با کاهش ذخایر مواداولیه، دشوارترشدن واردات و محدودیت نقدینگی، قطعه‌سازان برای حفظ روند تولید با چالش‌هایی روبه‌رو هستند. افزایش هزینه‌ها، ناپایداری تامین انرژی و دشواری تعمیر تجهیزات نیز برنامه‌ریزی و تحویل به‌موقع سفارش‌ها را تحت‌تاثیر قرار داده است. فعالان این صنعت معتقدند تداوم این شرایط می‌تواند بر ظرفیت تولید، اشتغال و حضور قطعه‌سازان در بازارهای داخلی و خارجی اثر بگذارد و توجه بیشتر به نیازهای این بخش را ضروری کند.
کمبود مواد اولیه و افت ظرفیت تولید
احمدرضا رعنایی، عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو استان مرکزی درباره چالش‌های قطعه‌سازان در نیمه دوم سال به «دنیای‌خودرو» گفت: «مهم‌ترین دغدغه امروز ما این است که موجودی انبار مواداولیه و کالاهای واسطه‌ای وارداتی مورد استفاده در تولید قطعات، به حداقل رسیده است. تولید مواداولیه داخلی، از جمله ورق و پلیمر نیز به‌دلیل آسیب‌هایی که در جریان جنگ به این بخش‌ها وارد شد، کاهش یافته است؛ ظرفیت تولید پایین آمده، انبارها خالی شده و مواداولیه در بازار کمیاب و گران شده‌اند.»
این مقام صنفی اضافه کرد: «دغدغه دوم، کمبود نقدینگی است. پرداخت نشدن به‌موقع مطالبات قطعه‌سازان از خودروسازان، نقدینگی مورد نیاز برای تامین مواداولیه و نهاده‌های تولید را با چالش جدی روبه‌رو کرده است. وقتی مطالبات در موعد مقرر پرداخت نمی‌شود، واحد تولیدی نمی‌تواند مواد مورد نیازش را به‌موقع بخرد و همین مساله به‌طور مستقیم بر استمرار تولید اثر می‌گذارد.»
وی ادامه داد: «دغدغه سوم، دشوار شدن واردات است. تحریم‌ها و بسته‌شدن مسیرهای آبی، ریلی و زمینی، دسترسی به‌کالاهای واسطه‌ای و مواداولیه‌ای را که امکان تولید آن‌ها در داخل کشور نداریم، مختل کرده است. درنتیجه، تامین این اقلام با مشکل مواجه شده و خطوط تولید به‌تدریج به حداقل ظرفیت خود نزدیک می‌شوند.»
در ۶ ماهه نخست سال با قطع برق و ناترازی در تامین آن روبه‌رو بودیم. در ۶ ماهه دوم نیز تا هفته گذشته، دست‌کم هفته‌ای یک روز برق در نواحی صنعتی کشور قطع می‌شد
بازار بی‌ثبات و دشواری تعمیرات
رعنایی با اشاره به وضعیت بازار قطعات نیز به‌عنوان دغدغه چهارم قطعه‌سازان بیان داشت: «در حوزه افترمارکت، بی‌ثباتی بازار و افزایش روزانه نرخ ارز و قیمت قطعات، انگیزه سرمایه‌گذاری را از بین برده است. وقتی فعال اقتصادی نمی‌تواند قیمت و شرایط بازار را پیش‌بینی کند، برای سرمایه‌گذاری در این بخش نیز با تردید روبه‌رو می‌شود. این وضعیت مشکلات تازه‌ای برای تولیدکنندگان ایجاد کرده است.»
عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو استان مرکزی درباره دغدغه پنجم قطعه‌سازان اضافه کرد: «قطعات مورد نیاز برای بازسازی خطوط تولید و تعمیر ماشین‌آلات نیز به‌سختی پیدا می‌شوند و قیمت بسیار بالایی دارند. بسیاری از این قطعات در بازار موجود نیستند و همین مساله تعمیر دستگاه‌ها و راه‌اندازی دوباره خطوط را دشوار کرده است. از سوی دیگر، فشار نقدینگی نیز خرید را سخت‌تر می‌کند. پیش‌تر امکان خرید اعتباری از بازار وجود داشت، اما با افزایش روزانه قیمت‌ها، فروشندگان دیگر حاضر نیستند کالا را به‌صورت اعتباری عرضه کنند.»
وی تصریح کرد: «حتی اگر خریدار صبح با فروشنده بر سر قیمت توافق کند و مبلغ را بپردازد، گاهی پیش از ارسال کالا، فروشنده دوباره درخواست افزایش قیمت می‌کند. این وضعیت، برنامه‌ریزی تولیدکننده را مختل می‌کند و هزینه تامین قطعات و تجهیزات مورد نیاز را بالا می‌برد.»
کمبود حمایت مالی و بحران انرژی
عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو استان مرکزی درباره حمایت‌های مالی از تولید به‌عنوان دغدغه ششم تولیدکنندگان قطعات کشور گفت: «یکی دیگر از مشکلات جدی، نبود حمایت موثر از سوی حاکمیت و بانک‌ها برای تامین سرمایه در گردش تولید است. اعتبارات بانکی دیگر نقش تسهیل‌گر و پشتیبان تولید را ندارند. در سال جاری، دسترسی شرکت‌ها به این اعتبارات به‌شدت کاهش یافته و تقریبا به صفر رسیده است. به‌همین دلیل، بنگاه‌ها برای استفاده از تسهیلات بانکی و تامین منابع مالی با مشکلات متعددی مواجه هستند.»
رعنایی بحران انرژی را نیز از مسائل مهم صنعت دانست و به‌عنوان دغدغه هفتم معرفی کرد و افزود: «در ۶ ماهه نخست سال، با قطع برق و ناترازی در تامین آن روبه‌رو بودیم. در ۶ ماهه دوم نیز تا هفته گذشته، دست‌کم هفته‌ای یک روز برق در نواحی صنعتی کشور قطع می‌شد؛ هرچند این هفته خوشبختانه قطعی را برداشتند. با شروع فصل سرما، احتمال بروز ناترازی گاز و خروج برخی نیروگاه‌های گازی از مدار وجود دارد. تعدادی از این نیروگاه‌ها نیز در جریان جنگ آسیب دیده‌اند.»
وی ادامه داد: «اگر ناترازی گاز افزایش پیدا کند، هم تامین گاز صنایع تحت فشار قرار می‌گیرد و هم تولید برق با مشکل روبه‌رو می‌شود. در چنین شرایطی، احتمال قطع برق در زمستان نیز وجود دارد و این مساله می‌تواند تولید را با چالش جدی مواجه کند.»
هزینه‌های خاموشی و آسیب به صادرات
رعنایی درباره پیامدهای قطع‌ووصل انرژی به‌عنوان مساله هشتم نگران‌کننده پیش روی تولیدکنندگان گفت: «خاموشی‌ها هزینه‌های سنگینی به خطوط تولید تحمیل می‌کنند. واحدهای ریخته‌گری برای فعالیت به کوره‌های القایی و خطوط ذوبی نیاز دارند که باید به‌طور پیوسته، شبانه‌روزی روشن باشند. خاموش و روشن شدن این تجهیزات، به قطعات و سیستم‌های فرمان آسیب می‌زند و سرد و گرم شدن کوره نیز استهلاک و خسارت مخصوص به خود را به‌دنبال دارد.»
این مقام صنفی افزود: «هزینه تعمیرات و فرصت‌های از دست‌رفته در زمان توقف تولید، قیمت تمام‌شده محصول را بالا می‌برد. تولیدکننده در چنین وضعی ممکن است نتواند سفارش‌ها را به‌موقع تحویل دهد و از سطح تولیدی که برای رسیدن به نقطه سربه‌سر و سوددهی در نظر گرفته، عقب بماند. درنتیجه، بنگاه به‌جای سودآوری، با زیان روبه‌رو می‌شود.»
وی با اشاره به اثر بی‌ثباتی تولید بر صادرات نیز به‌عنوان مساله نهم تصریح کرد: «تولیدکنندگان و صادرکنندگان قطعات نیز تحت‌تاثیر این شرایط قرار گرفته‌اند. وقتی امکان برنامه‌ریزی بلندمدت برای تولید وجود ندارد، انجام تعهدات و تحویل به‌موقع سفارش‌های خارجی دشوار می‌شود. این مساله هم اعتبار صادرکننده را تهدید می‌کند و هم استمرار حضور او در بازارهای خارجی را به خطر می‌اندازد.»
هیچ اولویتی بالاتر از حفظ نیروی کار و تولید در کشور نیست. اگر تولید آسیب ببیند نسل‌های بعدی کمتر به کارآفرینی و تولید روی می‌آورند و کشور به مصرف‌کننده‌ای صرف تبدیل می‌شود
فشارهای مالیاتی و دشواری حفظ نیروی کار
عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو استان مرکزی با اشاره به فشار نهادهای مالی و اجرایی بر بنگاه‌ها به عنوان دغدغه دهم به «دنیای خودرو» گفت: «کمبود نقدینگی در بدنه حاکمیت باعث شده سازمان امور مالیاتی، تامین اجتماعی و دیگر نهادهایی که از تولیدکننده‌ها هزینه دریافت می‌کنند، فشار بیشتری بر واحدهای تولیدی وارد کنند. گاهی این فشارها به انسداد حساب‌های بنگاه منجر می‌شود؛ آن هم در شرایطی که تولیدکننده برای ادامه کار به همان منابع مالی نیاز دارد.»
رعنایی برای توضیح این وضعیت افزود: «همین امروز از کارخانه خودم تماس گرفتند و گفتند قبض برقی که ماه گذشته صادر شده، امروز آخرین مهلتش است و پیامک داده‌اند که اگر تا پایان روز پرداخت نشود، برق را قطع می‌کنند. حدود یک ساعت بعد هم مامور قطع برق در کارخانه حاضر شده بود. پیش‌تر دست‌کم یک یا دو ماه فرصت وجود داشت و اگر قبض پرداخت نمی‌شد، پس از آن برای قطع برق اقدام می‌کردند. نهادها و دستگاه‌ها هم با کمبود منابع و مشکلات خودشان روبه‌رو هستند، اما در برخورد با تولید هیچ‌گونه نرمشی دیده نمی‌شود.»
وی حفظ نیروی کار را یازدهمین مساله تولیدکنندگان دانست و گفت: «ظرفیت کارخانه‌ها اکنون در حداکثر خود نیست. بسیاری از نیروهایی که سال‌ها برای آموزش و تخصص آن‌ها هزینه شده، در شرایط کنونی امکان فعالیت کامل ندارند. تولیدکننده و کارآفرین در دوراهی مانده است: چگونه حقوق کارکنانی را تامین کند که نمی‌تواند از ظرفیت کامل آن‌ها بهره بگیرد، آن هم وقتی برق، گاز و نهاده‌های لازم برای تولید در دسترس نیست؟ از طرف دیگر، باید این نیروها را حفظ کند؛ چون اگر از کارخانه خارج شوند و به مشاغل دیگری بروند، بازگرداندن و جمع کردن دوباره این نیروی متخصص بسیار دشوار خواهد بود.»
ضرورت اولویت‌بخشی به تولید
رعنایی با تاکید بر پیوند تولید و امنیت اجتماعی اظهار داشت: «موضوع فقط کارخانه و تولیدکننده نیست؛ امنیت اجتماعی کشور نیز به اشتغال وابسته است. کارگرانی که امروز مشغول کارند، با حقوقی که تولیدکننده به‌سختی تامین می‌کند، نمی‌توانند هزینه‌های زندگی‌شان را پوشش دهند. تورم آن‌قدر بالا رفته که حقوق دریافتی گاهی حتی برای گذراندن ۱۰ روز زندگی کافی نیست.»
عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو استان مرکزی افزود: «کارگری که نتواند با درآمدش هزینه‌های ضروری زندگی را تامین کند، انگیزه کافی برای تولید نخواهد داشت. بعد از آن، زنجیره‌ای از پیامدها شکل می‌گیرد: سودآوری تولید کاهش می‌یابد، کارآفرین و کارخانه‌دار انگیزه خود را برای سرمایه‌گذاری از دست می‌دهد و ادامه مسیر تولید دشوارتر می‌شود. این روند می‌تواند مانند دومینو، بخش‌های مختلف تولید و اشتغال را تحت‌تاثیر قرار دهد.»
وی با اشاره به اولویت‌های ضروری مسئولان برای بهبود وضعیت موجود تاکید کرد: «پیشنهاد من این است که هیچ اولویتی بالاتر از حفظ نیروی کار و تولید در کشور وجود نداشته باشد. باید حفظ تولید در اولویت نخست قرار گیرد. خودکفایی صنعتی که طی چهار یا پنج دهه گذشته و با دشواری فراوان شکل گرفته، نباید از بین برود. اگر تولید آسیب ببیند، نسل‌های بعدی کمتر به کارآفرینی و تولید روی می‌آورند و کشور به مصرف‌کننده‌ای صرف تبدیل می‌شود؛ در آن صورت، صنعت‌خودرو و قطعه‌سازی نیز ممکن است به‌طور کامل از میان برود و سایر صنایع هم همین مسیر را طی کنند.»
جنگ اقتصادی و هشدار به مسئولان
عضو هیات‌مدیره انجمن صنایع‌همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو استان مرکزی در پاسخ به پرسشی درباره ماهیت جنگ جاری که بیشتر از جنگ نظامی ماهیتی اقتصادی دارد، تاکید کرد: «بله، این جنگ اقتصادی است. حتی جنگ نظامی نیز در عمل، پشتوانه‌ای از تولید و توان اقتصادی می‌خواهد. به‌همین دلیل، مسئولان باید به هوش باشند که تضعیف تولید می‌تواند پیامدهایی فراتر از یک حوزه اقتصادی داشته باشد.»
رعنایی در پایان با تاکید بر ضرورت توجه واقع‌بینانه به وضعیت بنگاه‌ها گفت: «امیدوارم مسئولان پیش از آن‌که دیر شود، نگاه واقع‌گرایانه‌ای به تولید و کارآفرین داشته باشند. تولیدکننده با مجموعه‌ای از مشکلات هم‌زمان روبه‌رو است؛ از کمبود مواداولیه و نقدینگی گرفته تا محدودیت انرژی، دشواری تعمیر تجهیزات و فشار هزینه‌ها. حفظ تولید و نیروی کار باید در تصمیم‌گیری‌ها جدی گرفته شود.»
