بازار جهانی خودروهای تجاری در حال تجربه یکی از مهم‌ترین تحولات تاریخ صنعت حمل‌ونقل است؛ تحولی که این بار نه در بخش خودروهای سواری، بلکه در ناوگان کامیون‌های متوسط و سنگین جریان دارد. تازه‌ترین آمارهای منتشرشده از سوی آژانس بین‌المللی انرژی و شورای بین‌المللی حمل‌ونقل پاک نشان می‌دهد چین با اختلافی چشمگیر، بزرگ‌ترین بازار کامیون‌های برقی جهان را در اختیار گرفته و بخش عمده رشد جهانی این صنعت به عملکرد خودروسازان و سیاستگزاران چینی وابسته شده است.
براساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، فروش جهانی کامیون‌های برقی در سال ۲۰۲۵ از مرز ۴۰۰ هزار دستگاه عبور کرد و بیش از دو برابر شد. در همین دوره، چین بیش از ۹۰ درصد فروش جهانی کامیون‌های برقی را به‌خود اختصاص داد؛ آماری که نشان می‌دهد این کشور در برقی‌سازی حمل‌ونقل سنگین، فاصله قابل توجهی با سایر بازارهای جهان ایجاد کرده است.
اهمیت این آمار زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم برقی‌سازی کامیون‌ها به‌دلیل وزن بالا، نیاز به ظرفیت باتری بیشتر، مسافت‌های طولانی و دشواری ایجاد زیرساخت شارژ، به مراتب پیچیده‌تر از خودروهای سواری است. با این حال، چین توانسته است با توسعه زنجیره‌تأمین باتری، کاهش هزینه تولید و ایجاد زیرساخت‌های اختصاصی، کامیون برقی را از یک محصول محدود و آزمایشی به گزینه‌ای اقتصادی برای بخشی از شرکت‌های حمل‌ونقل تبدیل کند.
گزارش شورای بین‌المللی حمل‌ونقل پاک که در اوت ۲۰۲۶ منتشر شد، نشان می‌دهد فروش جهانی خودروهای تجاری متوسط و سنگین بدون آلایندگی در سال ۲۰۲۵ از ۵۲۰ هزار دستگاه عبور کرده است. از این تعداد، حدود ۴۵۷ هزار و ۳۰۰ دستگاه در چین به‌فروش رسیده که معادل نزدیک به ۸۸ درصد بازار جهانی این گروه از خودروهاست. البته این آمار علاوه‌بر کامیون‌های برقی، اتوبوس‌ها و برخی خودروهای تجاری با فناوری پیل‌سوختی را نیز در بر می‌گیرد و نباید تمام آن را فروش کامیون برقی دانست.
بازار کامیون‌های سنگین برقی چین سه برابر شد
در بخش کامیون‌های سنگین، عملکرد چین حتی قابل توجه‌تر است. بر اساس همین گزارش، فروش کامیون‌های سنگین برقی و بدون آلایندگی در این کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۳۲ هزار دستگاه رسید؛ درحالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۲ هزار و ۳۰۰ دستگاه بود. به این ترتیب، بازار کامیون‌های سنگین برقی چین در یک سال نزدیک به سه برابر شد. همچنین فروش کامیون‌های متوسط برقی به حدود ۱۷۴ هزار و ۷۰۰ دستگاه رسید که رشد قابل توجهی را نسبت به‌سال قبل نشان می‌دهد. آمارهای آژانس بین‌المللی انرژی نیز حاکی از آن است که سهم کامیون‌های برقی از کل فروش کامیون در چین در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۵ درصد رسیده است؛ به بیان دیگر، از هر چهار کامیون فروخته‌شده در این کشور، یک دستگاه برقی بوده است.
در بخش کامیون‌های سنگین نیز سهم خودروهای برقی از کل فروش به حدود ۲۸ درصد رسید. این تغییر نشان می‌دهد که بازار کامیون برقی در چین دیگر صرفا به خودروهای توزیع شهری محدود نیست و به‌تدریج وارد بخش حمل‌ونقل سنگین و بین‌شهری نیز شده است.
یکی از مهم‌ترین دلایل این تحول، تغییر محاسبات اقتصادی شرکت‌های حمل‌ونقل است. در گذشته، قیمت خرید بالاتر کامیون‌های برقی در مقایسه با نمونه‌های دیزلی، مهم‌ترین مانع توسعه این محصولات محسوب می‌شد. ظرفیت بالای باتری و هزینه تأمین تجهیزات نیز باعث می‌شد بسیاری از شرکت‌ها نتوانند سرمایه‌گذاری اولیه را توجیه کنند. اما کاهش قیمت باتری، توسعه تولید انبوه و افزایش هزینه سوخت، معادلات اقتصادی را تغییر داده است.
براساس ارزیابی آژانس بین‌المللی انرژی، کامیون‌های برقی در بسیاری از کاربردهای عملیاتی چین از نظر مجموع هزینه مالکیت و بهره‌برداری با نمونه‌های دیزلی رقابت‌پذیر شده‌اند. این موضوع به‌ویژه برای ناوگان‌هایی اهمیت دارد که در طول روز مسافت مشخص و تکرارشونده‌ای را طی می‌کنند و امکان برنامه‌ریزی برای شارژ یا تعویض باتری دارند.
سهم فروش کامیون‌های سنگین تا سال ۲۰۳۰ به ۴۰ درصد می‌رسد
یکی دیگر از مزیت‌های بازار چین، توسعه فناوری تعویض باتری است. در این روش، به جای توقف طولانی کامیون برای شارژ باتری، مجموعه باتری تخلیه‌شده با یک مجموعه شارژشده جایگزین می‌شود. این فناوری برای ناوگان‌های معدنی، بنادر، مراکز صنعتی و مسیرهای مشخص حمل بار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا زمان توقف خودرو را کاهش داده و بهره‌وری ناوگان را افزایش می‌دهد. طبق اطلاعات آژانس بین‌المللی انرژی، کامیون‌های مجهز به فناوری تعویض باتری حدود ۱۵ درصد فروش کامیون‌های برقی چین در سال ۲۰۲۵ را تشکیل داده‌اند.
توسعه این فناوری همچنین به شرکت‌های حمل‌ونقل اجازه می‌دهد به‌جای سرمایه‌گذاری مستقل و سنگین در باتری، از خدمات شبکه‌های تعویض باتری استفاده کنند. در کنار این تحولات، سیاستگزاری دولت چین نیز نقش مهمی در افزایش تقاضا داشته است.
دولت این کشور با استفاده از مشوق‌های مالی، برنامه‌های جایگزینی خودروهای فرسوده، توسعه زیرساخت‌های انرژی و حمایت از تولیدکنندگان داخلی، مسیر برقی‌سازی ناوگان سنگین را تسریع کرده است.
در ژوئن ۲۰۲۶ نیز برنامه‌ای با مشارکت ۱۱ نهاد دولتی چین برای توسعه کامیون‌های سنگین با انرژی‌های نو اعلام شد. بر اساس این برنامه، سهم این خودروها از فروش کامیون‌های سنگین جدید باید تا سال ۲۰۳۰ به ۴۰ درصد برسد و تعداد آن‌ها در ناوگان فعال کشور از یک‌میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه عبور کند. توسعه مسیرهای حمل‌ونقل پاک و ایجاد ایستگاه‌های شارژ و تعویض باتری نیز از دیگر اهداف این برنامه است.
توسعه کامیون‌های برقی در جهان همچنان با موانعی مواجه است. قیمت اولیه بالاتر، وزن باتری و کاهش ظرفیت حمل بار، محدودیت پیمایش در مسیرهای طولانی، زمان شارژ و کمبود ایستگاه‌های پرقدرت از جمله مهم‌ترین چالش‌های این صنعت هستند
روند بازار در ماه‌های اخیر نیز نشان می‌دهد تحقق این اهداف دور از دسترس نیست. براساس اطلاعات منتشرشده در دوم نوامبر ۲۰۲۶، سهم کامیون‌های برقی از فروش کامیون‌های سنگین چین در ماه سپتامبر به ۵۰.۳ درصد رسید و فروش ماهانه این خودروها به حدود ۳۳ هزار و ۱۰۰ دستگاه افزایش یافت.
این رقم نسبت به‌مدت مشابه سال قبل ۳۷ درصد رشد داشته است. البته باید توجه داشت که این آمار مربوط به‌بازار داخلی کامیون‌های سنگین چین و گزارش‌های مربوط به‌خودروهای برقی است و نباید آن را با سهم فروش جهانی یا آمار صرفا مربوط به کامیون‌های تمام‌برقی در تمام طبقه‌بندی‌ها یکسان دانست. با این حال، عبور سهم این خودروها از نیمی از فروش ماهانه کامیون‌های سنگین، نشانه‌ای مهم از تغییر ساختار بازار حمل‌ونقل این کشور است.
اروپا و آمریکا چه مسیری را دنبال می‌کنند؟
در مقابل، اروپا و آمریکا هنوز فاصله قابل توجهی با چین دارند. بر اساس گزارش شورای بین‌المللی حمل‌ونقل پاک، فروش خودروهای تجاری متوسط و سنگین بدون آلایندگی در آمریکا در سال ۲۰۲۵ به‌حدود ۲۵ هزار و ۴۰۰ دستگاه رسید. نکته قابل توجه آن است که بیش از ۹۰ درصد این بازار به کامیون‌های متوسط اختصاص داشت و سهم کامیون‌های سنگین برقی همچنان بسیار محدود بود.
در اتحادیه‌اروپا نیز فروش کامیون‌های برقی در سال ۲۰۲۵ رشد ۷۱ درصدی را تجربه کرد و سهم آن‌ها از بازار کامیون به‌حدود ۴.۵ درصد رسید. این رشد نشان می‌دهد خودروسازان اروپایی و شرکت‌های حمل‌ونقل در حال افزایش سرمایه‌گذاری در این بخش هستند؛ اما همچنان از نظر حجم فروش و نفوذ فناوری با چین فاصله دارند. در هند نیز فروش کامیون‌های برقی در سال ۲۰۲۵ بیش از دو برابر شد و به‌حدود ۷۶۷ دستگاه رسید؛ رقمی که در مقایسه با بازار چین بسیار محدود است.
با وجود این پیشرفت‌ها، توسعه کامیون‌های برقی در جهان همچنان با موانعی مواجه است. قیمت اولیه بالاتر، وزن باتری و کاهش ظرفیت حمل بار، محدودیت پیمایش در مسیرهای طولانی، زمان شارژ و کمبود ایستگاه‌های پرقدرت از جمله مهم‌ترین چالش‌های این صنعت هستند.
کامیون‌های سنگین برای فعالیت اقتصادی به پیمایش بالا و زمان توقف حداقلی نیاز دارند؛ بنابراین توسعه زیرساخت شارژ در بزرگراه‌ها و مراکز لجستیکی، به اندازه تولید خود خودرو اهمیت دارد. از سوی دیگر، تولید برق مورد نیاز این ناوگان نیز باید با ظرفیت شبکه برق کشورها متناسب باشد. در غیر این صورت، افزایش تعداد کامیون‌های برقی می‌تواند فشار تازه‌ای بر شبکه توزیع برق وارد کند.
چین مهم‌ترین بازیگر آینده حمل‌ونقل سنگین
در چنین شرایطی، تجربه چین نشان می‌دهد موفقیت در برقی‌سازی حمل‌ونقل سنگین صرفا با واردات چند محصول یا ارائه مشوق خرید به‌دست نمی‌آید. ایجاد زنجیره‌تأمین باتری، توسعه صنایع وابسته، طراحی محصولات متناسب با نیاز ناوگان، سرمایه‌گذاری در زیرساخت و تدوین سیاست‌های پایدار، مجموعه‌عواملی هستند که می‌توانند بازار کامیون‌های برقی را به مرحله تجاری و اقتصادی برسانند.
برای کشورهایی مانند ایران نیز این تجربه اهمیت دارد؛ زیرا مصرف بالای سوخت در ناوگان سنگین، فرسودگی بخشی از کامیون‌ها و هزینه‌های تأمین گازوئیل، ضرورت بازنگری در فناوری حمل‌ونقل جاده‌ای را افزایش داده است. البته شرایط شبکه برق، توان تولید داخلی باتری، محدودیت‌های ارزی و وضعیت زیرساخت‌های حمل‌ونقل باید پیش از هرگونه برنامه گسترده برقی‌سازی مورد ارزیابی قرار گیرد.
درمجموع، چین اکنون نه فقط بزرگ‌ترین تولیدکننده و بازار کامیون‌های برقی جهان، بلکه مهم‌ترین بازیگر در شکل‌دهی به آینده حمل‌ونقل سنگین محسوب می‌شود. رشد نزدیک به سه‌برابری فروش کامیون‌های سنگین برقی در سال ۲۰۲۵ و عبور سهم این خودروها از ۵۰ درصد فروش ماهانه در سپتامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که برقی‌سازی ناوگان سنگین در این کشور با سرعتی فراتر از پیش‌بینی‌های گذشته پیش می‌رود.
اگر این روند ادامه پیدا کند، رقابت آینده صنعت خودروهای تجاری بیش از گذشته به توان تولید باتری، هزینه انرژی و توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل وابسته خواهد شد؛ رقابتی که چین در حال حاضر جایگاه نخست آن را در اختیار دارد.
