن فرآیندهای مالی و مدیریت دقیق سرمایه در گردش، مهمترین اقداماتی است که توانسته تابآوری قطعهسازان را افزایش دهد. در ایران نیز قطعهسازان سالهاست با مشکلاتی همچون کمبود سرمایه در گردش، تاخیر در پرداخت مطالبات، افزایش هزینه تامین ارز و محدودیت دسترسی بهمنابع مالی روبهرو هستند. در چنین شرایطی، تجربه کشورهای پیشرو نشان میدهد اصلاح ساختار مالی زنجیرهتامین، میتواند اثری ماندگارتر از تزریق مقطعی منابع مالی داشته باشد.
صنعت قطعهسازی جهان وارد مرحلهای شده که مزیت رقابتی تنها به فناوری یا ظرفیت تولید محدود نمیشود؛ بلکه توانایی مدیریت نقدینگی، به عاملی تعیینکننده برای بقا و رشد شرکتها تبدیل شده است. شرکتهایی که بتوانند سرمایه در گردش خود را بهصورت هوشمند مدیریت کنند، مطالبات خود را سریعتر وصول کنند و از ابزارهای نوین تامین مالی بهره بگیرند، در رقابت آینده صنعتخودرو دست بالا را خواهند داشت.
تحولات امروز نشان میدهد آینده زنجیره تامین خودرو بیش از هر زمان دیگری به سلامت مالی تامینکنندگان وابسته است و نقدینگی به مهمترین سرمایه راهبردی قطعهسازان جهان تبدیل شده است.
