«یوتانگ»؛ بازیگر اول بازار جهانی اتوبوس شهری

بازار جهانی اتوبوس شهری در حال تجربه رقابتی تازه است؛ رقابتی که دیگر تنها بر سر ظرفیت تولید، قیمت تمام‌شده و دوام ناوگان نیست، بلکه فناوری باتری، هزینه نگهداری، زیرساخت شارژ و توانایی تامین سفارش‌های بزرگ نیز به معیارهای اصلی انتخاب خودروسازان تبدیل شده‌اند. در این میان، سازندگان چینی با تکیه بر مقیاس تولید و قیمت رقابتی، سهم قابل‌توجهی از بازار جهانی را به‌دست آورده‌اند و در صدر آن‌ها نام یوتانگ دیده می‌شود. با این حال، برندهای اروپایی، هندی و آمریکایی همچنان در بازارهای منطقه‌ای خود جایگاه مهمی دارند و رقابت در بخش اتوبوس‌های برقی هر سال گسترده‌تر می‌شود.

بررسی برآوردهای منتشرشده از بازار اتوبوس‌های حمل‌ونقل عمومی نشان می‌دهد یوتانگ چین از نظر حجم تحویل جهانی در جایگاه نخست قرار دارد. پس از آن، شرکت‌هایی مانند بی‌وای‌دی، کینگ‌لانگ، ولوو، دایملر، ایوکو، مان، تاتا موتورز و نیوفلایر در جمع بازیگران اصلی این صنعت قرار می‌گیرند. البته باید توجه داشت که آمار سهم بازار در گزارش‌های مختلف، بسته به تعریف اتوبوس شهری، بین‌شهری، برقی و دیزلی و همچنین محدوده جغرافیایی بررسی، تفاوت دارد.

یوتانگ؛ پیشتاز از چین تا اروپا

براساس برآوردهای منتشرشده درباره بازار جهانی اتوبوس‌های حمل‌ونقل عمومی در سال ۲۰۲۴، یوتانگ با سهمی نزدیک به ۱۹ درصد در صدر فهرست تولیدکنندگان قرار گرفته است. در همین برآورد، سهم بی‌وای‌دی حدود ۷ درصد و سهم ولوو نزدیک به ۵ درصد اعلام شده است.

کینگ‌لانگ و ژونگ‌تونگ نیز از دیگر تولیدکنندگان چینی هستند که در این بازار حضور پررنگی دارند. یوتانگ تنها به بازار داخلی چین متکی نیست. اطلاعات رسمی این شرکت نشان می‌دهد تا پایان سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۱۰ هزار دستگاه اتوبوس به کشورهای مختلف صادر کرده و محصولات آن به بیش از ۶۰ کشور و منطقه راه یافته است.

این شرکت همچنین از فروش گسترده اتوبوس‌های انرژی نو در بیش از ۴۰ کشور خبر داده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد توسعه بازار صادراتی و حضور در حمل‌ونقل عمومی شهرهای جهان، بخش مهمی از راهبرد تجاری آن را تشکیل می‌دهد. در اروپا نیز یوتانگ توانسته جایگاه قابل‌توجهی به‌دست آورد.

آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش خود درباره خودروهای سنگین برقی، با اشاره به عملکرد این شرکت اعلام کرده است که یوتانگ برای سومین سال متوالی پرفروش‌ترین برند اتوبوس برقی در اروپا بوده است. این شرکت در کشورهایی مانند بریتانیا، ایتالیا و یونان سفارش‌هایی دریافت کرده و در بازارهایی از آمریکای لاتین تا اسکاندیناوی نیز حضور دارد.

بی‌وای‌دی و رقابت بر سر ناوگان برقی

در کنار یوتانگ، بی‌وای‌دی یکی از مهم‌ترین بازیگران بازار اتوبوس برقی جهان به‌شمار می‌رود. این شرکت با اتکا به زنجیره‌تامین باتری و تجربه تولید خودروهای برقی، در بازارهای مختلف از اروپا تا آمریکای لاتین حضور دارد. مزیت بی‌وای‌دی تنها به عرضه اتوبوس محدود نیست و توانایی تامین بخش مهمی از فناوری محرکه و باتری نیز به آن امکان می‌دهد در پروژه‌های بزرگ حمل‌ونقل عمومی رقابت کند. در آمریکای لاتین، سازندگان چینی سهم قابل‌توجهی از ناوگان اتوبوس برقی را تامین کرده‌اند.

آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش خود درباره خودروهای سنگین برقی اعلام کرده است که بی‌وای‌دی و فوتون، همراه با دیگر تولیدکنندگان چینی، بیش از ۸۰ درصد اتوبوس‌های برقی موجود در ناوگان آمریکای لاتین را تامین کرده‌اند. این سهم نشان می‌دهد رقابت با برندهای چینی برای تولیدکنندگان دیگر در این منطقه دشوار شده است.

یکی از نمونه‌های مهم نفوذ این برندها، قرارداد خرید ۲ هزار دستگاه اتوبوس بی‌وای‌دی از سوی تاشکند در ازبکستان است که در سال ۲۰۲۵ اعلام شد. همچنین قطر در فاصله سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ حدود ۷۰ درصد ناوگان اتوبوس عمومی خود را برقی کرد؛ پروژه‌ای که با مشارکت یوتانگ اجرا شد. این کشور در ادامه، برنامه‌هایی برای تولید داخلی اتوبوس برقی با همکاری این شرکت مطرح کرده است.

چین؛ بزرگ‌ترین خریدار اتوبوس برقی

اگر معیار مقایسه، بازار مصرف اتوبوس‌های برقی باشد، چین همچنان فاصله محسوسی با سایر کشورها دارد. بر اساس گزارش چشم‌انداز خودروهای برقی آژانس بین‌المللی انرژی، فروش جهانی اتوبوس‌های برقی در سال ۲۰۲۵ به حدود ۷۰ هزار دستگاه رسید که نسبت به سال قبل ۱۲ درصد رشد را نشان می‌دهد. چین به‌تنهایی حدود ۶۰ درصد این بازار را در اختیار داشته است؛ هرچند سهم این کشور در مقایسه با سال‌های گذشته کاهش یافته و بازارهای دیگر نیز در حال رشد هستند. نکته مهم آن است که در چین، برقی‌سازی ناوگان شهری به مرحله‌ای بسیار جلوتر از بسیاری از کشورها رسیده است.

اگرچه یوتانگ از نظر حجم فروش جهانی و گستردگی صادرات در جایگاه نخست قرار دارد، اما بازار اتوبوس شهری به‌طور کامل در اختیار یک تولیدکننده نیست

سهم اتوبوس‌های برقی از کل فروش اتوبوس در این کشور از ۶۰ درصد فراتر رفته و فروش اتوبوس‌های شهری جدید نیز تقریبا به‌طور کامل به سمت مدل‌های برقی حرکت کرده است. سیاست‌های صنعتی دولت، حمایت از تولید داخلی، توسعه زیرساخت شارژ و کاهش هزینه باتری از عوامل اصلی این تحول بوده‌اند. پس از چین، اروپا دومین بازار بزرگ اتوبوس برقی جهان محسوب می‌شود. فروش این خودروها در اروپا طی سال ۲۰۲۵ از ۱۲ هزار دستگاه فراتر رفت و نسبت به سال قبل ۲۸ درصد افزایش یافت. در اتحادیه‌اروپا، سهم اتوبوس‌های برقی باتری‌محور از فروش اتوبوس‌های شهری جدید به بیش از ۵۵ درصد رسید.

در نروژ این سهم از ۶۰ درصد فراتر رفت، در بریتانیا به حدود ۳۰ درصد رسید و آلمان نیز سهمی بیش از ۲۵ درصد را ثبت کرد. هند نیز برای دومین سال متوالی سومین بازار بزرگ اتوبوس برقی جهان بود. فروش این محصولات در این کشور در سال ۲۰۲۵ از ۴ هزار دستگاه عبور کرد. برنامه‌های دولتی برای خرید گسترده اتوبوس و استفاده از سازوکارهای تضمین پرداخت به اپراتورها، نقش مهمی در رشد بازار هند داشته‌اند. طرح‌های حمایتی این کشور، استقرار ده‌ها هزار اتوبوس برقی در شهرهای مختلف را هدف‌گذاری کرده‌اند.

شیلی؛ بازار کوچک با نقش بزرگ در آمریکای لاتین

آمریکای لاتین نیز به یکی از مناطق مهم توسعه اتوبوس برقی تبدیل شده است. فروش این محصولات در این منطقه طی سال ۲۰۲۵ بیش از سه برابر شد و از ۳ هزار دستگاه فراتر رفت. شیلی به‌تنهایی نزدیک به ۲ هزار دستگاه اتوبوس برقی خریداری کرد و بیش از یک‌پنجم فروش اتوبوس این کشور به مدل‌های برقی اختصاص یافت. سانتیاگو اکنون بزرگ‌ترین ناوگان اتوبوس برقی خارج از چین را در میان شهرهای جهان در اختیار دارد.

برزیل نیز با فروش حدود ۸۵۰ دستگاه اتوبوس برقی در سال ۲۰۲۵، یکی دیگر از بازارهای رو به‌رشد منطقه بود. با این حال، سهم این خودروها از کل فروش اتوبوس در برزیل هنوز اندکی بیش از ۲ درصد است. اختصاص منابع مالی برای خرید اتوبوس‌های برقی و توسعه حمل‌ونقل عمومی در شهرهای مختلف، از عوامل اثرگذار بر رشد این بازار به‌شمار می‌رود.

اروپا به دنبال کاهش هزینه خرید ناوگان

در تازه‌ترین تحولات بازار، موضوع تامین مالی و کاهش هزینه خرید اتوبوس برقی بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. در گزارشی که ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، به تجربه بریتانیا و حرکت این کشور از یارانه‌های مقطعی به سمت بودجه‌ریزی بلندمدت و خرید مشترک اتوبوس اشاره شده است. طبق این گزارش، در سال ۲۰۲۵ حدود ۲ هزار و 500 دستگاه اتوبوس بدون آلایندگی در بریتانیا ثبت شد که بیش از ۵۰ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۴ بود. همچنین برای نخستین‌بار بیش از نیمی از اتوبوس‌های جدید ثبت‌شده در این کشور از نوع بدون آلایندگی بودند. در این الگو، چند نهاد حمل‌ونقل شهری به‌جای ثبت سفارش‌های کوچک و جداگانه، مشخصات فنی مشترکی تعریف می‌کنند و سفارش‌های خود را در قالب یک خرید بزرگ‌تر ارائه می‌دهند. چنین رویکردی می‌تواند قدرت چانه‌زنی خریداران را افزایش دهد، قیمت تمام‌شده را کاهش دهد و به تولیدکنندگان امکان برنامه‌ریزی بهتر برای ظرفیت تولید بدهد. این تغییر نشان می‌دهد حتی در بازارهای پیشرفته نیز قیمت اولیه اتوبوس برقی همچنان یکی از موانع اصلی توسعه ناوگان است.

بازار جهانی در اختیار یک برند نیست

اگرچه یوتانگ از نظر حجم فروش جهانی و گستردگی صادرات در جایگاه نخست قرار دارد، اما بازار اتوبوس شهری به‌طور کامل در اختیار یک تولیدکننده نیست. بی‌وای‌دی در بخش برقی، ولوو و دایملر در اروپا، نیوفلایر در آمریکای شمالی و تاتاموتورز در هند، هرکدام در بازارهای هدف خود مزیت‌های رقابتی دارند.

درنهایت، نقشه بازار جهانی اتوبوس شهری بیش از هر چیز تحت‌تاثیر سیاست‌های حمل‌ونقل عمومی کشورها قرار دارد. چین با تولید انبوه و حمایت صنعتی، اروپا با استانداردهای زیست‌محیطی و برنامه‌های کاهش آلایندگی، هند با خریدهای متمرکز دولتی و آمریکای لاتین با توسعه ناوگان برقی، مسیرهای متفاوتی را دنبال می‌کنند. بنابراین پاسخ به این پرسش که کدام برند بیشترین فروش را دارد، بدون توجه به نوع اتوبوس و بازار مقصد کامل نیست؛ اما داده‌های موجود نشان می‌دهد یوتانگ در مقیاس جهانی پیشتاز است و چین همچنان بزرگ‌ترین خریدار اتوبوس‌های برقی به‌شمار می‌رود.