اگرچه در مقاطعی نوسانات نرخ ارز یا انتشار اخبار مربوط به واردات خودرو، ورود خودروهای مناطق آزاد و تغییر برخی سیاستهای تنظیم بازار، انتظارات تازهای را میان خریداران و فروشندگان ایجاد کرده، اما هنوز نشانهای از بازگشت رونق به معاملات دیده نمیشود. در چنین شرایطی، بررسی عوامل اثرگذار بر بازار و چشمانداز ماههای آینده اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
علیرضا قربانینژاد، فعال حوزه خودرو در گفتوگو با «دنیایخودرو» با اشاره به اینکه بازار خودرو بیش از آنکه با کمبود عرضه مواجه باشد، از ضعف تقاضای موثر رنج میبرد، گفت: «کاهش قدرت خرید مردم و نااطمینانی نسبت به آینده اقتصاد، مهمترین عامل افت معاملات است.»
وی افزود: «اخبار مربوط به واردات خودرو و سایر تصمیمات سیاستگزار اگرچه در کوتاهمدت بر انتظارات بازار اثر میگذارد، اما تا زمانی که ثبات اقتصادی ایجاد نشود، نمیتوان انتظار بازگشت رونق را داشت.»
به گفته وی، فاصله میان انتظار فروشندگان و توان مالی خریداران همچنان بزرگترین مانع انجام معاملات است و اگر سیاستهای اقتصادی ثبات پیدا نکند، رکود بازار میتواند در ماههای آینده نیز ادامه داشته باشد.
بازار خودرو در ماههای اخیر با افت محسوس معاملات و کاهش حضور خریداران واقعی مواجه شده است. به اعتقاد شما مهمترین عوامل شکلگیری این رکود چیست و آیا این وضعیت را باید مقطعی دانست یا بازار وارد یک دوره رکود طولانی شده است؟
رکود فعلی نتیجه همزمان چند عامل اقتصادی است. مهمترین موضوع کاهش شدید قدرت خرید خانوارهاست؛ بهگونهای که بسیاری از متقاضیان مصرفی حتی در صورت نیاز نیز توان خرید خودرو را ندارند. از سوی دیگر، بیثباتی در متغیرهای اقتصادی و انتظار برای تصمیمات جدید دولت باعث شده بسیاری از خریداران و حتی فروشندگان، انجام معامله را به تعویق بیندازند. نکته مهم این است که برخلاف سالهای گذشته، بازار دیگر با کمبود تقاضا روبهرو نیست، بلکه با کمبود «تقاضای موثر» مواجه است. بههمین دلیل حتی در شرایطی که عرضه برخی خودروها افزایش یافته، رونقی در معاملات ایجاد نشده است. اگر شرایط اقتصادی و درآمد خانوارها بهبود پیدا نکند، احتمال تداوم این رکود در ماههای آینده نیز وجود خواهد داشت.
در گذشته هر نوسان نرخ ارز به سرعت در قیمت خودرو منعکس میشد، اما امروز واکنش بازار متفاوت شده است. این تغییر رفتار را چگونه ارزیابی میکنید؟
در گذشته خودرو علاوهبر کالای مصرفی، یک ابزار سرمایهگذاری نیز محسوب میشد و هرگونه افزایش نرخ ارز، موجی از تقاضای سرمایهای را وارد بازار میکرد. اما امروز بخش بزرگی از این تقاضا از بازار خارج شده است. سرمایهگذاران به دلیل رکود معاملات و کاهش نقدشوندگی، تمایل کمتری به ورود به بازار خودرو دارند. از طرف دیگر، زمانی که توان خرید مردم کاهش پیدا میکند، حتی افزایش هزینههای تولید نیز لزوما به رشد قیمت بازار منجر نمیشود؛ زیرا بازار کشش پذیرش قیمتهای بالاتر را ندارد. به همین دلیل رابطه مستقیم میان نرخ ارز و قیمت خودرو نسبت به گذشته تا حدی تضعیف شده است.
برخی کارشناسان معتقدند مشکل اصلی بازار، کمبود عرضه نیست؛ بلکه کاهش تقاضای موثر است. آیا با این تحلیل موافق هستید؟
کاملا همینطور است. اگر امروز خودروسازان نیز عرضه را افزایش دهند، الزاما به معنای رونق معاملات نخواهد بود؛ زیرا مساله اصلی توان خرید مردم است. افزایش هزینههای زندگی باعث شده خودرو از اولویت بسیاری از خانوادهها خارج شود. از سوی دیگر، نرخ بالای سود تسهیلات بانکی و محدود بودن منابع مالی نیز امکان خرید را برای بخش زیادی از متقاضیان دشوار کرده است. بنابراین تا زمانی که قدرت خرید تقویت نشود، انتظار رونق پایدار بازار چندان واقعبینانه نیست.
اخبار مربوط به واردات خودرو و ورود خودروهای مناطق آزاد چه تاثیری بر بازار گذاشته است؟
هر خبر جدید در حوزه واردات، در کوتاهمدت انتظارات بازار را تغییر میدهد و برخی خریداران را به انتظار کاهش قیمتها میکشاند. اما تجربه نشان داده است که اگر این تصمیمات به سرعت عملیاتی نشوند، اثر روانی آنها نیز از بین میرود. واقعیت این است که بازار بیش از هر چیز به سیاستهای پایدار نیاز دارد. تصمیمات مقطعی و اخبار متناقض، بیش از آنکه موجب رونق شوند، فضای انتظار را تشدید میکنند و رکود معاملات را طولانیتر خواهند کرد.
امروز وضعیت بازار خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی را چگونه ارزیابی میکنید؟
هر سه بخش بازار با کاهش معاملات روبهرو هستند؛ اما شدت رکود در آنها یکسان نیست. خودروهای اقتصادی داخلی بهدلیل نیاز مصرفی، همچنان بیشترین حجم معاملات را دارند؛ هرچند این معاملات نیز نسبت به گذشته کاهش یافته است. در بخش خودروهای مونتاژی و وارداتی، بهدلیل قیمتهای بالاتر و محدود بودن جامعه هدف، رکود محسوستر است. بسیاری از خریداران این بخش نیز منتظر مشخص شدن سیاستهای وارداتی و شرایط اقتصادی هستند.
آیا خودرو همچنان یک کالای سرمایهای محسوب میشود؟
جذابیت سرمایهگذاری در بازار خودرو نسبت به سالهای گذشته کاهش یافته است. زمانی که بازار از رونق فاصله میگیرد و نقدشوندگی کاهش پیدا میکند، طبیعتا سرمایههای سرگردان نیز بهدنبال بازارهای دیگر میروند. امروز نقش دلالان نسبت به سالهای اوج التهاب بازار کمتر شده و سهم خریداران مصرفی در معاملات بیشتر است؛ هرچند همین تقاضای مصرفی نیز به دلیل کاهش قدرت خرید در پایینترین سطح چند سال اخیر قرار دارد.
چرا با وجود رکود، فروشندگان حاضر به کاهش قیمت نیستند؟
بخش زیادی از فروشندگان معتقدند هزینه جایگزینی خودرو در آینده همچنان بالاست و بههمین دلیل حاضر نیستند دارایی خود را با قیمت پایینتر واگذار کنند. از سوی دیگر، خریداران نیز تصور میکنند قیمتها ظرفیت کاهش بیشتری دارد و بنابراین دست نگه داشتهاند. این اختلاف در انتظارات باعث شده تعداد زیادی از معاملات به نتیجه نرسد. تا زمانی که یکی از دو طرف نسبت به آینده بازار اطمینان پیدا نکند، این وضعیت ادامه خواهد داشت.
درمجموع، چشمانداز کوتاهمدت بازار را چگونه میبینید؟
اگر اتفاق غیرمنتظرهای در متغیرهای کلان اقتصادی رخ ندهد، احتمالا بازار در کوتاهمدت همچنان با رکود معاملاتی همراه خواهد بود. البته ممکن است قیمت برخی خودروها تحتتاثیر عرضه یا تغییرات نرخ ارز نوسان داشته باشد؛ اما این نوسانات به معنای بازگشت رونق نخواهد بود. بازار زمانی از رکود خارج میشود که قدرت خرید مردم تقویت شود، سیاستهای اقتصادی ثبات پیدا کند و فعالان بازار نسبت به آینده اطمینان بیشتری داشته باشند. در غیر این صورت، رکود همچنان مهمترین ویژگی بازار خودرو باقی خواهد ماند.
