بازار خودرو در شرایطی روزهای پرنوسانی را پشت سر می‌گذارد که فاصله میان قیمت‌های اعلامی و قدرت خرید مصرف‌کنندگان بیش از گذشته محسوس شده است. تغییرات تعرفه‌ای در حوزه واردات خودرو، گمانه‌زنی درباره افزایش قیمت محصولات داخلی و ابهام در چشم‌انداز اقتصادی، فضای تصمیم‌گیری را برای خریداران و فروشندگان دشوار کرده است. در چنین شرایطی، اگرچه قیمت‌های پیشنهادی در بخش‌های مختلف بازار روند افزایشی دارند، اما این افزایش لزوما به معنای رونق معاملات نیست. درواقع، بازار با وضعیتی مواجه شده که فروشندگان به امید افزایش بیشتر قیمت‌ها از عرضه خودرو خودداری می‌کنند و خریداران نیز به‌دلیل نگرانی از احتمال کاهش قیمت‌ها، خرید را به تعویق می‌اندازند. این وضعیت تنها به خودروهای وارداتی یا مونتاژی محدود نیست و از خودروهای اقتصادی داخلی تا محصولات لوکس و گران‌قیمت را دربر گرفته است. از سوی دیگر، افزایش تمایل بخشی از خریداران به خودروهای برقی، در کنار نگرانی‌ها درباره آینده قیمت و عرضه بنزین، نشانه‌ای از تغییر انتظارات مصرف‌کنندگان است. با این حال، فعالان صنفی معتقدند تصمیم‌گیری درباره بازار خودرو بدون استفاده از ظرفیت کارشناسی تشکل‌های تخصصی، می‌تواند بر پیچیدگی شرایط بیفزاید. دراین‌باره با اسد کرمی، رئیس اتحادیه نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودرو استان تهران به گفت‌وگو پرداختیم؛
دلیل افزایش قیمت خودرو در شرایطی که معاملات در رکود قرار دارد، چیست؟ آیا بازار همچنان ظرفیت رشد قیمت‌ها را دارد؟
واقعیت این است که در حال حاضر وضعیت قیمت خودرو مشخص نیست و بازار با افزایش قیمت‌ها مواجه شده، اما این افزایش به معنای انجام معاملات نیست. صحبت‌هایی که درباره تعرفه‌های جدید واردات مطرح شده، بر فضای بازار تاثیر گذاشته و شرایط را پیچیده‌تر کرده است. از طرف دیگر، بحث افزایش قیمت خودروهای داخلی نیز مطرح است و مجموع این مسائل باعث شده بازار در وضعیت نامشخصی قرار بگیرد. نکته مهم این است که در حال حاضر نه فروشنده تمایل چندانی به فروش دارد و نه خریدار برای انجام معامله اقدام می‌کند. بازار عملا در رکود قرار گرفته و فعالان آن نمی‌توانند چشم‌انداز مشخصی برای قیمت‌ها ترسیم کنند. وقتی هر روز خبر و تصمیم جدیدی مطرح می‌شود، طبیعی است که طرفین معامله برای خرید یا فروش دچار تردید شوند.
این وضعیت بیشتر در خودروهای داخلی مشاهده می‌شود یا خودروهای مونتاژی و وارداتی نیز با همین شرایط مواجه هستند؟
تفاوت چندانی ندارد. وقتی باران می‌آید، همه‌جا را دربرمی‌گیرد. وضعیت فعلی بازار خودرو نیز همین‌طور است. از خودروهایی مانند پژو ۲۰۶ و پراید گرفته تا خودروهای لوکس مانند لکسوس و لندکروزر، همه با نوسان و بی‌ثباتی قیمت مواجه هستند. درواقع نمی‌توان گفت یک بخش از بازار شرایط باثباتی دارد و بخش دیگر دچار مشکل شده است. برای مثال، ممکن است قیمت یک دستگاه پژو ۲۰۶ دنده‌ای در فاصله چند روز از حدود ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون‌تومان به ۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون‌تومان برسد. در چنین شرایطی فروشنده با خودش فکر می‌کند که اگر چند روز دیگر صبر کند، شاید قیمت باز هم افزایش پیدا کند؛ بنابراین از فروش خودرو منصرف می‌شود. خریدار هم با همین نگرانی مواجه است و تصور می‌کند اگر امروز خودرو بخرد، ممکن است چند روز بعد قیمت‌ها کاهش پیدا کند و متحمل زیان شود. نتیجه این وضعیت، توقف معاملات و عمیق‌تر شدن رکود بازار است.
در چنین شرایطی، وضعیت خودروهای برقی چگونه است؟ آیا استقبال خریداران از این محصولات افزایش پیدا کرده است؟
بله؛ خودروهای برقی تا حدودی در بازار مورد توجه بیشتری قرار گرفته‌اند و خریداران آن‌ها نسبت به گذشته بیشتر شده‌اند. بخشی از مردم با توجه به شرایط فعلی کشور و نگرانی‌هایی که درباره وضعیت سوخت و بنزین دارند، به این نتیجه رسیده‌اند که شاید در آینده استفاده از خودروهای برقی با استقبال بیشتری همراه شود. به‌همین دلیل، گرایش به این خودروها افزایش پیدا کرده است. البته این موضوع به معنای رونق کلی بازار نیست و همچنان شرایط معاملات در بخش‌های مختلف بازار خودرو با رکود همراه است. اما می‌توان گفت درمقایسه با گذشته، توجه مصرف‌کنندگان به خودروهای برقی بیشتر شده است.
درباره نرخ کمیسیون نمایشگاه‌داران که موضوعی مربوط به فعالیت مستقیم اتحادیه است با حساسیت و واکنش‌های زیادی مواجه شدیم. نرخ کمیسیون بر اساس تعرفه‌ای تعیین شده که حدود ۲۶ سال است مبنای محاسبه قرار دارد و اتحادیه نیز همان تعرفه را به واحدهای صنفی اعلام کرده است
باتوجه به شرایط فعلی، دولت برای مدیریت بازار خودرو چه سیاستی باید در پیش بگیرد؟ آیا آزادسازی قیمت‌ها و تسهیل واردات می‌تواند به کاهش التهاب بازار کمک کند؟
مساله این است که تصمیماتی که درباره بازار خودرو گرفته می‌شود، باید با در نظر گرفتن تمام جوانب و پیامدهای آن باشد. برای مثال، وقتی درباره تعرفه واردات خودرو تصمیمی گرفته می‌شود، باید بررسی شود که این تصمیم چه تاثیری بر بازار، مصرف‌کننده و فعالان صنفی خواهد گذاشت. نمی‌توان بدون توجه به شرایط موجود، تصمیمی اتخاذ کرد و انتظار داشت بازار بدون واکنش باقی بماند. ما در حوزه صنفی نیز مشکلات متعددی داریم. حتی درباره نرخ کمیسیون نمایشگاه‌داران که موضوعی مربوط به فعالیت مستقیم اتحادیه است، با حساسیت و واکنش‌های زیادی مواجه شدیم. نرخ کمیسیون بر اساس تعرفه‌ای تعیین شده که حدود ۲۶ سال است مبنای محاسبه قرار دارد و اتحادیه نیز همان تعرفه را به واحدهای صنفی اعلام کرده است. در این محاسبات، نرخ نیم درصد مطرح است؛ اما افزایش نرخ رسمی کمیسیون می‌تواند تبعات مالیاتی نیز داشته باشد و هزینه بیشتری را به واحد صنفی تحمیل کند.
آیا به نظر شما تصمیم‌گیران در حوزه خودرو بدون توجه به تبعات تصمیمات خود در بازار خودرو عمل می‌کنند؟
مشکل همین‌جاست که هر مجموعه‌ای بیشتر به موضوع مربوط به خودش توجه می‌کند و کمتر به پیامدهای تصمیمات برای سایر بخش‌ها و مردم توجه می‌شود. وقتی تعرفه واردات از ۵ درصد به ۱۰۰ درصد تغییر می‌کند، باید دید این تصمیم چه تاثیری بر قیمت خودرو و قدرت خرید مردم می‌گذارد و چه نارضایتی‌هایی ممکن است ایجاد کند. درواقع، تصمیم‌گیری درباره خودرو نباید صرفا به تعیین یک عدد یا تغییر یک تعرفه محدود شود. بازار خودرو مجموعه‌ای از عوامل به‌هم‌پیوسته است و هر تصمیمی می‌تواند بر قیمت، عرضه، تقاضا و حتی فعالیت واحدهای صنفی تاثیر بگذارد. متاسفانه ما در شرایط فعلی با مشکلات متعددی مواجه هستیم و نمی‌دانیم باید چه انتظاری از سیاست‌های آینده داشته باشیم.
آیا اتحادیه نمایشگاه‌داران در تصمیم‌گیری‌های وزارت صمت درباره بازار خودرو مشارکت داده می‌شود؟
خیر؛ تاکنون چنین اتفاقی نیفتاده است. ما درخواست کرده‌ایم که اگر قرار است مسئولان برنامه‌ای برای بازار خودرو داشته باشند، نماینده صنف را نیز دعوت کنند. من به‌عنوان رئیس اتحادیه در بازار حضور دارم و از نزدیک شرایط معاملات، قیمت‌ها و رفتار خریداران و فروشندگان را مشاهده می‌کنم. بنابراین می‌توانم اطلاعاتی ارائه کنم که در تصمیم‌گیری‌ها موثر باشد. اما تاکنون از ما نپرسیده‌اند که به‌عنوان مثال درباره قیمت یک خودرو یا شرایط بازار چه نظری داریم. گلایه من نیز همین است؛ چرا باید درباره بازاری که اتحادیه هر روز با آن سروکار دارد، بدون استفاده از نظرات نماینده صنف تصمیم‌گیری شود؟
در حال حاضر حتی مرجع مشخصی برای اعلام قیمت خودرو وجود ندارد. اتحادیه چه پیشنهادی برای ساماندهی این موضوع دارد؟
یکی از مشکلات جدی بازار همین موضوع است. امروز از هر شرکت یا مجموعه‌ای قیمت‌هایی اعلام می‌شود؛ درحالی که این رویه به سردرگمی مردم دامن می‌زند. به اعتقاد من، باید مرجع مشخصی برای اعلام قیمت خودرو وجود داشته باشد؛ چه از سوی وزارت صمت و چه با استفاده از ظرفیت اتحادیه. مردم باید بتوانند به قیمت‌هایی که اعلام می‌شود اعتماد کنند و بدانند این ارقام تا چه اندازه با واقعیت بازار مطابقت دارد. از طرف دیگر، موضوع فروش حواله خودرو نیز نیازمند نظارت جدی‌تر است. برای مثال، ممکن است فردی تعداد محدودی حواله دریافت کند، اما بعد تعداد بسیار بیشتری حواله در بازار به مردم بفروشد. سوال این‌جاست که چه نظارتی بر این فرآیند وجود دارد؟ به‌نظر من، ابتدا باید خودرو وارد کشور شود و در داخل کشور و در معرض مشاهده خریداران قرار بگیرد و بعد حواله آن در اختیار مردم قرار گیرد. نمی‌توان بدون نظارت کافی، زمینه خریدوفروش حواله‌هایی را فراهم کرد که هنوز خودرو مربوط به آن‌ها وارد کشور نشده است.
چشم‌انداز کوتاه‌مدت بازار خودرو را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا می‌توان انتظار بازگشت معاملات به شرایط عادی را داشت؟
در حال حاضر واقعا نمی‌توان پیش‌بینی دقیقی ارائه کرد. قیمت‌ها ثبات ندارند، خریدار و فروشنده برای معامله مردد هستند و تصمیمات مختلف نیز بر پیچیدگی شرایط افزوده است. ما به‌عنوان نماینده صنف انتظار داریم مسئولان پیش از اتخاذ تصمیمات مهم، از نظرات کارشناسی فعالان بازار استفاده کنند. اتحادیه نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودرو استان تهران آمادگی دارد اطلاعات و تجربیات خود را در اختیار مسئولان قرار دهد؛ اما تا زمانی که تصمیم‌گیری‌ها بدون مشارکت صنف انجام شود و مرجع مشخصی برای اعلام قیمت و نظارت بر معاملات وجود نداشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت بازار از این وضعیت بلاتکلیفی خارج شود.
